Hægriflokkurinn hefur ekki hugmynd um hvernig hann eigi að fara að því að ná aftur stjórnartaumum landsins. Stjórnmálasagan og reynsla frá öðrum löndum benda til þess að flokkurinn eigi að halla sér að miðjunni. Þar er að minnsta kosti möguleiki á að ná til margra kjósenda, sérstaklega þar sem búast má við að núverandi ríkisstjórn eigi eftir að verða róttækari en nokkru sinni áður. Vandamálið er hins vegar að Framfaraflokkurinn, flokkurinn sem er hægra megin við Hægriflokkurinn, er stór og hefur mikinn slagkraft.

Hægriflokkurinn tapaði ekki einungis ríkisstjórnarvöldum í kosningunum síðasta haust, hann tapaði jafnframt stuðningi þriðjungs kjósenda sinna. Stuðningurinn við flokkinn varð lélegri í kosningunum en nokkru sinni í 120 ára sögu hans. Til að bæta gráu ofan á svart varð keppinauturinn á hægrivængnum, Framfaraflokkurinn, í fyrsta skipti töluvert stærri en Hægriflokkurinn.

Að bera ábyrgð á takmörkunum

Þrátt fyrir það urðu umræðurnar um úrslitin takmarkaðar í Hægriflokknum eftir kosningarnar. Fjölmiðlarnir höfðu að mestan áhuga á nýju ríkisstjórninni síðasta haust og innan íhaldsflokksins voru menn ráðvilltir. Erna Solberg formaður Hægriflokksins stóð sig ekki sérlega vel í kosningabaráttunni en hún gerði ekki heldur nein augljós mistök. Allir voru sammála um það í Hægriflokknum eftir kosningarnar að flokkurinn hefði virst of kaldlyndur og ópersónulegur í ríkisstjórnarsamstarfinu en fáir gátu skýrt af hverju það stafaði. Innst inni voru sjálfsagt flestir hægriflokksmenn sammála varaformanninum og fjármálaráðherra Per-Kristian Foss um að það gæti vart farið öðru vísi þegar maður ber ábyrgðina á að takmarka peningaeyðsluna í landi þar sem smjör drýpur af hverju strái.

Síðasti séns Ernu

Frá áramótum hafa umræður um stefnu Hægriflokksins og hrakfarir hans í kosningunum hins vegar verið sýnilegri. Í ýmsum fylkjum landsins hefur þeim skilaboðum verið komið á framfæri í gegnum fjölmiðla að Erna Solberg fái einungis eitt tækifæri enn til að standa sig. Ef það gengur eins illa í sveitarstjórnarkosningum eftir hálft annað ár mun þrýstingurinn á að hún segi af sér aukast verulega.

Flestir eru þó sammála um að grundvallarvandi Hægriflokksins tengist ekki leiðtogunum beint heldur felist hann í pólitík flokksins og þá sérstaklega að pólitískri staðsetningu hans miðað við hina stjórnarandstöðuflokkana þrjá.

Hægriflokkurinn byggir á traustri og skýrri hefð. Á síðustu 80 árum hefur flokkurinn einungis tekið þátt í stjórnarsamstarfi með Kristilega þjóðarflokknum, Miðjuflokknum og Vinstriflokknum. Vegur Hægriflokksins að völdum hefur ætíð legið í gegnum miðju stjórnmálanna. Samstarfið við miðjuflokkana hefur tvo höfuðkosti. Bæði færir það nógu mörg atkvæði, og þar með þingmenn, til að geta boðið upp á raunverulegan ríkisstjórnarvalkost og það tengir auk þess miðjuflokkana við hægrivænginn. Ef Hægriflokkurinn léti samstarf við miðjuflokkanna fyrir róða, gæti miðjuflokkunum fundist þeir þvingaðir til að leita samstarfs við Verkamannaflokkinn. Þankagangurinn er skiljanlegur öllum þeim sem skynja og skilja hið pólitíska valdatafl. Sumir kjósendur hafa hins vegar meiri áhuga á pólitískum málefnum og þykir miðjuáherslan leiða til of rolulegrar hægristefnu.

Gagnrýni á málamiðlun

Þetta er velþekkt fyrirbrigði í öllum löndum þar sem stór íhaldsflokkur hallar sér að miðjunni. Hægriflokkurinn á um þessar mundir systurflokka í nágrannalöndunum sem sækja völdin inn á miðjuna, en enginn þeirra býr við það að hafa hægriflokk við hlið sér sem er stærri en hann sjálfur.

Framfaraflokkurinn hefur hlotið yfir 20% stuðning í öllum skoðanakönnunum. Þingflokkur flokksins er þó nokkuð stærri en þingflokkur Hægriflokksins og það eru framfaraflokksmenn í öllum nefndum þingsins auk þess sem þingmenn Framfaraflokksins taka þátt í öllum umræðum og ráðast oft á Hægriflokkinn frá hægri. Þeir benda á málaflokkana þar sem Erna Solberg og hennar fólk hefur gert málamiðlanir við miðjuflokkana og láta þar með að því liggja að þeir séu sjálfir einu alvöru hægriþingmennirnir.

Þetta hefur orðið til þess að margir kosnir trúnaðarmenn Hægriflokksins krefjast þess að flokkurinn starfi með Framfaraflokknum og að flokkurinn boði meiri hægripólitík og komi þannig í veg fyrir árásir úr þeirri átt. Vandamálið er auðvitað að það mun leiða til erfiðleika og jafnvel koma í veg fyrir miðjusamstarfið. Kristilegi þjóðarflokkurinn segist enn ekki vilja starfa í ríkisstjórn með Framfaraflokknum. Leiðtogi Vinstriflokksins hefur ekki alveg hafnað slíku samstarfi, en það mun jafnframt reynast flokknum erfitt að ganga til stjórnarsamstarfs við Framfaraflokkinn og mun það varla gerast í bráð.

Efasemdir en ekki um neitt að velja

Hægriflokkurinn neyðist því til að velja á milli Framfaraflokksins og miðjunnar. Það er grundvallaratriðum ekki svo erfitt val. Leiðtogar flokksins velja miðjuna bæði af hernaðarfræðilegum (til að tryggja að miðjan hangi föst á hægrivængnum) og af pólitískum ástæðum. Erna Solberg og nánasta samstarfsfólk hennar eru nefnilega mjög vantrúað á stefnu Framfaraflokksins. Þau benda á mörg dæmi þess að Framfaraflokkurinn hafi breytt stefnu sinni til að þóknast kjósendum og sjá alla vankanta á því að starfa með lýðskrumsflokki. Þar að auki byggist mikið af stefnu Framfaraflokksins á því að hægt sé að eyða 100-200 milljörðum íslenskra króna meira á ári af olíuforðapeningum án þess að norskur efnahagur beri skaða af. Þetta stríðir í grundvallaratriðum gegn hugsun Hægriflokksins um að allra mikilvægast sé að stjórn efnahagsmála sé góð og heilbrigð.

Það er ekki auðvelt að færa rök fyrir hófsemi í ríkisbúskapnum í Noregi sem svo auðugur er af olíu og forysta Hægriflokksins nær ekki einu sinni eyrum sinna eigin kjörinna trúnaðarmanna. Þeir óttast ekki eins og forysta flokksins að stefna Framfaraflokksins muni leiða til glundroða í efnahagsmálum. Þeir sjá þvert á móti fram á að Framfaraflokkurinn muni stuðla að því að veittir verði meiri fjármunir í umönnun aldraðra og til heilbrigðismála, svið þar sem augljóslega er þörf á frekari aðgerðum.

Fram að þessu virðast forystumenn Hægriflokksins vera þeir einu sem ekki átta sig á að þeir standi frammi fyrir þessu erfiða vali. Forystan virðist í lengstu lög vilja leggja áherslu á samstarf við miðjuna auk hæfilegrar nálgunar við Framfaraflokkinn. Erna Solberg segist vilja byggja brú milli allra stjórnarandstöðuflokkanna fjögurra. Á nokkrum sviðum gætir hægrisveiflu í málflutningi hennar en á öðrum sviðum leggur hún áherslu á miðjustefnu og færir fyrir því rök að pólitík Framfaraflokksins sé hættuleg.

Fjarlægja verður vafann

Afleiðingarnar af þessu geta orðið alvarlegar fyrir flokkinn, ekki síst þar sem allar fylkingar geta orðið óánægðar auk þess sem fréttaskýrendur halda áfram að skrifa að Hægriflokkurinn veigri sér við að taka mikilvægar ákvarðanir. En þetta getur líka verið mikil herkænska. Það er eitt og hálft ár til næstu kosninga en þá verður gengið til bæjar- og sveitarstjórnarkosninga. Framfaraflokkurinn er við völd í fjölda sveitarfélaga og Hægriflokkurinn getur bundið von við að þreyta almennings á stjórnmálaflokkum sem eru við stjórnvölinn, sem verið hefur áberandi í Noregi, geri vart við sig hjá Framfaraflokknum í kosningunum. Auk þess hefur þrýstingur á norskt efnahagslíf farið vaxandi og verið getur að á næsta eina og hálfa ári muni þrýstingur á hærri laun aukast og verðlag hækka. Það gæti haft áhrif á samkeppnisstöðu norsks atvinnulífs og fyrirtækja. Hægriflokkurinn getur þannig gert sér vonir um að geta sýnt fram á afleiðingar þess að dæla of miklu fé úr ríkiskassanum inn í efnahagslífið.

Breytt ásýnd Framfaraflokksins?

Hægriflokkurinn getur jafnframt gert sér vonir um að sérkenni Framfaraflokksins breytist á allra næstu árum. Carl I. Hagen, sem er kallaður „flokkseigandi“ vegna ráðandi stöðu sinnar í flokknum, er nú varaforseti Stórþingsins og mun auk þess hætta sem flokksformaður með vorinu. Siv Jensen arftaki hans virðist ætla að feta í fótspor Carl Hagens, en það er þó aldrei að vita hvað gerist. Hún mun leiða flokk sem fékk marga nýja þingmenn í stórþingskosningunum síðasta haust og það er ekki loku fyrir það skotið að þeir muni vilja breyta ásýnd flokksins og stefnu.

Kannski breyta þeir flokknum þannig að auðveldara verður fyrir hina stjórnarandstöðuflokkana að starfa með honum. Það er ekki hægt að útiloka að staðan í stjórnmálum landsins verði þannig árið 2008 að Erna Solberg eigi raunverulegan möguleika á að klambra saman breiðu borgaralegu bandalagi sem geti gengið sameinað til kosninga 2009. Það yrði mikill léttir fyrir núverandi forystu Hægriflokksins.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar