Þetta á ekki síst við hugveituna The Brookings Institution, en þar fór umræðan um norrænu skólana fram.

„Það er að segja, við vitum ekki hvort óhætt er að tala um n-o-r-r-æ-n-a skóla", sagði Christine Antorini barna- og menntamálaráðherra Danmerkur í framsöguræðu sinni. En jafnvel þó að skólakerfin séu ólík, byggja þau öll á norrænum gildum svo sem lýðræði og jöfnum rétti allra til góðra menntunar.

Nýr norrænn skóli

Christine Antorini á frumkvæðið að „Nýjum norrænum skóla”. Norðurlöndin ásamt Færeyjum, Grænlandi og Álandseyjum munu efla reynslumiðlun og skiptast á góðum dæmum á ráðstefnu sem haldin verður í Kaupmannahöfn næsta haust á vegum norræna samstarfsins.

Aðrir þátttakendur í umræðunum, Tuula Peltonen, þingmaður jafnaðarmanna frá Finnlandi og sænski þingmaðurinn Göran Montan sem einnig er fulltrúi í flokkahópi íhaldsmanna í Norðurlandaráði og í sendinefnd Svía í ráðinu lofuðu frumkvæðið. Þau töldu alla get lært eitthvað af öðrum, þó svo að þörfin virtist minnst í Finnlandi.

Finnland er best

Frá árinu 2000 hefur Finnland, ásamt löndum eins og Suður-Kóreu og Singapore, verið efst á matslistum OECD um þekkingu (Programme for International Student Assessement). Umræðurnar í bandarísku höfuðborginni snérust því mikið um það hvers vegna finnskir skólar væru svo miklu betri. Danski ráðherrann og sænski þingmaðurinn voru sammála um þrennt:

- Kennarar í Finnlandi eru þeir best menntuðu í heiminum

- Laun kennara í Finnlandi eru hærri en annars staðar og virðingarstaða þeirra er hærri en annars staðar

- Í Finnlandi fá börn með námsörðugleika beinan stuðning og einnig stuðning innan bekkjarhópsins. Þeir eru ekki sendir í „stuðningsbekk".

En finnskum leiðist mest norræna nemenda í skólanum. Og þetta leiddi til umræðu um þörfina fyrir leik í námi fyrir yngstu börnin.  Fræðilega kennslu verður að blanda með leik og hreyfingu. Þessari staðhæfingu er Michelle Obama sammála, en hún hefur sett af stað herferðina „Let's Move”.

Bandaríski stjórnandi umræðnanna, Russ Whitehurst frá Brookings Institute og framkvæmdastjóri Brown Center on Education Policy, vakti athygli á því að öll norrænu ríkin væru ofarlega á listum í PISA könnunum og langaði til að heyra hver kostnaðurinn væri í samanburði við kostnað í Bandaríkjunum.

Höfum við efni á þessu?

Samanburðurinn reyndist erfiður. Í Bandaríkjunum eru eins mörg ólík kerfi og ríkin eru og innan þeirra eru óendanlega margar ólíkar lausnir, á meðan hvert norrænt ríki hefur eina sameiginlega stefnu í skólamálum.  Chritina Antorini hafði þó undirbúið svar við spurningunni og svaraði að 0,8 prósent af vergri landsframleiðslu í Danmörku færi í menntun barna, en í Bandaríkjunum er talan nær u.þ.b. 0,1 prósenti.

Leikskólar og smábarnaskólar í Bandaríkjunum eru að mestu leiti háðir einka- og svæðisbundinni fjármögnun og það hitnaði í kolunum í Brookings Institute þegar norrænu stjórnmálamennirnir ræddu um einkaframtakið, sem bæði má finna í Svíþjóð og Danmörku en ekki í Finnlandi. Þrátt fyrir ólíkar stjórnmálaskoðanir voru norrænu þátttakendurnir sammála um að samfélagið ætti að tryggja jafnan rétt allra til góðrar menntunar.

„Ef Danir tækju sem þjóð jafn litla ábyrgð á gæðum skólans eins og gert er í Bandaríkjunum, myndi það valda byltingu", sagði Christine Antorini og beindi þar með umræðunni inn á samfélagslega ábyrgð og kostnað.

„Við berjumst öll, bæði hér í Bandaríkjunum og í Evrópu, við efnahagsmálin. En þegar við ræðum um þarfir barna okkar og að gefa þeim gott fararnesti fyrir lífið, má spurningin ekki vera sú hvort við höfum efni á því. Spurningin á miklu fremur að vera hvort við höfum efni á því að leggja EKKI áherslu á skólamálin", sagði Göran Montan að lokum.

Bodil Tingsby
Sími +45 33 96 03 57
Tölvupóstur bot@norden.org