Ríkisstjórn Finnlands birti nýja jafnréttisáætlun sína í júlímánuði síðastliðnum. Eitt mikilvægasta atriðið í áætluninni er baráttan gegn kynbundnu ofbeldi, vandamál sem lengi hefur verið viðvarandi í Finnlandi. Nefnd Sameinuðu þjóðanna um mismunun kvenna fékk leyfi til þess að gefa út eftirfarandi mat í New York í júlí á þessu ári: Ofbeldi gegn konum er algengt í Finnlandi þrátt fyrir að í landinu sé yfirleitt ríkjandi jafnrétti.

Ofbeldið gagnvart konum hefur ekki minnkað á síðastliðnum tíu árum. Finnland nýtur þess umdeilda heiðurs að tölfræðilega á lífshættulegt ofbeldi sér helmingi oftar stað í Finnlandi en að meðaltali í öðrum löndum innan Evrópusambandsins. Þetta er staðreynd sem bæði karlar og konur líða fyrir – karlar verða oftast fyrir ofbeldi á götum úti en konur af sínum nánustu.

Það er útbreidd skoðun meðal almennings að flest ofbeldisverk í Finnlandi eigi sér stað í jaðarhópum og meðal þeirra sem lítils mega sín í félagslegu samhengi. En hvað varðar konur eru það síst þær félagslega verst settu sem oftast eru beittar ofbeldi.

Samkvæmt niðurstöðum glænýrrar könnunar sem kom út í ágúst eiga hámenntaðar konur frekar hættu á að verða beittar ofbeldi af sambýlismönnum sínum en konur sem enga menntun hafa.

Kannanir benda með öðrum orðum til þess að fimmta hver finnsk kona hafi mátt þola ofbeldi eða hótun um ofbeldi frá sambýlismanni sínum. Þetta er æðislega há tala og þrátt fyrir allar herferðir hafa þessar ólánsömu kringumstæður verið viðvarandi. Það hefur heldur ekki verið auðvelt að ræða um vandamálið opinberlega, þess konar vandamál hafa til skamms tíma verið álitin innanbúðar vandamál í fjölskyldunni og margir koma sér hjá því að segja frá reynslu sinni.

Tarja Halonen forseti, sagði í apríl að nú til dags væri auðveldara að viðurkenna að vandamálið væri til staðar og að halda mætti fram að þegar væru komnar sprungur í múr þagnar og skammar. En þrátt fyrir að forsetinn, ríkisstjórnin og öll aðal félagssamtök hafi dregið vandamálið fram í dagsljósið er varla nokkur sem í hita augnabliksins, staldrar við eitt andartak í rifrildinu heima, til þess að leiða hugann að hverju hefur verið haldið fram í hátíðarræðum.

Enn er langt í land áður en raunverulegu jafnrétti er náð

Í alþjóðlegum samanburði er staða konunnar afar sterk í Finnlandi. En sé gægst aðeins undir yfirborðið kemur í ljós að við eigum enn langt í land áður en jafnrétti kynjanna verður náð. Hvað varðar fjöldatölu í ríkisstjórn landsins ríkir jöfnuður, en mikilvægustu og erfiðustu ráðuneytin eru samt ennþá í höndum karla. Lýsandi fyrir ástandið verður einnig að telja að í ábyrgum ritstjórnum stærstu blaðanna hefur fram til þessa ekki verið að finna eina einustu konu. Jafnvel þrátt fyrir að sífellt verði konur meira áberandi í blaðamennsku.

Staðan innan opinbera geirans hefur síður en svo verið til fyrirmyndar. Af starfsfólki stjórnvalda teljast konur vera um það bil helmingur. Hlutfall þeirra sem gegna stjórnunar- eða leiðtoga störfum er í kring um 30 prósent. Það er erfitt að ná glerþakinu og ennþá erfiðara reynist það í einkageiranum.

Markmið ríkisstjórnarinnar er að auka hlutfall kvenna sem gegna stjórnunarstörfum. Hvað varðar stöður stjórnenda í fyrirtækjum í ríkisrekstri verða teknir upp kvótar um 40 prósenta hlutfall fyrir bæði kyn. Erfiðara er þó að stýra einkageiranum: „Ríkisstjórnin mun halda umræðunum áfram“ til þess að jafna tækifæri kvenna til starfsframa.

Í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar er varpað ljósi á fjölmörg vandamál sem spanna yfir mismunandi svið, allt frá kennsluefni til vinnumarkaðar. Aðgerðum er heitið en vafalaust munu mörg ár líða áður en nokkur árangur næst.

Vandræði varðandi viðhorf og laun

Með finnskri lagasetningu gefast frábær tækifæri til þess að njóta feðra- og foreldraorlofs í tengslum við fæðingu barns, vera heima og sinna börnunum á meðan þau eru lítil. Forsætisráðherrann, Paavo Lipponen skapaði sér ímynd sem fyrirmynd annarra á meðan hann gengdi stöðu forsætisráðherra tók sér stutt fæðingarorlof þegar nýr meðlimur bættist í tölu fjölskyldunnar.

Samkvæmt laganna hljóðan er feðrum leyfilegt að taka 18 daga feðraorlof, en einungis helmingur feðra notfærir sér þetta tækifæri. Ríkisstjórn Finnlands hefur sett sér markmið um að lengja tímann um eina viku til þess að fá fleiri feður til þess að nýta sér tækifærið. Foreldraorlofið getur hvort foreldranna sem er nýtt sér, en aðeins tíu hundraðshlutar pabbanna velur þann kost.

Klemman er varðandi viðhorfin, bæði meðal feðranna og vinnuveitenda þeirra. Það reynist ekki alltaf auðvelt að notfæra sér lögbundin réttindi og umhverfið hvetur ekki til þess. Atvinnulífið hefur þar að auki orðið sí erilsamara og það eykur á streitu foreldranna, óháð kyni. Umönnun barna verður að teljast góð erfiðleikarnir felast í að samhæfa kröfurnar sem gerðar eru í atvinnulífinu og fjölskyldulífinu. Þetta bitnar á börnunum vegna þess að þeim er hvorki veittur nægilegur tími né athygli og þau sem tilheyra lægri stéttunum verða að þrauka margar einmanna stundir að loknum skóladegi.

Annað viðverandi vandamál í jafnréttisbaráttunni er einnig að „kvenevran“ er aðeins 80 senta virði.

Lögin um launajafnrétti hafa ekki komist til framkvæmda, karlarnir hafa ennþá betri laun. Þar að auki eru hlutföll kynjanna afar mismunandi í ýmsum störfum og þann mismun kynjanna er erfitt að jafna.

Á meðan að samningaviðræðurnar stóðu yfir í fyrrahaust snerust umræðurnar fyrst og fremst um röðun dæmigerðra kvennastarfa í launaþrep. Launin hækkuðu umtalsvert en spurningunni um skipulagið hefur ekki verið svarað enn.

Um langt árabil hafa langtum fleiri konur lagt stund á nám í finnskum framhaldsskólum og háskólum. Þá eru konur, einkum þær sem tilheyra yngri kynslóðum greinilega betur menntaðar en karlarnir, en sú staðreynd virðist ekki hafa nein afgerandi áhrif á þær mælingar sem varpa eiga ljósi á hve vel hefur tekist til við að koma á jafnrétti.

Stjórnarandstaðan reiðir sig á mátt kvenna

Að tímarnir kunni að breytast, endurspeglaðist í formannsvali stóra flokksins í stjórnarandstöðunni í Finnlandi, jafnaðarmannaflokknum. Flokkurinn sem er að ganga í gegnum erfiðleikatímabil valdi  unga konu, hina 32 ára Juttu Urpilainen sem formann til þess að „bjarga“ flokknum. Fram til þessa hefur persónugerfingur flokks jafnaðarmanna jafnan verið miðaldra karl með fagmenntun. Nú skyldi endurnýja ímyndina út á við á svipstundu.

Urpilainen hefur hingað til verið venjulegur þingmaður laus við öll ábyrgðamikil verkefni. Hún hefur aðeins veitt flokknum forystu um skamma hríð, í sumarleyfum finnskra stjórnmálamanna og allt of skammt er um liðið til þess að hægt sé að draga nokkrar ályktanir.

Hvað varðar jafnrétti kynjanna átti eftirminnalegasta uppákoman í finnskum stjórnmálum sér stað síðastliðinn vetur, þegar birt var skýrsla um úttekt á stöðu jafnréttismála á finnska þinginu. Í henni kom fram að kynferðislegt áreiti á sér stað í þinginu. Það eru fyrst og fremst ungir, kvenkyns aðstoðarmenn sem telja sig áreitta af miðaldra karlkyns þingmönnum. Niðurstöður skýrslunnar ullu talsverðu uppnámi. Sumir þingmenn vörðust hatramlega gegn því að vera stimplaðir fyrir áreitni. Sökum þess að engi nöfn voru nefnd eða raunveruleg dæmi gefin varð árangurinn aðeins ruglingsleg óvissa um hvað eiginlega hefði gengið á.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar