Í júlí 1985 glataði Danmörk að nokkru sakleysi sínu. Sprengjutilræði, sem beint var gegn skrifstofu North-West Orient við Vesterport-járnbrautarstöðina í Kaupmannahöfn, kostaði saklausan mann lífið. Sprengjan var ein af þremur ráðgerðum árásum. Næsta sprengja sprakk fyrir framan samkunduhús gyðinga í Kaupmannahöfn án þess að manntjón hlytist af. Það tókst að koma í veg fyrir að þriðja sprengjan spryngi við skrifstofu flugfélags Ísraels, El Al, í miðborg Kaupmannahafnar. Kona nokkur hafði veitt því athygli að ungur maður hafði „gleymt“ ferðatösku og benti honum vinsamlega á það. Taskan með sprengjubúnaði fannst síðar í sjónum við Nýhöfn. Samtök Síamúslima, Jihad, lýstu ábyrgð á öllum sprengjutilræðunum þremur á hendur sér.

Sennilega hafa fæstir Danir leitt hugann að þessu tilræði undanfarin ár, en hætt er við að ótti sé farinn að búa um sig í hugum fólks eftir árásina á World Trade Center fyrir þremur árum og nú síðast myndir af ofbeldisverkum í Beslan, þar sem hundruð rússneskra barna og fullorðinna eru stráfelld af téténskum uppreisnarmönnum. Hvernig bregðast dönsk yfirvöld við þessari nýju stöðu? Og búast Danir við að Danmörk geti hugsanlega orðið skotmark hryðjuverkamanna?

Danir standa einmitt nú frammi fyrir því að fyrrverandi Guantanamo-fangi, sem kom til baka til Danmerkur fyrir um það bil hálfu ári, lýsti opinberlega yfir, að ef nauðsyn krefði mundi ekki standa á honum að drepa fólk sem berðist gegn íslam. Í versta falli gæti þetta þýtt að hann væri reiðubúinn að berjast gegn dönskum hersveitum og að jafnt forsætis- og varnarmálaráðherra Dana gætu verið „lögmæt“ skotmörk í stríðsrekstri hans. Eftir „kumpánlegt samtal“ við leyniþjónustu dönsku lögreglunnar, PET, hefur fanginn fyrrverandi þó kosið að hafa sig ekki mikið í frammi.

Eftir árásina á World Trade Center hófust Danir handa við að efla viðbúnað sinn gegn hugsanlegum hryðjuverkaárásum. Áður en níu mánuðir voru liðnir samþykkti danska þingið að veita upphæð sem svarar tæpum 600 milljónum íslenskra króna til kaupa á tveimur „hryðjuverkapökkum“. Fjárveitingunni var meðal annars varið til að kaupa hlífðarfatnað og til að endurnýja og bæta við viðvörunarbúnað gegn hugsanlegri kjarnorku- eða efnaárás. Auk þess var starfsfólk þjálfað til verka sem þyrfti að vinna ef hættuástand skapaðist. Stofnanir sem ,,liggja vel við höggi“ fengu líka fyrirmæli um að athuga hvort ráðstafanir gegn árásum væru nógar eða hvort nauðsynlegt væri að endurmeta þær. Til dæmis er um að ræða ýmis veitufyrirtæki, vatnsveitur og orkuveitur, samskiptafyrirtæki og önnur fyrirtæki sem koma að uppbyggingu grunnkerfis Danmerkur. Einnig er farið í saumana á viðbúnaði sjúkrahúsa. Sett var á laggirnar ný miðstöð sem sér um að greina efnavopn fljótt ef til efnahernaðar kæmi. Loks hefur starfsmönnum leyniþjónustu lögreglunnar verið fjölgað töluvert (eitt af fáum sviðum innan opinbera geirans þar sem fjölgað hefur verið).

Ný skýrsla um veika bletti í Danmörku

Danska þingið ákvað einhuga árið 2002 að gera skyldi „skýrslu um veika bletti í Danmörku“ til þess að kortleggja hvar samfélagið liggur vel við höggi og meta viðbúnað almannavarna samkvæmt því. Í skýrslunni, sem kom á þessu ári, var niðurstaðan að Danmörk stendur frammi fyrir ýmsum ógnunum: Í fyrsta lagi hefur alþjóðavæðingin ekki einungis í för með sér aukin viðskipti landa á milli og að fólk fari í auknum mæli milli landa, heldur leiðir hún einnig til alþjóðlegra deilna og missættis. Í stuttu máli, því meiri viðskipti, þeim mun betur liggur samfélagið við höggi. Í öðru lagi hefur gífurleg tækniþróun gert samfélagið enn viðkvæmara fyrir hryðjuverkastarfsemi. Til dæmis gætu stjórnsýsla og vatnsveita stöðvast skyndilega vegna hryðjuverka. Í þriðja lagi einkennist hryðjuverkaógnin nú af því að hryðjuverkamenn ráðast fremur en áður gegn almennum borgurum eins og 11. september er dæmi um. Loks hafa lok kalda stríðsins haft í för með sér að Danmörku stafar ekki lengur ógn af hefðbundnum hernaði. Nú þarf Danmörk því að brynja sig gegn allt annars konar hættum heldur en þegar Berlínarmúrinn féll fyrir fimmtán árum.

Niðurstaða skýrslunnar er að nauðsyn sé á heildarstefnu um öryggismál og viðbúnað. Stefna þurfi að samhæfingu þeirra sem þátt taka í viðbúnaðinum í Danmörku. Ennfremur þurfi að bæta samskiptaviðbúnað, t.d. með því að koma á fót einni aðalsamskiptamiðstöð, og í þriðja lagi verði að nást yfirsýn yfir allar rannsóknir sem varða öryggi og viðbúnað.  Í skýrslunni er sett fram tillaga um að 33 aðgerðum verði hrint í framkvæmd til að fylgja umbótunum eftir á þessum þremur aðalsviðum. Þar á meðal verði gerð ítarleg rannsókn á því hvernig hægt sé að aðlaga stjórnkerfið, sem ákveður viðbrögð á hættuástandstímum, jafnóðum að þeim ógnum og hættum sem steðja að hverju sinni. Einnig er gert ráð fyrir að gert verði staðlað áhættu- og viðkvæmnismat sem yfirvöld geti notað við viðbúnaðaráætlanir sínar.

Dreifður viðbúnaður gegn hryðjuverkum

Í raun og veru er viðbúnaðaráætlun Dana við hugsanlegri hryðjuverkaárás að miklu leyti dreifð. Það þýðir að einstakar „viðkvæmar“ stofnanir (veitu-, grunnkerfis- og samskiptafyrirtæki, sjúkrahús o.s.frv.) bera ábyrgð á að byggja upp viðbúnað gegn hryðjuverkum og að bregðast við neyðarástandi í aðalatriðum. Til dæmis ef framin yrðu hryðjuverk á Kaupmannahafnarflugvelli þá hefði flugvöllurinn eigin viðbúnað (sem væri skipulagður í náinni samvinnu við lögreglustjórann á staðnum sem í reynd er æðsta yfirvald) til að bregðast við vandanum. Ekki er nein eiginleg miðstýring frá aðalstöðvum í Kaupmannahöfn, en ef vanda ber að höndum verður auðvitað gripið til alls tiltæks búnaðs sem nauðsynlegur er til að bregðast við raunverulegu hættuástandi. Ýmsir, þar á meðal danskir vísindamenn á sviði alþjóðlegrar hryðjuverkastarfsemi, hafa gagnrýnt dreifðan viðbúnað. Menn hafa spurt hvort viðbúnaður í Danmörku gegn hryðjuverkastarfsemi sé nógur og hvort ekki ætti frekar að samræma viðbúnaðinn undir einni stjórn, ef til vill hliðstætt „Homeland Security“ í Bandaríkjunum.

Margir Danir óttast hryðjuverkaárás. Gallup-rannsókn, sem gerð var á þessu ári, leiddi í ljós að sjö af hverjum tíu Dönum telja að búast megi við að Danmörk verði fyrir hryðjuverkaárás „á næstu árum“. Og í því sambandi eru Danir augljóslega reiðubúnir að ganga á snið við alþjóðasamninga um meðferð stríðsfanga ef það gæti á einhvern hátt minnkað hættuna á hryðjuverkum.

Þó að danska ríkisstjórnin hafi beitt sér fyrir uppbyggingu á ýmsum viðbúnaði er umræðunni áreiðanlega ekki lokið. Yfir svífur spurningin um hvenær öryggi lands sé tryggt! Í því sambandi er erfitt að horfa fram hjá að vegir hryðjuverkamanna eru órannsakanlegir. Gleymum því ekki að í fyrra var það Noregur en ekki Danmörk, sem tekur þátt í stríðsaðgerðum í Írak, sem allt í einu var kominn á lista yfir hugsanleg skotmörk hryðjuverkamanna.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar