Um mánaðamótin maí, júní var það eitt málefni fremur öðrum sem sætti tíðindum í finnskri stjórnmálaumræðu: Óvissan sem er ríkjandi um fjárhagsstuðning við kosningasjóði stjórnmálamanna. Hvað varðar forsætisráðherrann, Matti Vanhanen snertu umræðurnar einnig stefnuna í loftslagsmálum og hvernig standa beri að byggingum í finnsku samfélagi.

Í Finnlandi ber þingmönnum, lögum samkvæmt, skylda til þess að upplýsa um hverjir hafa styrkt þá með fjárframlögum í kosningasjóði þeirra. Lögin segja þó ekkert til um hvaða refsingum eigi að beita ef upplýsingarnar eru óljósar eða skortir alveg. Margoft hefur verið bent á þetta misræmi í fjölmiðlum en án árangurs, allt þar til formaður þingflokks Miðflokksins, Timo Kalli viðurkenndi í sjónvarpsþætti að hann bryti lögin.

Þetta markaði upphafið á pólitísku hneyksli sem stöðugt verður umfangsmeira. Á nákvæmlega sama tíma, eða um miðjan maí, hafði forsætisráðherrann, Matti Vanhanen á bloggsíðu sinni lýst yfir stuðningi við byggingu stærstu verslunarmiðstöðvar Finnlands, innan við 50 kílómetra frá Helsinki, sem þekktur athafnamaður ráðgerir. Áður hafði ráðherra húsnæðismála, fulltrúi Vinstrabandalagsins, Jan Vapaavuori, sem einnig ber ábyrgð á skipulagsmálum hafnað tillögunni af tveimur ástæðum: Í fyrsta lagi stríðir hún gegn ákvæðum um landnýtingu og í öðru lagi vegna þess að það verður að teljast afar óumhverfisvænt að byggja risavaxna verslanamiðstöð langt frá öllum borgum, einkum vegna þess að það hvetur til aukinna nota einkabíla. Boðskapur Vapaavuoris var með öðrum orðum að vegna ástandsins í loftlagsmálum neyðumst við til þess að þétta byggðina fremur en að dreifa henni.

Forsætisráðherrann og aðrir áhrifamiklir meðlimir Miðflokksins hafa allt aðrar skoðanir á málinu. Þeir telja að fólk noti einkabíla minna ef það getur keypt allt á einum stað og þar að auki eigi verslunarmiðstöðvar af þessu tagi sinn þátt í því að skapa fjölbreytt atvinnutækifæri á landsbyggðinni.

Grefur undan trausti til stjórnmálamanna

Þetta var upphafið að umræðum um hversu skynsamlegt væri að staðsetja verslunarmiðstöðvar fjarri borgum. Skyndilega tók  málið á sig óvænta stefnu. Fram kom að  hópur fólks sem styður Miðflokkinn hafði rétt fyrir kosningarnar stofnað félag að nafni „Kehittyvien maakuntien Suomi” (í lauslegri þýðingu: Finnland – landslag í þróun), sem hafði af miklum rausnarskap styrkt kosningabaráttu nokkurra þingmannaefna Miðflokksins og Vinstrabandalagsins auk fáeinna annarra. Margir þeirra sem styrkina þáðu höfðu „gleymt“ að gefa þetta upp í yfirliti sínu um framlög í kosningasjóðinn. Vanhanen var meðal þeirra sem hlutu styrki frá félaginu en samkvæmt upplýsingum frá honum var honum ekki kunnugt um hver stóð að baki félaginu.

Fljótlega kom í ljós stærsti fjárfestirinn í félaginu var einmitt athafnamaðurinn sem hefur sett nýjar, einangraðar verslunarmiðstöðvar á laggirnar í Finnlandi, meira að segja verslunarmiðstöðina sem umfjöllun Vanhanen, forsætisráðherra og Vapaavuori, húsnæðisráðherra snerist um. Málið snýst með öðrum orðum um hugmynd að verslunarmiðstöðvum af stærðargráðu sem fram til þessa hefur verið óþekkt í Finnlandi. Einn slíkur „Hugmyndagarður“ hefur verið byggður meðfram hraðbrautinni í grennd við Tampere.

Allt fór á annan endann. Vapaavuori, húsnæðisráðherra hefur í gegnum tíðina haft orð á sér fyrir að vera ósvikinn hægri maður. Nú gekk boðskapur hans þvert á kapítalismann og hann krafðist breytinga á stefnunni í loftslagsmálum. Vanhanen forsætisráðherra sem margoft hefur rætt um loftslagsmál jafnt heima í Finnlandi sem og erlendis, tilkynnti hins vegar að hann hafi alltaf verið stuðningsmaður slíkra tröllaukinna miðstöðva og þvertók fyrir að fjárframlög í kosningasjóðinn hefðu haft áhrif á skoðanir sínar.

Eftir mánaðamótin, í byrjun júní, hafði mannorð margra þingmanna beðið alvarlega hnekki vegna hneykslisins um fjármögnun kosningasjóðanna og það grafið á svo alvarlegan hátt undan trausti á stjórnmálamenningu landsins að aðilar í stjórnarandstöðuflokkunum lögðu fram kröfu um nýjar kosningar. Stuðningur almennings við Vanhanen forsætisráðherra minnkaði snarlega og andrúmsloftið í Miðflokknum nálgaðist suðumarkið. Framganga flokksformannsins í tengslum við uppnámið vegna fjárframlaga í kosningasjóði var gagnrýnt harðlega. Þegar þetta eintak af AnalysNorden kemur út er Miðflokkurinn að undirbúa flokksþing sitt sem að öllum líkindum verður óvenjulega litríkt í þetta skiptið.

Stóri stjórnarandstöðuflokkurinn, Jafnaðarmannaflokkurinn, hefur gert ítrekaðar tilraunir til þess að notfæra sér erfiða stöðu ríkisstjórnarinnar, einkum Miðflokksins, en jafnaðarmenn hafa líka átt í vandræðum með sína eigin stjórn. Á flokksþinginu í byrjun júní var ákveðið að flokkurinn skyldi gangast undir andlitslyftingu og binda endi á fyrri sambönd sín, til dæmis við launþegahreyfinguna. Þeir kusu nýja formann fyrir flokkinn, 32 ára þingmann, Juttu Urpilainen, sem um leið varð fyrsta konan sem til þess að gegna formennsku fyrir Jafnaðarmannaflokkinn. Hún sigraði kosninguna á móti Erkki Tuoimioja, utanríkisráðherra til langs tíma, með yfirburðum. Einn aðalkostur hennar er talinn sá að hún hefur lýst því yfir að hún hafi aldrei tekið þátt í hefðbundnum pólitískum flokkadráttum.

Ný stefna í loftslagsmálum undirbúin

Í vetur var ekkert sem benti til þess að loftslagsmálin myndu skipta miklu máli í stjórnmálaumræðum nú í vor. Ríkisstjórnin hafði undirbúið þingið undir stefnumótun í loftslags- og orkumálum sem allir væntu að yrði sérstaklega áhrifamikil og ennfremur að hennar myndi gæta til langs tíma. Stefnumótunarvinnan varð svo umfangsmikil að ekki verður hægt að leggja tillögurnar fram fyrr en í haust, að loknu sumarleyfi þingsins. Þá mun koma í ljós að hverju Finnar stefna og hvernig þeir ætla að framkvæma samkvæmt stefnunni.

Ein af ástæðunum fyrir seinkuninni er að framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins gaf ekki út stefnu sína í loftslags- og orkumálum fyrr en í upphafi vetrar. Í henni eru gerðar kröfur til Finna sem hafa valdið þeim miklum heilabrotum. Einkum krafan um að hækka hlutfall endurnýtanlegrar orku vegna þess að einfaldar lausnir á því vandamáli liggja ekki í augum uppi.

Það verður að viðurkennast að Finnar verða að grípa loftslagsmálin af miklu meiri alvöru en hingað til hefur verið gert. Eiginleg umræða um markmið ríkisstjórnarinnar í málaflokknum getur ekki hafist fyrr en stefnan og aðgerðir til þess að fara eftir henni hafa verið kynntar. Það er til dæmis ljóst að auka verður hlutfall vindorku umtalsvert, Finnar eru ein af fáum þjóðum í Evrópu sem hefur ekkert gert til þess að styðja framleiðslu vindorku.

Menn greinir einnig á um viðhorf til notkunar mós sem orkugjafa. Margir íbúar Finnlands álíta að mór teljist til endurnýtanlegra orkugjafa. Þess vegna hafa möguleikarnir á því að framleiða díselolíu úr mó einnig verði ræddir. Umhverfissamtök eru á öndverðri skoðun og innan ESB eru menn ekki enn sannfærðir um túlkun Finna. Spurningin er sérstaklega þýðingarmikil í ljósi þess að orkuver í mörgum borgum nýta mó sem orkugjafa og fjöldi fólks úti  á landi hefur atvinnu af framleiðslu hans.

Kjarnorkan nær sér aftur á strik, bifreiðaskattar endurnýjaðir

Áherslurnar í orkumálunum kristallast ef til vill helst í viðhorfinu til kjarnorku sem upp á síðkastið hefur orðið mun jákvæðara en áður. Andstæðingar kjarnorku þegja þunnu hljóði og fyrirtækin sem reka kjarnorkuverin notfæra sér loftslagsmálin sem nýja röksemd til þess að selja orkuna.

Í Finnlandi eru fjögur virk kjarnorkuver og það fimmta er í byggingu og um þessar mundir er verið að reyna að fá leyfi fyrir að minnsta kosti tveimur til viðbótar. Áhugaverðustu áætlanirnar eru á vegum fyrirtækisins Fennovoima, sem ráðgerir að byggja kjarnorkuver á alveg nýjum stað. Fjórir staðir eru helst taldir koma til greina og tveir þeirra eru  norður við strönd Helsingjabotns. Skýringar þess eru að á því svæði er mikilvægur málmiðnaður sem þarfnast mikillar orku. Verði byggt kjarnorkuver við strendur Helsingjabotns mun það verða í næsta nágrenni við Svíþjóð.

Í fyrirtækjunum eru menn önnum kafnir við að skrifa umsóknir um leyfin, en þær hafa enn ekki verið til umfjöllunar hjá þeim sem taka ákvarðanir þar að lútandi. Allt bendir til þess að ríkisstjórnin gæti gefið leyfi fyrir einu kjarnorkuveri en varla tveimur. Ákvörðunin mun valda miklum heilabrotum, einkum Græningjunum sem eiga aðild að ríkisstjórninni. Á tíunda áratug síðustu aldar gengu Græningjar úr þáverandi ríkisstjórn vegna yfirlýstrar andstöðu sinnar við áform um kjarnorkuver. Nú er alls ekki líklegt að flokkurinn gangi úr ríkisstjórninni vegna aðeins eins kjarnorkuvers.

Sú ákvörðun sem tengist loftslagsmálum og hefur haft mest áhrif á íbúa Finnlands varðar bifreiðagjöldin sem nú tengjast útblæstri. Verð á bílum sem nota mest eldsneyti, eins og til dæmis á slyddujeppum hækkaði en verðið á venjulegum bílum lækkaði um nokkur þúsund evrur. Afleiðingarnar birtast helst í því að nú snúast auglýsingar bílaumboðanna um að sýna fram á eiginleika bíla eins og litla eyðslu og minni útblástur. En auðvitað skiptir hátt verð á eldsneyti ekki síður máli.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar