Þrátt fyrir vel þjappað dagatal er viðmælandi minn reiðubúinn til að sjá af tíma fyrir mig og treystir á að flugvélin til Írlands muni hinkra eftir sér. Þrátt fyrir annríkið er hann athugull, áhugasamur og að sjálfsögðu mjög skipulagður.

Umdeildur

Michael Kaiser hefur verið nefndur „The Turnaround King“. Hann er einn fremsti fyrirtækjalæknir menningargeirans og hefur gert þróunaráætlanir í samstarfi við menningarstjórnendur í 70 löndum. Töfralækningin er vænn skammtur af einkafjármagni en slíkar hugmyndir mæta stundum fyrirstöðu í Evrópu. Á málþingi í Théâtre de l'Atelier í París andmælti þátttakandi frá franska menningarráðuneytinu.

- „Upp frá því hefur mér ekki verið boðið til Frakklands,“ segir Michael Kaiser.

Vinsældir hans eru öllu meiri í Lundúnum. Rétt fyrir síðustu aldamót var hann ráðinn framkvæmdastjóri Konunglegu óperunnar í Covent Garden þar sem hann starfaði í fimm á. Árin reyndust þau mest ögrandi kafli á ferli hans og lýsir hann þeim best með einu orði: KREPPA. Gagngerum endurbótum á húsakynnunum átti að ljúka á rúmu ári. Enduropnun óperuhússins var þegar skráð í dagatal Bretadrottningar. Rekstrarhallinn jókst sífellt og nam nú um 30 milljónum dala. Ástandið hafði áhrif á líðan starfsfólksins. Engir nema bresku fjölmiðlarnir glöddust eins og púkinn á kirkjubitanum.

Beiskt meðal

Sjúklingurinn var reiðubúinn fyrir meðferð Kaisers. Á einu og hálfu ári tókst honum að útvega 100 milljónir dala. Féð nægði fyrir afborgunum, endurnýjun húsnæðis, nýrri tækni og enduropnun óperunnar þar sem Elísabet Englandsdrottning mætti samkvæmt áætlun þann 1. desember 1999.

- „Mestu máli skipti að okkur tókst að setja saman veglega efnisskrá þar sem listræn gæði voru í fyrirrúmi,“ segir Michael Kaiser. Sjúklingurinn var á batavegi og þá fór forstöðumaðurinn fram á að stjórn óperuhússins fyndi eftirmann sinn sem væri óflekkaður af erfiðum aðgerðum undanfarinna ára.

Aðgerðir Michaels Kaiser í Lundúnum eru lýsandi fyrir hugmyndir hans um menningarstjórnun sem hann segir að hljómi einfaldari en þær séu í framkvæmd. Grundvallarkrafan til lengri tíma litið er að listræn gæði allrar efnisskrárinnar séu af fremstu gerð. Ekki nægi að nokkrar sýninganna séu vandaðar. Þá er ónefnd markaðssetningin og fjáröflun en þar haldast í hendur sköpunarkraftur og agi. Þetta hefur tekist í Kennedy Center-miðstöðinni þar sem National Symphony Orchestra og Washington National Opera eru til húsa.

Menningarlífið

Enginn Evrópubúi andmælir þegar Michael Kaiser talar af ástríðu um mikilvægi þess að standa vörð um menningarlífið og svigrúm fyrir listrænt frelsi, að vellíðan tónlistarfólks smiti út frá sér og fyrir vikið séu áheyrendur reiðubúnir til að greiða fyrir upplifanir sínar. Á meðan hann ræðir um tekjur af miðasölu og áskriftarfjármögnun (crowd sourcing) hlusta menn sáttir. En þegar talið berst að fjáröflun (fundraising) fara áheyrendur í Evrópu að ókyrrast í sætum sínum.

- „Ég segi ekki að fyrirkomulag ykkar með háum opinberum styrkjum sé rangt og okkar rétt,“ segir Michael Kaiser og rifjar upp söguna máli sínu til stuðnings.

Hreintrúarmenn frá Evrópu sem byggðu bandarískt samfélag hafi litið leikhús, dans og tónlist hornauga. Fráleitt þótti að styrkja slíkt syndsamlegt athæfi með opinberu fé en þá hafi einkaaðilar komið til skjalanna.

- „Á tímum efnahagslegrar lægðar og mikils niðurskurðar í fjárveitingum til menningarmála held ég að þið Evrópubúar gætuð lært dálítið af okkur um fjármögnun menningar og lista.“

Ótti Evrópubúa

Michael Kaiser á erfitt með að skilja þann landlæga ótta við einkafjármögnun sem hann verður var við á ferðum sínum um álfuna. Sjálfur hefur hann lent í vandræðum með bakhjarla úr einkageira en þá hefur hann brugðið á það ráð að afþakka peningagjafir þeirra. Gefendur geta til dæmis verið áhugasamir um að koma ættingjum sínum að í listdansflokknum. Slíkan núning má fyrirbyggja með samningi þar sem kemur skýrt fram hvað gefandi fær fyrir snúð sinn.

- „Ég hef aldrei þurft að sljákka á listrænum kröfum, ekki einu sinni þegar ég var undir þrýstingi breskra stjórnvalda í Lundúnum. Undanlátssemi væri hrein uppgjöf fyrir listina jafnt og menningarstjórnandann.“

Mælir með samofinni lausn

Þar sem við ræðum saman á glæsilegri skrifstofu Michaels Kaiser í Kennedy Center greina bandarískir fjölmiðlar frá því að vænta megi mikils niðurskurðar á opinberum útgjöldum. Kaiser hefur áhyggjur af því að sparnaður bitni á tækifærum barna til að þroska áhuga sinn á menningu og listum. Almennt telur hann að opinberir styrkir og fjárframlög einkaaðila eigi að haldast í hendur til að tryggja menningarlíf í framtíðinni.

Kennedy Center-miðstöðin leggur sitt af mörkum með því að bjóða upp á eina ókeypis sýningu á degi hverjum auk þess sem ókeypis dagskrá fyrir börn er alltaf í boði. Hjá KC Arts Management Institute er boðið upp á endurmenntun fyrir menningarstjórnendur um allan heim þeim að kostnaðarlausu en þannig vill stofnunin stuðla að því að auka gæði menningarstjórnunar. Á árinu 2012 gaf Michael Kaiser út bókina Leading Roles: 50 Questions Every Board Should Ask.

Auglýsir eftir menningarstefnu

Vel á minnst, nú þarf stjórn Kennedy Center-listamiðstöðvarinnar að fara að svipast um eftir nýjum forstöðumanni því Michael Kaiser lætur af störfum í lok ársins 2014. Þetta var tilkynnt á opnunardegi NORDIC COOL 2013. Norðurlöndin og Norræna ráðherranefndin fjármagna hátíðina en þar er boðið upp á rúmlega 700 dagskrárliði með norrænni menningu. Hátíðin er hluti af veglegri dagskrá Kennedy Center-menningarmiðstöðvarinnar en í fyrra voru það Arabaríkin og þar áður Indverjar sem fengu tækifæri til að kynna menningu sína fyrir Bandaríkjamönnum. Alþjóðleg menningarsamskipti eru eitt áhugamál forstöðumannsins.

- „Menning er falleg, dásamleg og örugg leið til að kynnast öðrum þjóðum,“ segir hann. „Auk þess stuðlar hún að friði.“

Hann mælir eins og menningarmálaráðherra og þegar ég spyr hvort hann telji að Bandaríkin ættu að hafa menningarmálaráðherra svarar hann hæverskur að bandarísku þjóðinni væri vissulega fengur í sameiginlegri stefnu í menningarmálum. Menningarstefna gæti létt menningarstjórnendum störfin auk þess sem heildstæðari mynd af bandarískri menningu myndi gagna ferðaþjónustunni.

Svo mælir Kaiser sem eftir misheppnað söngnám fann sköpunargleði og fegurð í menningarstjórnun.

Bodil Tingsby
Sími +45 33 96 03 57
Tölvupóstur bot@norden.org