Viðvörunum rignir yfir Svía í kjölfar fjármálakreppunnar. Á þremur mánuðum hafa nær 50. 000 launþegar fengið viðvörun um uppsögn. Þjóðarstoltið, bílaverksmiðjur Volvo og Saab,  riða til falls.  Kröfur eru uppi um að ríkið taki yfir bílaframleiðsluna. Því hafnar ríkisstjórn hægrimanna og hefur þess í stað lagt fram aðgerðaáætlun þar sem gert er ráð fyrir að jafnvirði 28 milljarða sænskra króna verði varið til að afstýra því að störf flytjist úr landi.

Ríkisstjórnin ætlar m.a. að reiða  fram jafnvirði þriggja milljarða sænskra króna til rannsóknar- og nýsköpunarstofnunar sem á að þróa umhverfisvænar bifreiðar.  Volvo og Saab framleiða enn bíla, sem neytendur vilja ekki kaupa. Í aðgerðaáætlun stjórnvalda er líka gert ráð fyrir 20 milljörðum króna í ríkisábyrgðir en það er forsenda þess að  evrópski fjárfestingarbankinn veiti Svíum lán. Fyrir skattgreiðendur felst þó mest áhætta í þeim áformum stjórnarinnar að veita fimm milljörðum króna í neyðarlán til þeirra fyrirtækja sem glíma við  mestu rekstrarerfiðleikana.

Einungis nokkrum dögum áður en þessi áætlun var kynnt hafði stjórnin lagt fram annan krísupakka að jafnvirði 8,3 milljarða króna en með honum á að hleypa nýju lífi í efnahagslífið á næsta ári. Gagnrýnendur  eru þó sammála um að meira þurfi til.  Efnahagur Svía veltur mjög á útflutningstekjum og áhrifa fjármálakreppunnar mun því gæta í öllum atvinnugreinum. Stórfyrirtæki eins og  Volvo, Astra Zeneca, Skanska, JM, Sandvik, SSAB og Atlas Copco hafa varað starfsfólk sitt um allt land við uppsögnum. Í margar vikur hefur verið þrýst á stjórnina að leggja fram aukið fjármagn til að draga úr áhrifum kreppunnar og fyrirhuguðum fjöldauppsögnum. Sænski seðlabankinn vildi að 15 milljörðum króna yrði bætt við aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar frá því fyrr í haust, en hann nam 32 milljörðum. Þá vísaði Fredrik Reinfeldt forsætisráðherra til þess að búið væri að verja rúmlega 1,2 prósenti af vergri þjóðarframleiðslu í samræmdar aðgerðir eins og framkvæmdastjórn Evrópusambandsins mætist fyrir um.

Ríkisstjórning gagnrýnd fyrír ómarkvissar aðgerðir

Krísupakki stjórnarinnar nær ekki til bílaframleiðslu, en felur m.a. í sér aukin framlög til viðhalds á vegum og járnbrautum. Til að styrkja byggingariðnaðinn er innleiddur skattafrádráttur vegna endurbygginga og viðgerða á húsnæði. Með því er vonast til þess að hægt verði að fjölga störfum í byggingariðnaði og draga úr svartri vinnu.

Í pakkanum er meira að segja gert ráð fyrir vinnumarkaðsaðgerðum, en hins vegar stendur ekki til að reyna að auka neyslu með hvataaðgerðum eins og að lækka  virðisaukaskatt og hækka barnabætur líkt og ýmsir virtir þjóðhagfræðingar hafa lagt til. Anders Borg fjármálaráðherra telur slíkt ekki vænlegt til árangurs, það muni einungis grafa undan fjárhag ríkisins.

Daginn áður en stjórnin kynnti krísupakkann upp á 8,3 milljarða króna greip seðlabankastjóri til stórtækra aðgerða og lækkaði stýrivexti um 1,75 prósentustig og kom svo mikið lækkun bæði stjórnmálamönnum og hagfræðingum í opna skjöldu

Hvataaðgerðir ríkisstjórnarinnar sæta hins vegar gagnrýni og þykja alls ekki ganga nógu langt. Stjórnarandstaðan er ekki ein á báti þegar hún staðhæfir að aðgerðirnar séu ófullnægjandi ef komast eigi upp úr öldudalnum. Sérfræðistofnun stjórnarinar sjálfrar, hagfræðistofnun, telur sýnt að hagræða megi fyrir minnst 50 milljarða króna á næstu tveimur árum.

Horfurnar eru dökkar. Hver svartsýnispáin rekur aðra. Í afkomuspá SEB-bankans er gert ráð fyrir að 150.000 manns missi vinnuna á næstu árum. Kreppan er sögð mesta samdráttarskeið í Svíþjóð síðan í byrjun tíunda áratugar síðustu aldar. Spá Atvinnumálastofnunar sem birt var á dögunum gerir ráð fyrir að atvinnuleysi verði komið í 9%  á árinu 2010 og að störfum muni fækka um 145.000 á næstu tveimur árum.

– Nokkur mjög erfið ár eru framundan, segir í niðurstöðuorðum Sven-Otto Littorins atvinnumálaráðherra.

Slæmar framtíðarhorfur, sérstaklega fyrir ung fólk

Vinnumálastofnun byggir spá sína á viðtölum við forsvarsmenn 12.000 fyrirtækja, sem reikna með því að fækka starfsfólki á næstu árum vegna minni eftirspurnar eftir vörum og þjónustu. Sambærileg svör hafa borist frá sveitarfélögum og landsþingum. Ekki er búist við því að ástandið á atvinnumarkaði fari að batna fyrr en á árunum 2011 og 2012. Kreppan mun hafa alvarleg áhrif á allar atvinnugreinar í landinu og á íbúa í  öllum landshlutum.  Samkvæmt skýrslunni mun hún koma fyrst niður á iðnaðinum,  þvínæst mun hún skella á þjónustugreinum og að lokum á sveitarfélögum og því opinbera. Ungt fólk, sérstaklega það sem er af erlendu bergi brotið, mun lenda í mestu erfiðleikunum.

Fjármálakreppan hefur leitt til vinstri sveiflu í stjórnmálum, því litið er á aðgerðir ríkisvaldsins sem lagfæringar þegar leikreglur kapitalismans duga ekki lengur til. Slíkt leiðir stjórnmálaumræðuna stundum inn í brautir þar sem öllu er snúið á haus. Anders Borg fjármálaráðherra hefur nú tekið að sér að vera fulltrúi almennings og ávítar bankana fyrir að veita ekki meiri lán og lækka vexti. Hann hefur líka veist að bankastjórum fyrir að hrifsa fremur til sín bónusgreiðslur en lækka vexti á lánum. Og svo þegar nýr forstjóri hjá póstþjónustunni fann sig knúinn til þess í hita kreppunnar að afsegja sér öllum mánaðalaunum að jafnvirði 90.000 sænskra króna fékk hann klapp á öxlina frá forsætisráðherranum. Fagfélagi forstjórans þótti hins vegar óheppilegt að menn væru farnir að vinna launalaust.

Stjórnin sér eftir niðurskurði til atvinnuleysissjóða

Eitt af fyrstu verkum hægristjórnarinnar eftir kosningar 2006 var að hækka gjöld launþega til atvinnuleysissjóða á sama tíma og bætur úr sjóðunum voru lækkaðar. Þessar breytingar leiddu til fjöldamótmæla gegn nýju stjórninni sem galt þær dýru verði í skoðanakönnunum. Stjórnin færði þau rök fyrir breytingunum að með lægri atvinnuleysisbótum væri verið að hvetja fólk til að vinna. En þegar dýrara varð fyrir launþega að greiða í atvinnuleysissjóðina kusu margir fremur að segja sig úr þeim. Fyrir tveimur árum greiddu 15 af hundraði launþega ekki í neinn atvinnuleysissjóð, í dag er einungis þriðji hver launamaður félagi í slíkum sjóði. Því er viðbúið að margir verði án þess öryggisnets sem atvinnuleysissjóðirnir eru, þegar viðvaranir um uppsagnir verða að veruleika og fólk fer að missa vinnuna í stórum stíl. Það þýðir svo aftur að kostnaður vegna almennra bótagreiðslna frá félagsþjónustunni mun aukast til mikilla muna. Í ljósi þess sem gerst hefur á síðustu vikum hefur Anders Borg fjármálaráðherra iðrast fyrri gerða og sagt að ríkisstjórnin hafi hækkað greiðslur til atvinnuleysis-sjóðanna meira en hann myndi fallist á í dag – og að hækkunin hafi orðið til þess að fleiri hefðu sagt sig úr sjóðunum en hann hefði átt von á.

Hingað til hafa hófsamir hægrimenn með Fredrik Reinfeldt og Anders Borg í broddi fylkingar staðið sig með ágætum. Fylgi þeirra hefur aukist  eftir að kreppan skall á og Lars Ohly leiðtogi vinstrimanna hefur meira að segja hrósað þeim fyrir frammistöðuna við stjórnvölinn. En staðan getur breyst mikið fari svo að kreppan verði enn allsráðandi á kosningaári 2010 og fjöldi manna án vinnu. Þar að auki hafa nýlega orðið sögulegar breytingar í sænskum stjórnmálum. Til sögunnar er komið eins konar tveggja flokka kerfi í landinu. Það gerðist sunnudaginn 7. desember þegar jafnaðarmenn, Umhverfisflokkur og vinstrimenn lýstu því yfir að þeir ætluðu að mynda samsteypustjórn fengju þeir meirihluta í næstu kosningum.

Mona Sahlin formaður jafnaðarmanna hefur hingað til átt afar erfitt með að hleypa vinstrimönnum inn í samsteypustjórn þar sem þeir hafa hingað til ekki viljað fylgja þeim reglum sem settar hafa verið um hámarksútgjöld ríkisins. En hún neyddist til þess að taka þá með í þennan ríkisstjórnarvalkost, annað gátu jafnarmenn ekki samþykkt. Ákvörðunin felur þó í sér að Sahlin gæti átt á brattann að sækja ætli hún að ná til kjósenda á miðju stjórnmálanna sem eru hvað eftirsóknarverðastir.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar