Það er kominn tími til framkvæmda í loftslagsmálum, og þá reynir á almenning, stjórnmálamenn og kenningar. Miklar verðhækkanir sem orðið hafa á eldsneyti á síðust mánuðum hafa leitt í ljós að sömu aðilar og hvöttu stjórnmálamenn til að vera umhverfisvænni í fyrra hafa nú mestar áhyggjur af eigin buddu. Jafnframt eru nú uppi efasemdir um að allar tækni- og markaðslausnirnar sem áttu að gera okkur kleift að bjarga loftslaginu án þess að breyta um lífsstíl.

Þann 1. júlí hækkar skattur á bensín um fimm norska aura og dísilolíu um tíu aura. Þegar Kristin Halvorsen fjármálaráðherra kynnti skattahækkunina, afsakaði hún að hún væri ekki hærri. Hún er einnig formaður Sósíalíska vinstriflokksins (SV) sem mest hefur látið til sín taka í loftslags- og umhverfismálum, og flokkur hennar telur það nauðsynlegt að hækka eldsneyti miklu meira til að minnka bílanotkun og vernda loftslagið.

Bensínsalar og alþjóðlegir olíumarkaðir hafa á síðastliðnum mánuðum séð til þess að reynt hefur á stefnu SV í verðlagningu á eldsneyti. Hærra hráolíuverð  hefur haft í för með sér að bensín og dísilolía kostar nú þremur til fjórum norskum krónum meira en í vetur. Þeir skattar sem stjórnmálamenn ákvarða hafa sífellt minna vægi í olíuverðinu.

Bensínuppreisn á Facebook

En almenningur getur gert uppreisn gegn stjórnálamönnum en ekki olíumarkaðnum, og það gerir hann aldeilis þetta vorið. Á tæpri viku náði sniðugur bíleigandi að fá hundrað þúsund manns í lið með sér í svokölluðum vinahópi á vefsetrinu Facebook. Fjölmiðlar birta enn fréttir af bæði einkaaðilum og fyrirtækjum sem eru háð einkabílum og vörubifreiðum og eru nú í vandræðum vegna hækkandi verðs.

Skoðanakannanir sýna að Framfaraflokkurinn vinnur á og flestir fréttaskýrendur túlka það sem afleiðingu hárra eldsneytisskatta. Framfaraflokkurinn hefur alltaf verið á móti háu bensínverði og það henta flokknum vel að geta sameinað hefðbundna stefnu gegn skattahækkunum sem „koma við flesta” og hlutverkið sem raunverulegur stjórnarandstöðuflokkur hvað varðar loftslagsstefnuna. Framfaraflokkurinn er eini flokkurinn á norska Stórþinginu sem er á móti loftslagsyfirlýsingunni, pólitískri aðgerðaáætlun til að ná tökum á loftslagsbreytingunum.

Í byrjun júní var þrýstingurinn á hina flokkana það mikill að það leit út fyrir að það væri bara spurning um tíma hvenær þeir gæfu eftir og lækkuðu bensínskattinn – algjörlega á svig við það sem er gott fyrir loftslagið. Sennilega gefa þeir þó ekki eftir. Í opinberri umræðu eru gagnrýna sífellt fleiri þá sem nú hafa meiri áhyggjur af buddunni en loftslaginu. Að auki hafa stjórnmálamenn fjölmargar aðrar leiðir til að bjarga fjárhagsvandræðum einstaklinga og fyrirtækja en að lækka bensínskattinn.

Bensínmótmælin eru engu að síður vísbending um það sem mætti nefna sinnaskipti í norsku almenningaáliti: Efasemdir og andstaða hafa tekið við af ofsakæti. Í fyrra lék enginn vafi á því að almenningi fannst stjórnmálamennirnir ganga of varlega fram við minnkun loftslagsbreytinga. Nú er ekki eins auðvelt að segja til um hvað almenningur vill – krafan um aðgerði er kannski jafn sterk og áður, en vafinn um hvað ber að gera, er greinlega orðinn meiri. Lausnarorðið til að skilja breytinguna er lífefnaeldsneyti.

Lífefnaeldsneyti eða matvælaskortur

Í fyrra var áherslan á lífefnaeldsneyti kynnt sem mikilvæg lausn á loftslagsbreytingunum. Í vor er talað um að eftirspurn hins vestræna heims eftir  lífefnaeldsneyti sé valdur að hinum alþjóðlega matvælaskorti. Bæði sjónarmiðin eru svo einfölduð  að ekki er mark á takandi. Þeir sem töluðu um lífefnadísil í Noregi í fyrra, hugsuðu fyrst og fremst um það sem hægt var að vinna úr norskum lífmassa – að mestu laufskógum sem eru að vaxa yfir landið. Blöndun lífefnaeldsneytis var kynnt sem eitt af mörgum aðferðum til að minnka notkun jarðefnaeldsneytis á heimsvísu. Nú er kastljósinu beint að bandarískum bændum sem fá styrki til að hætta matvælaframleiðslu og hefja eldsneytisframleiðslu og það er ekki svo auðvelt að sjá að matvælaskorturinn er að miklu leyti afleiðing fólksfjölgunar og aukinnar velmegunar í Asíu.

Óvönduð umræða um lífefnaeldsneyti tengist beint inn í almennari pólitíska umræðu um loftslagsbreytingar. Sífellt fleiri fá áhuga á þeim aðferðum sem okkur standa til boða. Getur verið að í æsingi okkar við að bjarga loftslaginu þá gerum við hluti sem í versta falli skema meira en þeir gera gott og í besta falli hafa lítil áhrif? Það er sífellt meiri ástæða til að efast um þá tæknibjartsýni sem einkennt hefur fyrsta hluta norskrar loftslagsumræðu (bjartsýninni var lýst í grein á þessari vefsíðu í febrúar 2007).

Tungllendingarverkefnið á Mongstad er besta dæmið um trúna á á þá nýju tækni sem á að gera okkur kleift að bjarga loftslaginu án þess að breyta lifnaðarháttum okkar svo einhverju nemi. Við hliðina á olíuhreinsunarstöðinni á þessum vindþurrkaða stað fyrir norðan Bergen á að byggja gasorkuver sem á að fanga nánast alla losun koltvísýrings sem síðan á að sæla niður í hafsbotninn. Vandamálið er að tæknimennirnir vita ekki enn hvernig þeir eiga að gera þetta á hagkvæman og skilvirkan hátt.

Ríkisstjórnin hefur samið við þann framkvæmdastjóra ESB sem hefur með málið að gera þannig að hægt verði að veita þá styrki sem nauðsynlegir eru til að fjármagna verkefnið, en það er miklu erfiðara að semja um tækniframfarir. Og meðan unnið er, koma sífellt fram nýjar upplýsingar og mótrök. Hversu mikla orku eigum við að leyfa okkur að nota til að safna koltvísýringnum? Hversu örugg þarf koltvísýringsgeymslan að vera? Og ekki síst: Hversu mikið má þetta kosta? Ef þetta kostar marga milljaðra þá hefði kannski verið skynsamlegra að nota þá í aðrar aðgerðir til bjargar loftslaginu – hvort sem það er í þriðja heiminum eða innan annarra greina olíu- og gasframleiðslu.

Spurningunum var varpað fram í fyrra, en þá var athyglinni að mun meira leyti beint gegn þörfinni fyrir því að gera eitthvað. Tilgangurinn helgaði meðalið. Nú þegar verið er að hanna aðferðirnar, beinist athyglin að sjálfsögðu meira að hverri þeirra.

Milljarðar fyrir regnskógana

Það hefur aukin vafa í för með sér, en sennilega einnig aukinn skilning á  seinagangi ríkisstjórnarinnar. Þegar ríkisstjórnin lýsti því yfir á Balí-ráðstefnunni að hún myndi verja allt að þremur milljörðum norskra króna á ári til bjargar regnskógum heimsins, var spurt af hverju væri ekki hægt að veita fjármagnið allt í einu. Stjórnvöld í Brasilíu og Indónesíu og öðrum löndum sem eiga regnskóg vildu mjög gjarnan fá fjármagnið og því var haldið fram að krafa norsku ríkisstjórnarinnar um skipulögð ferli og gæðaeftirlit væri skálkaskjól – að ef til vill vildu menn spara nokkra milljarða með því að seinka úthlutuninni. Einnig var rætt um seinagang fjármálaráðuneytisins við kaup á losunarkvótum í þróunarlöndunum.

Nú prísa að minnsta kosti margir stjórnmálamenn sig sæla að hafa tekið sér tíma til að íhuga bæði losunarkvóta og regnskógasjóð. Hættan á að veita milljörðum norskra króna í verkefni sem ekki eru sérlega loftslagsvæn, eða sem hefðu orðið að veruleika án fjármagns utanfrá er mikil. Eins og afstaða fólks er í dag gæti misheppnuð kaup á losunarkvóta eða slæm fjárfesting regnskógafjármagns hafa valdið miklu tjóni. Gæti hafa valdið því að almenningur hefði haldið að Stórþingið vissi ekki hvað það var aðgera þegar það undirbjó og samþykkti loftslagsyfirlýsinguna síðastliðið haust og vetur. Það hefði haft í för með sér að það hefði verið enn erfiðara að viðhalda trú almennings á stjórnmálamönnum þegar þeir segja að við verðum að minnka bílanotkun í framtíðinni til að koma í veg fyrir að hlýnun jarðar verði ekki  meiri en tvær gráðu.

Ef það er eitthvað sem stjórnmálamenn þurfa á að halda í framtíðinni er það vald í loftslagsmálum. Það er erfitt að hugsa sér að það nýr loftslagssáttmáli verði samþykktur í Kaupmannahöfn, þar sem stjórnmálamenn frá vesturlöndum vilja ekki krefjast þess af kjósendum sínum að þeir breyti lífsháttum sínum á nokkurn hátt. Við náum varla miklum árangri eingöngu með fjármagni og tæknifræðingum.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar