Eftir forsetakosningarnar hefur pólitískur hversdagsleiki nú aftur tekið við í Finnlandi, en nú eykst spennan í innanríkismálum. Vissulega höfum við orðið vör við það í Finnlandi, að okkar eigin vandamál eru lítil og hversdagsleg samanborið við vandamálin í nágrannalöndunum. Ástandið sem skapast hefur vegna skopmyndanna sem Jyllands-Posten birti hefur farið úr böndum og kemur Finnum einnig á óvart. Aldrei áður hafa Finnar fylgst svo vel með því sem gerist í Danmörku.

Þetta hefur þó ekki haft í för með sér umræðu innanlands í Finnlandi um málið. Mönnum hefur ekki fundist ástæða til.

Það eru fáir útlendingar í Finnlandi. Kynþáttahatur hefur gert vart við sig í gegnum tíðina, en sambandið milli ólíkra trúarbragða hefur ekki verið í umræðunni. Ef til vill er það að hluta til vegna þess að sjálfsmynd þjóðarinnar hefur ávallt verið undir áhrifum tveggja tungumála og tveggja ríkiskirkna, lútersku kirkjunnar og rétttrúnaðarkirkjunnar og að það er ákveðin tilhneiging til að horfa á hluti frá sjónarhorni minnihlutans. Í Finnlandi er heldur enginn flokkur sem er beinlínis á móti innflytjendum. Litli flokkurinn Sannfinnländarna (Sannir Finnar) hefur reynt það, en án merkjanlegs árangurs. Staða íslamska minnihlutans er ekki talin vera vandamál í Finnlandi.

Finnarnir hafa fylgst undrandi með atburðunum úr fjarlægð. Menn hafa varið tjáningarfrelsið en jafnframt sett spurningamerki við hvort rétt hefði verið að birta teikningarnar. Um miðjan febrúar hafði ekkert finnskt dagblað birt myndirnar. Aftur á móti birtust þær á heimasíðum óþekkts hóps hægri öfgamanna.

Afsökunarbeiðni frá ríkisstjórninni

Þetta hafði í för með sér að Matti Vanhanen forsætisráðherra varð fljótur til, fyrir eigin hönd og ríkisstjórnarinnar, að biðjast afsökunar á því að trúarlegar tilfinningar múslima hefðu einnig verið særðar í Finnlandi. Vefsíða sem haldið er úti af hópi fólks var ekki talin vera falla undir reglur um tjáningarfrelsi. Aftur á móti hóf rannsóknarlögreglan rannsókn á því hvort birting myndanna á Netinu bryti gegn lögum um trúfrelsi.

Fjölmiðlar í Finnlandi hafa eftirlit með sjálfum sér, sérstaklega hvaða varðar siðferðisleg málefni. Ef einhver telur sig hafa verið beittan misrétti getur hann kært til siðanefndar fjölmiðlanna sem annað hvort sakfellir eða ekki. Úrskurður nefndarinnar hefur enga lagalega merkingu, en hann hefur aftur á móti mikið siðferðilegt vægi meðal fjölmiðla og almennings. Spurningar um trúarlega sannfæringu fá, hefðinni samkvæmt, mjög íhaldsama meðferð í Finnlandi.

Um miðjan febrúar hafði Finnland ekki verið þátttakandi í atburðunum í hinum íslamska heimi. Ferðamenn voru hvattir til að fara varlega, en það var allt. Finnska ríkisstjórnin hefur reynt að koma fram sem eins konar sáttasemjari gagnvart íslömsku ríkjunum, t.d. þegar Matti Vanhanen heimsótti Kuwait.

Conan O’Brian heimsótti ”Conanlandia”

Heimafyrir hafa menn einbeitt sér að allt öðrum hlutum, lífinu eftir forsetakosningarnar. Jafnaðarmenn sem sigruðu í kosningunum líta út eins og þeir hafi gleypt eitur, samstöðuflokkurinn, sem varð í öðru sæti er í sigurvímu og miðjuflokkur forsætisráðherrans lenti í innanflokkskreppu. Tvífari Tarja Halonen , bandaríski grínistinn Conan O´Brian, stóð sig best af öllum en tekið var á móti honum eins og hetju þegar hann heimsótti Finnland.

Í margar vikur hafði Conan O’Brian gert grín að Finnlandi í þætti sínum, farið með búta úr Halonen auglýsingum og lögum á finnsku. Um miðjan febrúar kom hann svo til að kynnast ”Conanlandia” og jafnframt til að fara fram á gufubaðsráðherraembætti sem laun fyrir kosningastarfið. Á flugvellinum biðu hans 2000 æstir aðdáendur.

Á sama tíma sat Tarja Halonen og undirbjó annað kjörtímabil sitt sem forseti án þess að nokkur veitti henni eftirtekt. Nema þegar hinn rauðhausinn, Conan O´Brian sem kom til að heimsækja hana

Fyrir sex árum var allt annað uppá teningnum. Þá var Halonen fyrsta konan til að gegna forsetaembætti, sambýliskona og einstæð móðir og litið var á sigur hennar sem tákn nýrra frelsisvinda. Nú er hún bara sama gamla Halonen og sigurinn nánast tákn um stöðugleika.

Halonen var gífurlega vinsæl á fyrsta kjörtímabili sínu. Samt sem áður voru kosningarnar mjög jafnar. Forsetinn átti greinilega erfitt með að taka því að nær helmingur þjóðarinnar kaus hinn frambjóðandann, ef til vill sönnun þess að breytingar gleðja: Sex ár eru langur tími. Og það er alltaf auðvelt fyrir áskoranda að tala um breytingu.

Samt sem áður tókst jafnaðmönnum enn og aftur að halda forsetembættinu í þess annars íhaldssama landi, rétt eins og þeir hafa gert síðan 1980, allar götur frá því að Kekkonen var forseti.

Samstöðuflokkurinn jók ferðina

Það kom á óvart hvað kosningarnar voru jafnar. Útkoman var fyrirséð og pólitíska jafnvægið er óbreytt. Ef Sauli Niinistö úr samstöðuflokknum hefðu sigrað í kosningunum hefði það hrist ærlega upp í innanríkisstjórnmálunum. Nú flyst athyglin að þingkosningunum í mars á næsta ári, en þær eru mun mikilvægari, pólitískt séð. Þær kosningar hafa þegar skapað núning á milli stærstu flokkanna: það er ljóst að tveir af þremur stóru flokkunum verða með í næstu ríkisstjórn og einn verður í andstöðu.

Niinstö sjálfur hvarf aftur til Evrópska fjárfestingabankans í Lúxemborg og hefur sagt að hann hafi engar áætlanir um að snúa aftur í finnsk stjórnmál. Jyrki Katainen, hinn ungi formaður samstöðuflokksins gat verið ánægður þegar Niinistö fór.

Katainen sem er 35 ára gamall hefur leitt flokkinn í eitt og hálft ár og á þeim tíma hefur flokkurinn náð góðum árangri í sveitastjórnarkosningum, kosningum til Evrópuþingsins og nú síðast í forsetakosningunum. Flokkurinn hefur aukið ferðina og nú gegna fjölmargir fulltrúar á fertugs- og fimmtugsaldri ábyrgðarstöðum í flokknum. Í hinum stóru flokkunum jafnaðarmannaflokknum og miðjuflokknum er ástandið annað. Þeir eiga við leiðtogavandamál að stríða.

Eero Heinäluoma fjármálaráðherra hefur farið fyrir jafnaðarmönnum síðan í júní.. Áður var hann flokksritari og gegndi stöðu í stéttarfélaginu FFC. Það hefur ekki verið einfalt að koma fram í sviðsljósið. Heinäluoma er almenningi enn hulin ráðgáta og hið óvænta vandamál Halonen í kosningunum er honum einnig erfitt.

Niinistö hreinlega valtaði yfir Matti Vanhanen forsætisráðherra og formann miðjuflokksins í forsetakosningunum. Það var erfitt fyrir bæði hann sjálfan og flokkinn. Ritari miðjuflokksins hefur tilkynnt afsögn sína þar sem honum tókst ekki að virkja kjósendur. Í flokknum hafa einnig heyrst þær raddir að Vanhanen ætti að segja af sér sem formaður í flokknum á flokksþinginu í júní. Menn líta svo á að Vanhanen hafi misst dyggustu stuðningsmennina, þá íhaldssömu sem búa í Norður- og Austur-Finnlandi. Þar að auki er talið að hann hafi enga stefnu.

Margir líta nú til Paula Lehtomäki, sem er 34 ára gömul og í barnsburðarleyfi frá embætti sínu sem ráðherra utanríkisverslunar og þróunaraðstoðar. En barneignir finnskra kvenstjórnmálamanna í Finnlandi hafa ekki haft í för með sér að þær hægi á sér. Lehtomäki er framtíðarvon flokksins, en sú framtíð er varla handan við hornið ennþá.

Vanhanen hefur sagt skýrt og greinilega að hann hafi ekki hugsað sér að hætta. Þar að auki hefst formennskutímabil Finna í ESB strax eftir flokksþingið og forsætisráðherraskipti mundu líta nokkuð undarlega út í því samhengi.

Verra samkomulag í ríkisstjórninni

Í annarri umferð forsetakosninganna studdi miðjuflokkurinn Niinistö, ekki mjög vel en samt sem áður. Í Finnlandi var það sögulegur atburður að stóru íhaldsflokkarnir tveir störfuðu saman og því hafa jafnaðarmenn tekið eftir Sérstaklega þar sem jafnaðarmenn sitja í ríkisstjórn með miðjuflokknum.

Þetta boðar ekki gott fyrir samstarfið innan ríkisstjórnarinnar. Einn af ásteytingarsteinunum er endurskipulagning sveitarfélaganna, sem ráðherra sveitarstjórnamála frá miðjuflokknum vinnur að og stefnt var að, að taka ákvörðun um í vor, en margir stuðningsmenn miðjuflokksins eiga erfitt með að kyngja. Þeir hafa ekki áhuga á að fækka sveitarfélögum stórlega.

Jafnframt ættu menn að líta út á við. Formennskan í ESB sem hefst í sumar krefst nú þegar sífellt meiri orku. Síðast fóru Finnar með formennsku árið 1999 og þá var greinilegt að um metnaðarmál var að ræða. Nú er varla nokkur sem sýnir þessu áhuga en vinnuna verður að vinna engu að síður. Hvað formennskan hefur í för með sér í Finnlandi fáum við tækifæri til að fjalla um í AnalysNorden á vordögum.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar