Væntingar til fundarins í Kaupmannahöfn

Samningaviðræður um loftslagsmál eru vandasamar enda úrlausnarefnin flókin. Við erum sannfærð um að sjálfbærar lausnir á loftslagsvandanum séu undir því komnar að samtímis verði hugað  að fæðuöryggi í heiminum. Hvert ríki verður að ábyrgjast að fylgja málum eftir heima fyrir. Gæta þarf jafnvægis milli framleiðslu matvæla, nýtingar orku, losunar gróðurhúsalofttegunda og lausna sem felast í því að auka koltvísýringsbindingu. Fundurinn í Kaupmannahöfn á að marka upphaf alþjóðlegs ferlis þar sem loftslagsmál og fæðuöryggi eru skoðuð  heildrænt.

Fátækum mun vegna verst

Sjötti hver maður eða rúmur milljarður býr við fæðuskort. Á fyrri helmingi ársins 2009 fjölgaði fátækum um 100 milljónir. Á hálfu ári hefur ástandið versnað hjá fjölda sem samsvarar fjórfaldri íbúatölu Norðurlanda.

Loftslagsbreytingar eru þegar ein helsta orsök þess að hungursneyð breiðist hratt út. Að mati Sameinuðu Þjóðanna eru þurrkar, flóð og veðurofsi helstu ástæður uppskerubrests í helmingi þeirra landa þar sem hungursneyð ríkir. Á svæðum sem verst verða úti er búist við að uppskeran dragist saman um allt að helming á tímabilinu 2000-2020.

Engar loftslagslausnir án aðgerða í landbúnaði

Losun gróðurhúsalofttegunda í landbúnaði nemur 10-14 % af heildarlosun í heiminum. Landbúnaður er einnig sá atvinnuvegur sem verður helst fyrir barðinu á loftslagsbreytingum. Því þurfa bændur að aðlaga sig nýjum aðstæðum samhliða því að lágmarka losun  gróðurhúsalofttegunda.

Matvæla- og landbúnaðarstofnun SÞ (FAO) spáir fjölgun mannkyns um tvo þriðju á næstu 40 árum. Matvælaframleiðsla þarf því að aukast um 70% á þeim tíma til að anna aukinni eftirspurn. Verkefnið sem við blasir er því risavaxið. Í ljósi þessa má ætla að nær ógerlegt verði að draga úr heildarlosun gróðurhúsalofttegunda í landbúnaði. Því verðum við að setja okkur skýr markmið til góðra lausna sem draga úr losun á hverja framleiðslueiningu. Loftslagsnefnd SÞ bendir á að vænlegasta leiðin til að minnka losun í landbúnaði er að auka upptöku koltvísýrings í jarðvegi. Tímabært er að beina sjónum að ræktunaraðferðum sem fela í sér lágmarks kolefnislosun og leita leiða til þess að gera jarðveginn betur í stakk búinn til að halda í og bæta við það gífurlega magn kolefnis sem þar er bundið. Kolefni í yfirborði jarðar skiptir miklu fyrir framleiðni jarðvegs. Mikilvægt er að auka kolefni í jarðvegi og með því  auka framleiðni landbúnaðar.

Aukin sjálfbærni í matvælaframleiðslu er nauðsynleg

Þegar auka þarf matvælaframleiðslu í heiminum, er best að nýta jarðir sem þegar eru í rækt, fremur en að brjóta ný svæði undir ræktun. Skógeyðing á mikinn þátt í aukinni heildarlosun á koltvísýringi. Helsta orsök skógeyðingar er ásókn í ný landsvæði til akuryrkju. Því er brýnt að fjárfesta í landbúnaði á þeim ræktarsvæðum sem fyrir eru ef takast á að draga úr skógareyðingu. Einhugur er á Norðurlöndum um að setja þurfi sérstakar reglur í nýjum loftslagssamningi til þess að hamla skógareyðingu.

Ef hitastig hækkar um meira en tvær gráður á Celsius, má vænta þess að aðstæður til matvælaframleiðslu í heiminum versni til muna. Því er þörf á nýrri tækni og bættum ræktunaraðferðum til að greiða fyrir aðlögun að breyttu loftslagi. Þar á meðal má nefna nýjar plöntutegundir sem þola breytt vaxtarskilyrði, hærra hitastig, meiri eða minni úrkomu og nýja sjúkdóma. Iðnríkin verða að axla ábyrgð á því að þróa og miðla tækni og annarri aðstoð til fátækari ríkja heims sem verða einna verst úti og hafa því síst forsendur til að aðlaga sig nýjum aðstæðum.

Stjórnun sem tryggir sjálfbærni er mikilvæg sem og að varðveita erfðafræðilega fjölbreytni nytjaplantna og búpenings þar sem kröfur til fóðurs breytast með breyttum skilyrðum. Álag vegna loftslagsbreytinga verður mest í þróunarríkjumir sem þurfa á aðstoð iðnríkjanna að halda til að aðlagast loftslagsbreytingunum.

Við bendum því á þörfina fyrir alþjóðlegar aðgerðir til að vernda líffræðilega fjölbreytni samhliða öflugu kynbótastarfi í þróunarríkjum. Styðja þarf bændur til varðveislu og þróunar staðbundinna nytjategunda.. Þar hafa Norðurlönd lengi verið í fararbroddi í alþjóðlegu samstarfi. Með Norrænu erfðaauðlindastofnuninni - NordGen – munu Norðurlönd  gegna mikilvægu hlutverki til að varðveita og nýta erfðaauðlindir, í okkar heimshluta sem og á heimsvísu.

Þróunaraðstoð til landbúnaðar verður að auka

Auka þarf stórlega fjárfestingar og stuðning við landbúnað. Það er einnig skoðun G8-ríkjanna og hafa þau ákveðið að verja 22 milljörðum Bandaríkjadala næstu þrjú árin til að örva hagvöxt í landbúnaði. Norrænu ríkin styðja að lögð verði aukin áhersla á landbúnað í þróunarsamstarfi.

Hafa ber í huga að í landbúnaði er framleidd loftslagsvæn orka. Líforka verður að leysa jarðefnaeldsneyti af hólmi að nokkru. Í fátækari ríkjum heims er líforka mikið notuð og því er mikilvægt að auka nýtni hennar. Hér er því færi á nýjum tæknilausnum sem oft eru  einfaldar.

Loftslagsráðstefnan í Kaupmannahöfn verður að marka upphaf þess að loftslagsmál og fæðuöryggi verði skoðuð í hnattrænu heildarsamhengi. Við sem förum með málefni landbúnaðarins berum ábyrgð á að sjálfbær og loftslagsvænn landbúnaður verði að veruleika á Norðurlöndum. Við tökum viðfangsefnið mjög alvarlega og hyggjumst nýta norrænan samtakamátt til að finna bestu mögulegu lausnir við þær aðstæður í náttúrunni sem ríkja á norðurslóð.

Jón Bjarnason, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Íslands
Eva Kjer Hansen, matvælaráðherra Danmerkur
Sirkka-Liisa Anttila, landbúnaðar- og skógræktarráðherra Finnlands
Lars Peder Brekk, landbúnaðar- og matvælaráðherra Noregs
Eskil Erlandsson, landbúnaðarráðherra Svíþjóðar