Mörgum hefur þó komið á óvart hversu hægfara breytingarnar hafa verið og Dominique Strauss-Kahn framkvæmdastjóri Alþjóðagjaldeyrissjóðsins varaði sendiherra ESB við því nýlega að margir lykilaðilar væru greinilega farnir að stíga á bremsurnar.

„Viljinn til þess að standa fyrir varanlegum breytingum er nú þegar farinn að minnka“ sagði hann við Evrópuþingmennina í Brussel.

Samkvæmt greinendum er það tyrfið ákvarðanaferli ESB, áköf starfsemi sérstakra hagsmunahópa við að reyna að hafa áhrif á stjórnmálamenn og innanríkispólitísk málefni sem hafa dregið úr hraða umbótanna.

„Ákvarðanaferlið í ESB hefur ekki tilhneigingu til að bregðast sérstaklega hratt við þegar um er að ræða grundvallarumbætur“ segir Fabian Zuleeg sem er yfirhagfræðingur hugmyndabankans European Policy Centre sem hefur höfuðstöðvar í Brussel.

„Fyrir einstök aðildarríki geta pólitískar afleiðingar verið miklar þó að kostirnir séu augljósir þegar litið er til langs tíma“ segir hann og vísar til verkfallsboðana og vaxandi félagslegra átaka sem fylgja í kjölfarið á hörðum efnahagslegum umbótum.

Fabian Zuleeg vísar þó þeirri hugmynd á bug að ESB hafi látið ,,alvarlega kreppu fara til spillis“ en hann segir jafnframt að enn sé eftir að vinna mestalla vinnunna.

Nýtt skipulag fjármálastarfsemi

Mikilvægasta viðleitni ESB hingað til er líklega athugunin sem er í gangi á eftirlitinu með fjármálakerfinu eftir að atburðir undanfarið hafa sýnt fram á að það hefur yfirbragð þess að hafa verið ,,hnoðað saman“.

Í takt við að fjármálakreppan breiddist hratt út frá Bandaríkjunum til Evrópu og þvingaði ríkisstjórnir til að eyða tugum og hundruðum milljarða til að bjarga bönkum, sem taldir voru of mikilvægir fyrir kerfið til að hægt væri að láta þá fara á hausinn, voru þeir sem sáu um eftirlitið ásakaðir í síauknum mæli um að hafa sofið á verðinum eða að hafa ekki beitt réttum verkfærum.

Í ljósi niðurstaðna í skýrslu sérfræðinga, sem unnin var undir stjórn Jacques de Larosiere fyrrverandi seðlabankastjóra Frakklands, lagði framkvæmdastjórn ESB fram tillögu í september 2009 um að setja á stofn þrjár nýjar stofnanir sem eiga að hafa eftirlit með banka-, trygginga- og verðbréfageirunum, sem allar verði undir yfirstöðugleikanefnd sem ætlað er að fylgjast með hugsanlegum ógnum við fjármálakerfi ESB í heild sinni.

Samkvæmt áætluninni myndu þessar þrjár nýju stofnanir fá heimild til að hafa eftirlit með opinberum stofnunum aðildarlandanna, eins og til dæmis breska fjármálaeftirlitinu (Financial Services Auhority - FSA) í Lundúnum, og tryggja að sameiginlegum reglum fyrir fyrirtæki sé framfylgt.

En gagnrýnendur eins formaður framkvæmdastjórnarinnar, Jose Manuel Barroso, hafa sagt að málamiðlunarsamkomulag milli aðildarlandanna sem fylgdi í kjölfarið, og var samþykkt af leiðtogum ESB í desember til að tryggja að nýja yfirvaldið gæti ekki gripið inn í málefni þjóða, hafi útvatnað áformin að svo komnu máli.

Nú þegar aðildarríkin hefja viðræður við Evrópuþingið til að ná fram endanlegum samningi – með það markmið að nýju stofnanirnar verði komnar á fót fyrir árslok 2010 – hafa Evrópuþingmennirnir gefið í skyn að þeir muni þrýsta á um að þetta nýja yfirvald fái raunverulegar heimildir.

Evrópa 2020

Aðrir benda á að það séu nýju skipulagsumbæturnar, sem koma eigi til framkvæmda undir nýrri 10 ára efnahagsáætlun ESB „Evrópa 2020“ sem í augnablikinu er verið að ræða og semja um, sem eru lykillinn að því að ESB-löndin geti reist sig við eftir efnahagslegu niðursveifluna sem fylgdi í kjölfarið á alþjóðlegu efnahagskreppunni.

Tilkynning frá framkvæmdastjórninni fyrr í mánuðinum gaf til kynna að leiðtogar ESB muni koma sér saman um fimm aðaltakmörk sem tryggja skuli vöxt og stöðugleika Evrópu til framtíðar.

Meðal markmiða er að 75% íbúa ESB stundi atvinnu árið 2020, að 3% af þjóðarframleiðslu ESB verði fjárfest í rannsóknum og þróun og að umhverfismarkmið ESB-landanna verði hrint í framkvæmd.

Þar að auki kemur fram í skjalinu að 40% ungs fólks eigi að stunda framhaldsmenntun og að fækka eigi um 20 milljónir manna í þeim hópi sem eiga á hættu að enda í fátækt.

En þrátt fyrir að áformin eigi möguleika á að vera frábær þá eru ekki margir í Brussel trúaðir á að ríkisstjórnir landanna geti náð samkomulagi um nógu metnaðargjörn markmið og framkvæmdagangvirki sem til þarf svo að áformin nái fram að ganga.

„Stjórnmálamenn hafa ekki næga hvatningu til að tryggja markmiðin ef það eflir ekki pólitískan frama þeirra,“ sagði Ben Butters sem er framkvæmdastjóri Evrópumálefna í atvinnusamtökunum Eurochambres.  „Harðar efnahagslegar umbætur eiga ekki upp á pallborðið hjá kjósendum“.

Leiðtogar ESB munu ræða áformin á evrópskum leiðtogafundum í mars og júní.  Evrópuþingið talar fyrir því að beitt sé hvetjandi aðgerðum – eins og hærri útborgunum úr Þróunarsjóði ESB til ríkisstjórna sem megna að ná markmiðunum sem búið er að bindast fastmælum um.

Afleiður og vogunarsjóðir

Fjármálakreppan hefur einnig stuðlað að því að hugmyndafræðingar flokka beina í auknum mæli sjónum að því ójafnvægi sem flóknar fjárhagslegar afleiður geta valdið og að þeir rýna gaumgæfilega í gruggugan heim óhefðbundinna fjárfestingarsjóða.

Skuldatryggingar (credit default swaps – CDS) eru sérstaklega komnar til skoðunar eftir að Grikkir hafa sett fram ásakanir um að braskarar hafi notað fjármálavörur sem minna á tryggingar til að spila fjárhættuspil með efnahag Grikklands.

Michel Barnier, sem fer með málefni innri markaðarins og fjármálaþjónustu í framkvæmdastjórn ESB, hefur tilkynnt að hann hafi hugsað sér að leggja fram lagafrumvarp um afleiður í júní þrátt fyrir að sérfræðingar hafi varað við því að möguleg lausn eigi að vera hugsuð út frá alþjóðlegu sjónarhorni þar sem viðskiptin verði ella bara flutt til lögsagnarumdæmis þar sem þægilegri reglur gilda.

Bresku þingkosningarnar, sem að öllum líkindum fara fram í maí, hafa verið tímabundinn Þrándur í Götu áformum ESB um að setja strangari reglur um vogunarsjóði og áhættufyrirtæki.

Þrátt fyrir að Spánn sem gegnir formennsku í ESB hafi ekkert á móti því að bíða í nokkrar vikur eftir endanlegri ákvörðun aðildarríkis, hafa menn boðað að menn muni ekki neita sér um að láta kjósa um þá tillögu sem fyrir liggur um að innleiða strangari reglur og aukið gegnsæi, áður en landið lætur af formennsku í lok júní.

Umbætur á evrusvæði

Eftir því sem stjórnmálamenn reyna að herða á þeim aðferðum sem beita má og taka fyrstu skrefin í átt að skipulagsumbótum þá beinist athyglin í síauknum mæli að veikum opinberum fjármálum ESB.

Halli og skuldir hafa náð nýjum hæðum og það hefur orðið til þess að alþjóðlegu matsfyrirtækin hafa lækkað lánshæfismat margra aðildarríkja og skuldatryggingarálagið hefur hækkað.

Kreppan sem nú ríður yfir Grikkland hefur haft í för með sér að aukin athygli beinist að slökum fjármálareglum, ólíkri samkeppnisstöðu, halla á viðskiptajöfnuði og skorti á neyðarfjármögnunarkerfi – allt saman málaflokkar sem gætu verið teknir til gaumgæfilegrar skoðunar í umbótum framtíðarinnar.

Og á sama tíma og ESB vinnur að því að hrinda í framkvæmd nýjum stöðlum, sem samkomulag hefur náðst um á G20-vettvangi, hafa sérfræðingar bent á að í alþjóðavæddum heimi sé það nauðsynlegt að aðrir geri það sama, ef áformin eiga að ná sýnilegum árangri.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar