Sífellt er verið að tala um aðlögun og samþættingu jaðarhópa í samfélaginu, alls staðar á Norðurlöndunum en það bólar ekkert á aðgerðum. Þetta á ekki síst við um unga fólkið sem á að taka við samfélaginu af okkur. Nýjar tölur sýna fram á að samkvæmt tímaritinu Atvinnulíf á Norðurlöndum, sem er tímarit ríkisstjórnanna, eykst atvinnuleysi meðal ungs fólks með miklum hraða. Í Svíþjóð eru rúmlega 27% ungs fólks án atvinnu og í Finnlandi rúmlega 22%. Á Íslandi eru nær prósentan nær jafn há, 21,9%. Þetta er ekki bara skammarlegt hvað varðar framtíðarmöguleika unga fólksins, heldur er þetta okkur þjóðhagslega ekki til sóma. Bætum svo við spám sem benda til þess að atvinnuleysið muni aukast enn frekar á næstu árum. Í Danmörku og Noregi er staðan ekki alveg jafn slæm. Þessi lönd eru í eftirsóttustu sætunum, með 11,2% og 8,9% atvinnuleysi meðal ungs fólks. Spurningin er því, hvers vegna standa þessi lönd sig betur. Auðvitað eigum við hin að hlusta, læra og framkvæma.

Slæm byrjun.

Unga fólkið hefur líklega aldrei áður verið jafn tilbúið til að taka frumkvæði, og það hefur sýnt að það er tilbúið að flytja fyrir vinnu og menntun. Vandinn felst í því að við veitum unga fólkinu slæma byrjun á vinnumarkaði vegna þess að það getur neyðst til að leggja metnað til hliðar og einnig þá menntun sem það hefur aflað sér. Þetta er þó ef til vill ekki það versta. Rannsóknir sýna að útilokun frá vinnumarkaði hefur einnig áhrif á heilsu unga fólksins, efnahag og félagslega stöðu. Útilokun hefur því í för með sér enn frekari afleiðingar meðal ungs fólks, sem er í jaðarhópum eins og hjá innflytjendum, ungu fóki sem ekki hefur lokið skólagöngu og ungu fólki með hreyfihömlun". Þeir sem ekki hafa lokið námi munu eiga enn erfiðar, þegar ástandið batnar og staðan á vinnumarkaði glæðist. Þeir verða ekki þeir fyrstu sem fá vinnu.

Angel Gurría framkvæmdastjóri OECD hefur varað ríkisstjórnirnar við og sagt: „Hjálpið unga fólkinu sem verst hefur orðið fyrir barðinu á kreppunni, sérstaklega fólki með litla eða enga fagmenntun. Með því að leggja sérstaka áherslu á þessa hópa minnkar hættan á því að við glötum heilli kynslóð ungs fólks sem lendir í langtímaatvinnuleysi og missir tengslin við vinnumarkaðinn". Þetta ættu ekki einungis ríkisstjórnir að hlusta á heldur einnig aðilar vinnumarkaðarins sem eru sérlega ljósfælnir þegar kemur að málefnum unga fólksins og atvinnuleysi. Við þurfum hverfa frá hægum, áhrifalausum ferlum og skoða með hraði hvað atvinnurekendur, stjórnvöld, sveitarfélög og verkalýðsfélög geta gert í sameiningu, þvert á landamæri. Það er staða unga fólksins og framtíð sem við þurfum að huga að og finna leiðir til að breyta úreltum reglum og gamaldags hugsun. Það er margt sem mælir með því að það borgi sig að leggja áherslu á stöðu unga fólksins og þjóðhagslega skilvirkni. Þátttaka á vinnumarkaði er lykillinn að velferðinni, jafnt fyrir einstaklinginn og samfélagið í heild.

Hvers vegna norrænt?

Norðurlandaráð hefur lagt fram tillögur til ríkisstjórnanna. Til að mynda viljum við að Norðurlöndin þrói og setji mælikvarða um sjálfbært atvinnulíf eins og gert hefur verið á umhverfissviðinu. Auk þess er lagt til að gert verði átak í að finna góð dæmi um reynslu einstaklinga sem nýta mætti til að sýna hvað virkar og hvers vegna. Við teljum einnig að vegna fjármálakreppunar sé mikilvægt að unga fólkið geti sótt vinnu þvert á norrænu landamærin án þess að lagasetning sé svo flókin að unga fólkið veigri sér við að sækja um störf og sitji fremur atvinnulaust í heimalandi sínu. Afnemum stjórnsýsluhindranir sem gera unga fólkinu erfitt fyrir að flytja milli Norðurlandanna!

Norðurlandaráð leggur mikla áherslu á málefni ungs fólks á vinnumarkaði. Þessa dagana ræðir formaður velferðarnefndar Norðurlandaráðs við unga fólkið í Menningarhúsinu í Stokkhólmi. Fundirnir eru haldnir í tengslum við Norðurlandaráðsþingið, sem stjórnmálamenn frá öllum Norðurlöndunum taka þátt í. Ég vona að leiðtogar norrænu ríkjanna nýti tækifærið og hitti unga fólkið. Nú er tækifæri til þess að ræða við unga fólkið um hvers það getur vænst af norrænu ríkjunum. Det är vi skyldiga de unga.

Sinikka Bohlin, president i Nordiska rådet