Evrópuþingið hefur óskað eftir því að framkvæmdastjórn ESB hefji undirbúning að því að koma á laggir norðurskautsmiðstöð. Rovaniemi í Finnlandi gæti orðið miðstöð tengslanets um rannsóknir með það að markmiði að tryggja fræðilegar undirstöður fyrir stefnumótun um norðurskautið.

Ákvörðunin ber vitni um vaxandi áhyggjur ESB-ríkja af norðurskautinu, áhyggjur sem einnig endurspeglast í starfsemi Norrænu ráðherranefndarinnar á svæðinu undanfarin þrjú ár.

„Ef einhver hefði fyrir nokkrum árum lýst eftir aðgerðum ESB á Norður-Atlantshafssvæðinu hefði honum verið bent á að hann ætti að beina sjónum að réttu hafsvæði, sem fyrir ESB var þá einvörðungu Eystrasaltið. Þessar skoðanir hafa breyst hratt og nú lætur Evrópusambandið sig einnig Norður-Atlantshafið varða", sagði Halldór Ásgrímsson, framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar í opnunarræðu.

Fulltrúi framkvæmdastjórnar ESB, Bernhard Friess framkvæmdastjóri frá stjórnardeild málefna hafsins og fiskveiða, staðfesti þessar áhesrlubreytingar og lýsti áhuga á auknu samstarfi við Norrænu ráðherranefndina um málefni norðurskautsins.

Hann lagði einnig áherslu á að ESB væri ekki einvörðungu skuldbundið til að efla rannsóknir og framkvæmdir á svæðinu heldur jafnframt að axla ábyrgð á þeim áhrifum á vistkerfið sem ESB-ríki hefðu valdið á norðurskautinu.

Samkvæmt umhverfisstofnuninni Ecological Institute í Berlin er losun frá ESB-ríkjum á norðurskautssvæðinu allt að 45% af kolefnislosun þar og 24% af kvikasilfurlosun. Kolefnislosun hraðar bráðnun jökla og kvikasilfur ógnar lífríkinu og afkomu frumbyggja sem eru mjög háðir fiskveiðum.

Þessi ákvörðun ESB er ánægjuleg, að mati sérfræðinga.

„Frumbyggjar á norðurslóðum efast um áform ESB og þá sérstaklega vegna ólíkra viðhorfa til sela- og hvalaveiða. . Það er visst ójafnvægi í stuðningi ESB við efnahagsuppbyggingu á norðurslóð og skilningsleysi á lifnaðarháttum frumbyggja", sagði fræðikonan Adèle Airoldi.

Airoldi er höfundur skýrslu sem Norræna ráðherranefndin gaf út árið 2008 í kjölfar ráðstefnunnar “Common Concern for the Arctic” en hún varð til þess að kveikja umræður á milli ESB og Norðurlanda um norðurskautssvæðið.

Finnar, sem nú fara með formennsku í Norrænu ráðherranefndinni, telja mikinn ávinning af því að ný rannsóknamiðstöð verði sett á stofn í Rovaniemi.

„Við erum þegar með þátttökuloforð frá lykilaðilum, allt frá Norðurskautsstofnunni í Tromsö til Scott Polar stofnunni í Cambridge. ESB-norðurkautsmiðstöð myndi efla rannsóknir og umræðu um málefni þessa heimshluta, efla gildi rannsókna fyrir stefnumörkun og áætlanir", sagði Hannu Halinen, finnskur sendiherra fyrir málefni norðurskautsins og fulltrúi í norðurskautsnefnd Norrænu ráðherranefndarinnar.

Norræna ráðherranefndin gegnir lykilhlutverki í samstarfi ESB og norðurskautsins, bæði vegna landfræðilegrar legu og einnig vegna þeirra sérfræðiþekkingu sem hún ræður yfir um norðurskautssvæðin, sagði hann.

Fjallað var um ESB-norðurskautsmiðstöð og norrænt samstarf á námstefnu sem Norræna ráðherranefndin stóð fyrir í Brussel 8. apríl, en námstefnan var liður í því að efla umræður um mikilvægt svæði sem fólk hefur sífellt meiri áhyggjur af.

Michael Funch
Sími +45 33960332
Tölvupóstur mifu@norden.org

Nauja Bianco
Sími +45 33920465
Tölvupóstur naubia@um.dk