Kreppan hefur mikil áhrif á sænskan vinnumarkað. Volvo-verksmiðjurnar hafa neyðst til að skera svo mikið niður í sínum rekstri að engin fordæmi eru fyrir slíku í sögu fyrirtækisins. Fyrr á þessu ári  fengu 2000 starfsmenn fyrirtækisins viðvörun um uppsögn, og á dögunum barst 4000 til viðbótar tilkynning um að þeir myndu missa vinnuna.

Niðurskurðurinn hjá Volvo kemur verst niður á starfsfólki í verksmiðjunum í Olofström og Gautaborg, en mun einnig bitna á birgjum víðs vegar um landið. Það er nefnilega ekki alfarið fjármálakreppunni að kenna að minna selst af sænskum bílum, en það hallar hratt á ógæfuhliðina í kjölfar hennar. Aðgerðir til að stemma stigu við loftslagsbreytingum og hátt bensínverð hefur líka leitt til þess að fólk veigrar sér við að kaupa stórar Volvo-bifreiðar sem eyða miklu bensíni. Þetta eru meginástæður þess að þúsundir verkamanna í Volvo-verksmiðjunum eru að missa vinnuna.

„Það er nauðsynlegt fyrir lítið vörumerki eins og Volvo að bregðast skjótt og fumlaust við”, sagði Stephen Odell, nýr forstjóri fyrirtækisins, þegar hann flutti starfsfólki ótíðindin.

Samkvæmt nýrri skýrslu, sem gefin er út af hnattvæðingarráði sænsku stjórnarinnar er niðurskurðurinn hjá Volvo einungis toppurinn af ísjakanum. Á næstu árum munu 40 prósent starfa í sænskum vélaiðnaði hverfa til landa þar sem launin eru lægri. Svo segir í skýrslu frá Viðskiptaháskólanum í Björgvin um framtíðarhorfur á sænskum vinnumarkaði fram til ársins 2015.

Stjórnarandstaðan krefst þjóðstjórnar

Á dögunum lagði sænska stjórnin, með Anders Borg fjármálaráðherra í broddi fylkingar, fram tillögu að fjárlögum, þar sem tekið er mið af spám um aukið atvinnuleysi sem afleiðingu af samdrætti í efnahagslífinu. Sænska stjórnarandstaðan heldur því hins vegar fram að fjármálakreppan hafi fullkomlega kollvarpað því mati sem stjórnin lagði til grundvallar fjárlögum. Jafnaðarmenn gera harða sókn að hægristjórninni og saka hana um aðgerðarleysi og þekkingarskort á því hvaða afleiðingar gerningarveðrið á alþjóða fjármálamarkaði muni hafa í Svíþjóð.

Ingvar Carlsson, fyrrverandi forsætisráðherra, hefur kastað sér út í umræðurnar og krafist þess að mynduð verði þjóðstjórn. Hann vill að stjórnin rjúfi múrana í sænskum stjórnmálum og vinni með stjórnarandstöðuflokkunum líkt og Carl Bildt, fyrirrennari Fredrik Reinfeldts, gerði á tíunda áratugnum þegar vextir fóru yfir 500 prósent í Svíþjóð.

Mona Sahlin, leiðtogi jafnaðarmanna, hefur krafist þess sama. Í miðju eldhafi kreppunnar markaði hún og talsmaður Umhverfisflokksins kaflaskil í sænskum stjórnmálum þegar þau boðuðu til fréttamannafundar og tilkynntu að flokkarnir tveir ætluðu að innleið náið samstarf til framtíðar með það að markmiði að mynda saman ríkisstjórn eftir kosningar á árinu 2010. Það hefur ekki gerst síðan á sjötta áratugnum að jafnaðarmenn myndi bandalag með öðrum flokki til að geta myndað samsteypustjórn. Spurningin hefur svo verið hvort Vinstriflokkurinn eigi líka vera með í samsteypustjórn Umhverfisflokks og jafnaðarmanna.

En svo virðist sem hurðum hafi verið skellt á vinstrimenn sem standa einir utan bandalaga flokkanna í sænskum stjórnmálum. Vinstrimönnum og Lars Ohly leiðtoga þeirra var hafnað  með vísan til þess að flokkurinn hefði ekki viljað fallast á þær reglur sem gilda um fjárlög og ganga út á að takmarka útgjöld ríkisins með svokölluðu útgjaldaþaki. En það getur reynst afdrifaríkt fyrir Monu Sahlin að skilja Vinstriflokkinn út undan. Í Jafnaðarmannaflokknum eru sterk öfl, m.a. í launþegahreyfingunni, sem leggjast gegn samstarfi við Umhverfisflokkinn. Óttast þeir að jafnaðarmenn gangi of langt til hægri verði Vinstriflokkurinn ekki mótvægi í stjórnarsamstarfi.

Skortur á vinnuafli mesta ógnin

En allt sem tekist er á um á æðstu stöðum innanlands fellur í skuggann af alþjóðlegu fjármálakreppunni. Og málsmetandi hagfræðingar staðhæfa að hvað sem stjórnmálamennirnir aðhafist og hvernig sem þeir skipi sér í flokk, geti þeir ekkert aðhafst til að sporna gegn kreppunni. Ef marka má ummæli þeirra ræðst framhaldið alfarið af því hvernig mál þróast í Bandaríkjunum. Swedbank er sá sænski banki sem hefur orðið verst úti, en hann átti útistandandi lán til bandaríska Lehman Brothers-bankans að jafnvirði 8,5 milljarða sænskra króna.

Swedbank hefur líka lánað umtalsverðar fjárhæðir til banka í Eystrasaltsríkjunum. Traust viðskiptavina bankans hefur minnkað til muna og fólk stendur í biðröðum fyrir utan bankann til að geta leyst út sparifé sitt. Swedbank hefur nú hert kröfur til viðskiptavina sinna og veitir ekki lengur lán án þess að veð séu fyrir því. Sænska stjórnin tilkynnti 6. október að hún ætlaði að hækka innlánstryggingar í bankanum úr jafnvirði 250.000 sænskra króna í 500.000 krónur. Trygging ríkisins mun að auki ná til allra innlánsreikninga bankans.

Það sem er að gerast nú er í engu samræmi við atburðarásina fyrir einungis nokkrum mánuðum, þegar fyrirtækin í Svíþjóð gátu varla annað eftirspurn og skýrslur voru gefnar út um að skortur væri fyrirsjáanlegur á vinnuafli. Hagfræðingar hjá Vinnumálastofnun töldu vandann svo mikinn að draga myndi úr hagvexti vegna erfiðleika við að fá fleira fólk út á vinnumarkaðinn - skortur á vinnuafli hefði svo mikil áhrif á þjóðarframleiðsluna.

Enn hafa menn áhyggjur af þessu, því breytingar á samsetningu sænsku þjóðarinnar, líkt og í öðrum Evrópuríkjum, felur í sér að öldruðum fjölgar og ungu fólki sem sér þeim eldri farboða, fækkar sífellt. Þegar þeir sem fæddust á fimmta áratug síðustu aldar komast á eftirlaun aukast greiðslur úr lífeyrissjóðum til muna og meiri þörf verður fyrir velferðarþjónustu. Per Nuder, fyrrverandi fjármálaráðherra, kallaði yfir sig mikla reiði þegar hann dró upp mynd af þessu fólki.

„Þetta kjötfjall af fólki á sjötugsaldri sem fólk fætt á sjöunda áratugnum þarf að brauðfæða“, sagði Nuder og orð hans urðu fleyg.

Samkvæmt útreikningum mun fólki fækka á sænskum vinnumarkaði um hálft prósent á ári hverju á tímabilinu 2010 til 2050.

„Þetta er hefur ekki gerst síðan í upphafi iðnbyltingar“, segir hagfræðingurinn Gunnar Wetterberg. Spurningin sem brenna mun á fólki næstu árin er hvernig auka megi framleiðni í hagkerfinu. Því ef erfitt reynist að fá vinnandi hendur, verða þeir sem fyrir eru að vinna meira.

Svíar opna landamærin

Fredrik Reinfeldt forsætisráðherra og Anders Borg fjármálaráðherra hafa ítrekað sagt að ef Svíar eigi að halda samkeppnisstöðu sinni og standa undir velferðarþjónustu næstu árin verði að tryggja nægt framboð á vinnuafli  Uppskriftin hljóðar upp á að koma verði fleira fólki í vinnu og að það verði að vinna lengur. Það mun ekki ganga til lengdar að fólk vinni einungis hálfa ævina.

Sænskir ráðamenn vilja því leggja aukna áherslu á menntun og rannsóknir og að styrkja innviði samfélagsins. Á vegum fjármálaráðuneytisins er vinnuhópur að kanna hvernig stuðla megi að því að fá fleira ungt fólk, eldra fólk og nýbúa inn á vinnumarkaðinn.

En stjórnin vill líka leysa vandann um framtíðarframfærslubyrði samfélagsins með því að heimila aukinn innflutning á vinnuafli. Frá og með 15. desember geta þeir sem búa utan Evrópu, en vilja koma til Svíþjóðar að vinna, komið til landsins ef atvinnurekandi þar býður þeim starf á samningsbundnum kjörum.

Ólíkt því sem áður hefur gilt eru það ekki lengur stjórnvöld sem eiga að skera úr um það hvort skortur er á vinnuafli. Rússa eða Afríkubúa er heimilt að koma til Svíþjóðar til að vinna í hvaða grein sem er að því einu tilskildu að starfið sé fyrir hendi. Atvinnurekandinn ræður því hvort þörf sé á því að sækja vinnuaflið út fyrir landamæri Evrópuríkja. Eftir fjögurra ára dvöl í Svíþjóð getur hinn innflutti launþegi fengið varanlegt landvistarleyfi.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar