Næstum því fimmta hvert barn í Grænlandi er hungrað er það gengur til hvílu á kvöldin af því að margar fjölskyldur búa við tiltölulega mikla fátækt og hafa lágar tekjur samkvæmt nýjustu tölfræðilegu gögnum sem fyrir liggja en þau eru nokkurra ára gömul.

Ekki hefur ástandið batnað að undanförnu því að margar fátækar fjölskyldur í smáum byggðum úti á landi og á einöngruðum stöðum hafa þurft að mæta niðurskurði í fiskveiðum og fjölda veiddra dýra. Þær standa frammi fyrir afleiðingum loftlagsbreytinga sem gera veðráttuna og hafið ófært á veturna þegar ekki er hægt að ferðast lengur á ísnum.

Það hefur verið gífurlegur pólitískur þrýstingur á Grænland sem hefur snúist um að fá stjórnmálamenn til að draga úr þunga veiðanna á sjávarspendýrum og hvítabjörnum.

Það hefur leitt til þess að grænlenskir veiðimenn hafa tapað stórum hluta tekna sinna, bæði þeirra sem aflað er heima fyrir og á alþjóðlegum markaði til dæmis með sölu hvítabjarnarskinna sem nú hefur verið stöðvuð.

Þar að auki er búið að setja verulegar hömlur á viðskipti með selskinn sem hafa lamað markaðinn með þau. Veiðimenn í landinu hafa á undanförnum árum mátt þola gífurlegt tap tekna af selskinni en fjárhagsstuðningur hins opinbera er eina ástæða þess að stétt veiðimanna er enn til.

Á sama tíma eru grænlensk stjórnvöld byrjuð að breyta sjávarútvegskerfinu en það hefur lengi verið þörf á því þar sem það er úrelt.

Sjávarútvegur er eini atvinnuvegur margra landsmenn utan Nuuk, eina atvinnugreinin sem getur framfleytt mörgum fjölskyldum. Fiskveiðar úti á landi ganga einungis vegna fjárhagsstuðnings hins opinbera.

Grænlenska sjálfsstjórnin er á leiðinni með ný fiskveiðilög sem ætlað er að auka afköst sjávarútvegsins. Þar með mun fjöldi sjómanna og iðnverkamanna missa tekjur sem nú þegar hefur dregið verulega út, tekjur sem fengist hafa frá atvinnugrein sem ekki hefur lengur mikla arðsemi.

Því er ekki hægt að neita að rannsóknir sýna að stór hluti grænlenskra barna býr við nöturlegar aðstæður þar sem bæði er skortur á mat og nógri umhyggju foreldranna sem hafa ekki orku til að tryggja grunnþarfir barnsins.

Samkvæmt rannsókn sem byggðist á viðtölum sem MIPI, stofnun grænlensku sjálfsstjórnarinnar sem rannsakar og safnar þekkingu um börn og unglinga, gaf út árið 2008 þá tilheyra fjörtíu prósent barna fjölskyldum sem neyðast til að leita opinberrar aðstoðar hluta ársins. Og félagslega öryggisnetið er ekki eins þétt í Grænlandi og á hinum Norðurlöndunum. Það eru til dæmis engar atvinnuleysistryggingar á Grænlandi.

Matur eða hlýja

Venjulegir atvinnulausir einstaklingar sem njóta opinberrar aðstoðar og hafa til dæmis tvö börn á framfæri sínu geta fengið 650 danskar krónur greiddar á viku til að standa straum af kostnaði við mat, klæði og aðrar daglegar nauðsynjavörur.

Það kemur í ljós í ýmsum viðtölum, að þar sem verðlag er hærra en í Danmörku verður fjölskyldan að sleppa kvöldmatnum í lok vikunnar.

Margar fjölskyldurnar búa þétt saman í litlum óheilnæmum íbúðum þar sem ekki eru hefðbundin húsgögn eða nóg upphitun – og það er vel að merkja um norðurheimskautsland að ræða.

Sumar fjölskyldur verða stundum að velja á milli matvæla og olíu í gamla skipsofna sem sums staðar eru eina leið húsráðenda til að hita upp hús sitt.

Margir foreldrar svangra og kaldra barna geta ekki bara farið og leitað sér að vinnu.

Á Grænlandi eru svæði þar sem nánast ómögulegt er að fá atvinnu af því að hinar deyjandi atvinnugreinar, veiðar og fiskveiðar, eru eini möguleikinn.

Það krefst fjárfestingar í smábát, utanborðsmótor, skotvopni og veiðarfærum að koma undir sig fótunum sem veiðimaður eða sjómaður. Það er flestum um megn og þá er ekki útlit fyrir annað en að lenda í útjaðri samfélagsins.

Félagslegi arfurinn fylgir börnunum af því að þau ná ekki heldur langt í menntakerfinu.

Það er aðeins örlítill hluti barnanna á dreifbýlustu svæðunum sem fá menntun. Það tengist því að grunnskólinn í smábæjunum og á dreifbýlissvæðunum eru slakir og líða fyrir skort á menntuðum kennurum.

Börnin þurfa að flytja til stærri bæja til að eiga þess kost að ljúka grunnskóla og þurfa síðan að flytja að nýju ef þau vilja halda áfram að mennta sig eftir grunnskólann.

Þrýstingur umheimsins á að eitthvað verði gert til að bregðast við barnafátæktinni hefur verið umtalsverður á undanförnum árum. Það hefur þó reynst þrautin þyngri fyrir stjórnmálamennina að vinna bug á henni. Ef bæta á lífskjör barnanna verður að auka tekjur foreldranna en það er erfitt að fjölga störfum á fámennum svæðum þar sem innviðir samfélagsins eru lélegir.

Sjálfsstjórn

Bæði sjálfsstjórn Grænlands og sveitarfélögin hafa reynt að bæta kjör barnanna.

Flest sveitarfélög bjóða nú upp á máltíðir í skólunum með aðstoð sjálfsstjórnarinnar. Börnin eru fyrir vikið mett í þá tíma sem þau sækja skólann.

Þingmenn hafa aukið barnabætur sem veittar eru fjölskyldum sem hafa undir 280.000 dönskum krónum í árstekjur. Barnabæturnar eru þó aðeins rúmlega 600 danskar krónur á mánuði fyrir fjölskyldur sem hafa minna en 130.000 danskar krónur í árstekjur.

Frá áramótum þurfa fjölskyldur þó ekki að sækja um að fá barnabæturnar sem hér eftir verða greiddar út mánaðarlega í stað fjórum sinnum á ári.

En barnabætur nægja ekki til að bæta lífskjör fátækustu fjölskyldnanna þegar 15,2 prósent Grænlendinga býr við tiltölulega mikla fátækt með tekjur sem eru lægri en 60 prósent af miðlínutekjum þjóðarinnar.

Það nægir ekki heldur til að bæta upp tekjutapið sem orðið hefur í stéttum veiðimanna og sjómanna en þessar atvinnugreinar hafa orðið fyrir alvarlegum áföllum á undanförnum árum.

Þrátt fyrir að stjórnmálamenn hafi dreymt um að takast að útvega flestum Grænlendingum vinnu í framtíðinni við námuvinnslu og aðra vinnslu auðlinda en allt útlit er fyrir að það verði ekki í nánustu framtíð vegna fjármálakreppunnar og verðfalls hráefna.

Ofnotkun heimastjórnarinnar á opinberu fé hefur haft það í för með sér að erfitt er að skapa efnahagslegt ráðrúm til að auka velferð þeirra sem verst standa.

Frá því að lýðræði var tekið upp í Grænlandi, þegar landið fékk heimastjórn fyrir 30 árum, hefur jafnaðarflokkurinn Siumut leitt ríkisstjórnina. Ríkisstjórn landsins hefur í mörg ár verið sökuð um verulega misnotkun fjármuna og fyrir að hafa hyglt flokkssystkinum, ættingjum og vinum.

Vinstriflokkurinn Inuit Ataqatigiit vann síðustu kosningar og leiðir ríkisstjórnarsamstarfið í samstarfi við tvo litla hægriflokka.

Frá því að landsstjórnin tók við völdum um miðjan júní hafa beinagrindurnar oltið út úr skápum stjórnsýslunnar hver á fætur annarri.

Nýja ríkisstjórnin hefur þvert gegn vilja sínum dælt 500 milljónum danskra króna í nauðstaddan fiskiðnaðinn sem er í opinberri eigu og veitt mörgum milljónum danskra í skinnaiðnaðinn og byggingariðnaðinn.

Á þversagnakenndan hátt gerðist þetta í tengslum við hátíðarhöldin þegar sjálfstjórn var innleidd á Grænlandi í júní síðastliðnum, sem með tímanum mun hafa í för með sér aukin útgjöld hins opinbera þegar sjálfsstjórnin tekur yfir fleiri málefnasvið.

Fjárlaganefnd Landsþingsins hefur í kjölfarið hvorki meira né minna en fimm sinnum skrifað undir neyðarfjárveitingu til heilsuveils heilbrigðiskerfis sem nánast alfarið er rekið með dýru afleysingafólki sem atvinnumiðlanir fyrir afleysingafólk í Danmörku útvega.

Mikill ójöfnuður

Bráðaframlögin eru gífurlega miklir fjármunir fyrir samfélag sem aðeins telur um 56.000 borgara sem eru dreifðir yfir landsvæði sem er meira en tvöfalt stærra en öll Skandinavía.

Danska ríkið veitir að vísu þriggja milljarða danskra króna fjárveitingu á ári til Grænlands. En þeim peningum er fljóteytt í landi þar sem íbúarnir búa dreift á mörg þúsund kílómetra strandlengju á einu óbyggilegasta svæði heimsins.

Frá því að Grænland fékk heimastjórn hefur gífurlegum fjármunum verið kostað til að tryggja að fólk búi áfram í minni bæjum og sveitarfélögum.

Hugmyndir um að draga úr útgjöldum voru bannhelgar meðal stjórnmálamanna af því að kjósendur mótmæltu harðlega í hvert skipti sem stjórnmálamaður gerði sig líklegan til að hefja umræðu um slíkt.

Ástæður þessara öflugu mótmæla eru að ríkið lagði af nokkra bæi á sjötta og sjöunda áratugnum vegna ákvarðana sem teknar voru í Kaupmannahöfn.

Á árum heimastjórnarinnar urðu hin smáu samfélög upphafin birtingamynd þeirrar menningar og sjálfsvitundar sem margir Grænlendingar töpuðu á nýlendutímanum.

Það er hins vegar svolítið afbökuð mynd, af því að upprunalega voru Grænlendingar hirðingjaþjóð. Bæirnir voru settir á fót af nýlenduveldinu og áætlunin um að koma á verslun og kirkju voru þungamiðjan.

Lokun bæja eru þó ekki lengur bannorð í stjórnmálaumræðunni því að það verður sífellt erfiðara að halda uppi viðunandi þjónustustigi í bæjunum og héruðunum 65 þegar landið allt er á leið til aukinnar sjálfsstjórnar með öllum þeim útgjöldum sem renna til þeirra efnisflokka sem Grænland mun með tímanum taka yfir frá ríkinu.

Kjósendur eru líka farnir að taka eftir þeim mikla ójöfnuði sem ríkir í grænlensku samfélagi.

Nýleg tölfræðileg gögn sýna að það er mikill munur á aðstæðum ríkra og fátækra. Ójöfnuðurinn er talsvert meiri en á hinum Norðurlöndunum.

Þegar meðaltalslaun eru skoðuð sést að samfélagið er stéttskipt á alla vegu. Til einföldunar má segja að hinir ríkustu búi í Nuuk en hinir fátækustu búi í dreifðum byggðum og þorpum.

Meðal skattskyld laun í Nuuk eru 220.000 danskar krónur á ári en 98.000 krónur í Qaanaaq sem stendur við bandarísku herstöðina Thule.

Misnotkun

Munurinn verður enn meiri þegar litið er til þess að það er nánast einungis sá hluti þjóðarinnar sem hefur menntun sem á kost á að fá íbúð í Nuuk en þar er jafnframt flest störf að fá.

Í höfuðborginni getur ófaglært fólk sem ekki á rétt á starfsmannaíbúð þurft að bíða í allt að 20 ár til að geta fengið íbúð á vegum hins opinbera í niðurníddum blokkum bæjarins. Aðeins fjórir af hverjum tíu eru menntaðir í Grænlandi.

Ástand húsnæðismála og fátæktin skapa jarðveg fyrir fjölda alvarlegra félagslegra vandamála sem hitta börnin sérstaklega illa fyrir.

Alls kyns misnotkun er orsök alvarlegrar vanrækslu og á það jafnframt við um fjölskyldur í stærri bæjunum sem er með launatekjur.

Samfélagsrannsóknarstofnunin í Danmörku (SFI) sem hefur tekið viðtöl við fjölmargar fjölskyldur í Grænlandi kemst að þeirri niðurstöðu að margar mæður hafi í æsku verið misnotaðar kynferðislega af fullorðnum.

Raunar hefur þriðja hver móðir á ákveðnum svæðum í Grænlandi verið misnotuð í æsku. Margar mæður búa í við ofbeldi á heimilinu og mörg barnanna segja frá því að það sé drykkjuvandamál á heimilinu.

Hugmyndasmiðja

Þetta er ekkert smáræði fyrir fámenna þjóð í mjög stóru landi

Kjósendur krefjast í öllum kosningum að stjórnmálamenn leysi vandamál barna okkar.

Núverandi ríkisstjórn hefur aðeins setið í 4-5 mánuði og hefur eytt gífurlegri orku og fjármunum í að leysa aðkallandi vandamál í opinberum fyrirtækjum sem verða að skera niður til að geta lifað af fjármálakreppuna.

Sveitarfélögin sem eru samherjar sjálfsstjórnarinnar hafa á þessum síðustu og verstu tímum ekkert bolmagn til þess að þétta félagslega öryggisnetið.

Búið er að fækka sveitarfélögum Grænlands úr 17 í fjögur sem fyrir vikið eru heimsins víðlendustu sveitarfélög. Sveitarfélögin fjögur takast á við flóknar sameiningar sveitarfélaga sem hafa haft efnahagslega martröð í för með sér.

Landsstjórnin hefur þó boðað að hún ætli að koma á fót hugmyndasmiðju sem á að setja fram tillögur um það hvernig leysa eigi helstu vandamál barna.

Landsstjórnin leggur jafnframt til að byggður verði fjöldi íbúða í Nuuk. Þar að auki reynir landsstjórnin að finna nýja atvinnumöguleika í þorpum og í einöngruðum byggðum, auk þess sem áform eru uppi um að bæta menntun barna og unglinga.

Þessar hugmyndir eru allar enn sem komið er aðeins á teikniborðinu á tímum þar sem það kreppir að efnahagnum.

Á meðan verða börnin að bíða með að borða sig mett í fjölskyldum sem ekki einungis búa við fátækt heldur líka við niðurbrjótandi dapurleika.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar