Undir venjulegum kringumstæðum þykir heiður af því að vera í ríkisstjórnarnefnd sem hefur það hlutverk að finna lausnir á alvarlegum samfélagsvanda. Jørgen Søndergaard er þó ekki öfundsverður en hann hefur þá vafasömu ánægju að vera formaður Atvinnumarkaðsnefndar. Allir vita nefnilega að Jørgen Søndergaard og aðrir nefndarmenn eru á fullu að búa til tillögu sem hvorki ríkisstjórn né stjórnarandstaða munu styðja.

Fullmikið er þó sagt að Søndergaard og félagar skrifi beint fyrir ruslakörfuna en tillögurnar komast þó varla lengra en upp í hillu.

Ástæðan er sú að efnahagspólitík í Danmörku hefur snarbreyst á slömmum tíma – nákvæmlega eins og gerst hefur alls staðar í öðrum löndum, þar sem brostið hefur á stöðnun í efnahagslífinu.

Það er ekki lengra síðan en í fyrrahaust 2008 að þáverandi forsætisráðherra Anders Fogh Rasmussen – sem nú verður framkvæmdastjóri NATÓ – sagði að það sem heitast brynni á dönsku efnahagslífi væri skortur á vinnuafli. Hann lagði til að stjórnmálaflokkarnir ynnu að því í sameiningu að koma á endurbótum sem stuðluðu að því að fá fleiri Dani til starfa. Eitt ráðið átti að vera endurbætur á dagpeningakerfinu, en eftir því sem fjármálakreppan stigmagnaðist minnkaði stuðningurinn við endurbótatillögu hans.

Enginn áhrifamikill stjórnmálaflokkur kærði sig um að koma á óvinsælum umbótum þegar þeir fundu að meirihluti Dana leit ekki lengur á skort á vinnuafli sem mest aðkallandi vanda að leysa heldur var þvert á móti farinn að óttast að verða atvinnulaus.

Niðurstaðan varð því að tillaga Anders Fogh Rasmussens kolféll og engan hefur langað til að reisa hana við síðan.

Løkke hefur sig lítið í frammi

Nýi forsætisráðherrann Lars Løkke Rasmussen horfir aðallega á mest aðkallandi pólitísk verkefni og nefnir ekki heldur skort á vinnuafli.

Hann veit sem er að langflestir Danir hafa hugann við hvernig honum muni takast að stýra þjóðinni í gegnum kreppuna af sem mestu öryggi. Í hlutverki sínu sem fjármálaráðherra var hann um áramótin yfirhönnuður margra kreppuúrræða sem í fyrstu umferð beindust að dönskum fjármála- og bankageira til að vinna gegn þeirri efnahagskreppu sem mönnum stóð stuggur af. Því næst bjó hann til aðgerðapakka til að auka vöxt – og skattaúrbætur – sem áttu að örva eftirspurn og neyslu landsmanna.

Rétt eins og í öðrum löndum hefur alþjóðlegur afturkippur komið svo hart niður á mörgum dönskum fyrirtækjum að þau hafa neyðst til að segja upp talsverðum fjölda starfsfólks.

Atvinnuleysi var komið niður í sögulegt lágmark þegar efnahagsuppsveiflan var í hámarki, þess vegna missa Lars Løkke Rasmussen og æðstu menn ríkisstjórnarinnar ekki vonina um að Danmörk komist hjá öðru eins fjöldaatvinnuleysi og þekktist hér áður fyrr. En honum er þó allt of vel ljóst að óttinn við uppsögn blundar hjá mörgum Dönum og honum sé því vissara að hafa ekki hátt um að hann líti á skort á vinnuafli sem höfuðþjóðfélagsvandann.

Af sömu ástæðu hefur Atvinnumarkaðsnefndin tímasetninguna á móti sér þegar hún kynnir lokaskýrslu sína með tillögum um hvernig hægt er að fá Dani til að vinna meira.

Kynningin á tillögunum er tímasett fimmtudaginn 20. ágúst og giskað er á að Lars Løkke Rasmussen og hinir stjórnmálaleiðtogarnir í Danmörku muni þakka fyrir ýtarlega og mikilvæga greiningarvinnu – en láti því næst tillögurnar bíða þar til það verður pólitískt kleift að koma þeim á dagskrá.

Hvenær það verður mun að sumu leyti ráðast af því hvenær hagsveiflan snýr við af alvöru svo að óttanum við atvinnuleysi létti, og að sumu leyti ræðst tímasetningin af því hvenær þingið, þar sem eru mjög skiptar skoðanir, verður aftur ramminn um þjóðstjórn sem vinnur saman.

Um þessar mundir einkennast dönsk stjórnmál af ósættanlegu uppgjöri milli blárra og rauðra – það er að segja VK-ríkisstjórnarinnar (Vinstriflokksins og Íhaldsflokksins) og Danska þjóðarflokksins annars vegar gegn stjórnarandstöðunni hins vegar – og það er varla nokkur leið að gera sér í hugarlund að fyrir næstu kosningar náist samkomulag um að koma umbótum á.

Róttækir eru einmana

Enn sem komið er eru það aðeins litlu miðjuflokkarnir, Róttæki vinstriflokkurinn og Frjálslynda bandalagið, sem kalla á umbætur en þeir hafa báðir orðið fyrir barðinu á kreppunni. Margrethe Vestager leiðtogi Róttæka vinstriflokksins bendir á þá staðreynd að komist engar umbætur á verði ókleift að manna þær tugþúsundir starfa sem losna næstu árin, t.d. í heilsugeiranum, við umönnun aldraðra og í grunnskólum, þegar fjölmennir árgangar roskins fólks fer á eftirlaun.

Í kjallaragrein í dagblaðinu Berlingske Tidende greindi hún nýlega þá þversögn sem einkennir vinnumarkaðinn núna: Starfsmenn við byggingastörf missa unnvörpum vinnuna en staðan er þveröfug hjá kennurum, læknum, starfsmönnum við heimilisaðstoð, hjúkrunarfræðingum og leikskólakennurum. „Þar kalla vinnuveitendur eftir vinnuafli,“ sagði Margrethe Vestager. Hún lýsti síðan virkum degi á ýmsum sjúkrahúsum þar sem orðið hafði að hætta við skurðaðgerðir vegna skorts á hjúkrunarfræðingum. Einnig lýsti hún því hvernig mörg sveitarfélög hefðu orðið að gefast upp við að manna stöður við umönnun aldraðra.

Fyrirsjáanlegt er að eftir tíu ár verður alvarlegur skortur á hjúkrunarfræðingum, félags- og heilsustarfsmönnum, grunnskólakennurum og læknum. Á næstu tíu árum fer fjórði hver opinber starfsmaður á eftirlaun eða svokölluð „efterløn“, þ.e. þegar fólk á aldrinum 60-67 ára lætur af störfum að eigin ósk við 60 ára aldur. Um er að ræða 22.000 grunnskólakennara, 11.000 leikskólakennara, 3.000 lækna og 9.000 hjúkrunarfræðinga.

Róttæki vinstriflokkurinn vill koma kaflanum um „efterløn“ í velferðarsamkomulaginu frá árinu 2006 fyrr í gagnið en gert var ráð fyrir, stytta dagpeningatímabilið – jafnframt því að framlag til atvinnulausra verði gert markvissara – og auðvelda aðgang sérhæfðs starfsfólks af öðru þjóðerni. Að auki vill flokkurinn auðvelda atvinnulausu og ungi fólki að afla sér tilskilinnar starfsmenntunar.

Tillögurnar hafa stuðning svo til allra sérfræðinga á hagfræðisviði sem vara við því að ríkisstjórnin nái ekki markmiðunum í 2015-áætluninni sem miða að stefnu í efnahagsmálum sem heldur. Peter Birch Sørensen, yfirefnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar frá Efnahagsráði, hefur varað við því að takist ríkisstjórninni ekki að ná meginmarkmiðum sínum í 2015-áætluninni komi gloppa í ríkissjóð og það leiði aftur af sér að stjórnmálamenn neyðist til að hækka skatta eða skera niður opinber gjöld eftir 2015.

Málið er að skortur á vinnuafli leiðir ekki eingöngu af sér erfiðan nýliðunarvanda. Hann hrindir einnig af stað gífurlegum fjármögnunarvanda. Eins og nú lítur út fyrir vantar 10 milljarða danskra króna á ári (rúmlega 200 milljarða íslenskra króna) til þess að hægt verði að ná markmiðum 2015-áætlunarinnar.

Í ljósi þessara staðreyndir varpar Margrethe Vestager fram þeirri spurningu í gamni og alvöru hvort leggja eigi niður danskt lögreglulið því að við það muni fást rúmlega átta milljarðar danskra króna. Hún bendir á að einnig sé hægt að loka öllum skólafrístundaheimilum og almenningsbókasöfnum – það muni gefa 10,5 milljarða danskra króna í aðra hönd – eða leggja niður sérskóla sveitarfélaganna, leikskóla og tannlæknaþjónustu – það muni gefa 10,8 milljarða danskra króna.

Margrethe Vestager veit auðvitað svörin. Vandi Róttæka flokksins er þó að hún kemst ekki langt með því að sneiða að ríkisstjórninni fyrir að skorta áhuga á úrbótum. Hennar eigin bandamenn í stjórnarandstöðunni styðja ekki heldur endurbótatillögu hennar.

Sameiginleg snertifælni

Bæði Helle Thorning-Schmidt, leiðtogi Sósíaldemókrataflokksins, og Villy Søvndal, formaður Sósíalska þjóðarflokksins, einblína þessa mánuðina á fjölgun atvinnulausra.

Venjulega hafa Danir leitað til Sósíaldemókrataflokksins þegar um er að ræða að skapa atvinnu og því hefur stjórn flokksins lagt áherslu á að beita þeirri aðferð að ásaka ríkisstjórnina fyrir að hún sé óvirk og geri of lítið til að tryggja störf í efnahagskreppunni.

Það er að sumu leyti vegna þess að stjórn flokksins telur í raun og veru að VK-ríkisstjórn Vinstriflokksins og Íhaldsflokksins hafi áttað sig allt of seint á alvöru kreppunnar og ekki fallist á nógu miklar aðgerðir til að örva hagkerfið. En það er að sumu leyti af því að stjórn Sósíaldemókrataflokksins veit að Lars Løkke Rasmussen og VK-stjórnin muni taka fátt eins nærri sér og ef atvinnuleysi heldur áfram að aukast að ráði fram á haust.

Stjórn Sósíaldemókrataflokksins gerir sér að sjálfsögðu ljóst – rétt eins og æðstu menn ríkisstjórnarinnar – að innan fárra ára muni reynast nær ógerningur að fá nægt vinnuafl. En hún einblínir eingöngu á bráðaatvinnuleysið og sama er að segja um Sósíalska þjóðarflokkinn.

Í Danmörku velta stjórnmálaskýrendur því fyrir sér hvort það geti valdið alvarlegum klofningi innan stjórnarandstöðunnar standi Róttæki flokkurinn fast á endurbótakröfunum gagnvart Sósíaldemókrataflokknum og Sósíalska þjóðarflokknum.

En raunverulegt – og miklu alvarlegra – vandamál er að bæði í ríkisstjórninni og stjórnarandstöðunni er erfitt að finna stjórnmálaforystu sem í tæka tíð þorir að taka alvarlega til umfjöllunar tillögur Jørgen Søndergaard og áætlun Atvinnumarkaðsnefndarinnar.

Úr því að vandamálin hverfa ekki heldur vaxa aðeins, þýðir það að stjórnmálamennirnir munu grípa til róttækari lausna þegar að því kemur að þeir neyðast til að bregðast við einn góðan veðurdag.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar