Dagblöð á Grænlandi hafa undanfarið lýst eftir stefnu í loftslagsmálum. Því á meðan fræðimenn á sviði loftslagsmála og stjórnmálamenn hvaðanæva að úr heiminum ferðast til Grænlands, hefur grænlenska heimastjórnin ekki mótað neina  loftslagsstefnu. Þessu heldur grænlenska stjórnarandstaðan fram. Heimastjórnin svarar gagnrýninni með því að verið sé að móta stefnuna og að til standi að stofna alþjóðlega miðstöð loftslagsrannsókna á Grænlandi. Grænlendingar hafa  skuldbundið sig til að standa við alþjóðasamþykktir um að draga, fyrir árið 2012, úr losun koltvísýrings um 8 prósent. Á hinn bóginn eru þeir með áform um að reisa fyrsta álver landsins í Maniitsoq á næsta ári sem mun tvöfalda árlega losun koltvísýrings í landinu, en hún er nú þegar um 700.000 tonn.

Stefna í loftslagsmálum undirbúin

Grænlenska heimastjórnin tilkynnti þann 14. maí að unnið yrði af fullum krafti að mótun loftslagsstefnu. Tilkynning þess efnis kom eftir að Josef Motzfeldt, sem áður fór með utanríkismál í heimastjórninni lýsti á þingfundi eftir skýrari  stefnu í loftslagsmálum á Grænlandi.

Grænlenska umhverfisstofnunin vinnur nú að tillögu að loftlagsstefnu. Hún mun taka mjög mið af þeim aðgerðum sem ráðist verður í til að standa við skuldbindingar Kyoto-samningsins. Þar skuldbundu Grænlendingar sig til að minnka losun koltvísýrings um 8 prósent á ári fram til loka ársins 2012. Sú skuldbinding og kröfur um að ekki verði frá henni kvikað  hefur margvísleg áhrif á Grænlandi.

Grænlenska heimastjórnin hefur til bráðabirgða tilgreint aðgerðir í sex liðum sem geta stuðlað að minni losun koltvísýrings á Grænlandi:

-Betri nýtingu rafmagnsorku til upphitunar og rafmagnshitakúta í húsum og íbúðum.

-Stækkun vatnsaflsvirkjana

-Greiningu á hitanotkun, rafmagnsnotkun og annarri orkunotkun

-Orkufyrirtæki eiga með reglubundnum hætti að miðla upplýsingum til heimilanna um ábyrgðarfulla vatns- og orkunotkun

-Lagðir verði orkuskattar á fyrirtæki og einstaklinga.

-Almenningur verði hvattur til að taka draga úr losun gróðurhúsalosttegunda.

Þetta tilkynnti upplýsingadeild heimastjórnar Grænlands um miðjan maí síðastliðinn.

Auk þessara atriða vinna embættismenn á Grænlandi og í Danmörku að því að semja yfirlýsingu Grænlendinga fyrir  loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn á næsta ári. Stefnt er að því að vekja athygli á hagsmunum þeirra á leiðtogafundi SÞ.

Dansk – grænlenskur loftslagsháskóli

Helge Sander, vísindamálaráðherra Danmerkur, og Tommy Marø sem ber ábyrgð á vísindum og rannsóknum í grænlensku heimastjórninni skrifuðu þann 10. apríl síðastliðinn undir samning um  stofnun loftslagsháskóla í Nuuk. Hópur danskra og grænlenskra embættismanna, hefur þegar hafið störf við undirbúning að því að setja háskólann á laggirnar á næsta ári.

Strax á þessu ári verður ráðinn framkvæmdastjóri fyrir skólann og hefur verið úthlutað fjármagni til þess af dönskum fjárlögunum. Þar að auki er gert ráð fyrir alls 75 milljónum danskra króna á fjárlögum næstu fimm árin, sem verja á til reksturs loftslagsháskólans, sem sumir gagnrýnendur kalla “Snobbstofnun Helge Sanders”.

Í “Miðstöð loftslagsrannsókna á Grænlandi”, en það mun stofnunin heita, munu fræðimenn einbeita sér að fjórum fræðasviðum: Náttúru og umhverfi, samfélagi og atvinnu, tækni og byggingum auk samspils allra ofangreindra sviða.

Lýst eftir stefnu

Margir fulltrúar á grænlenska landsþinginu lýstu nýverið eftir betur skilgreindri loftslagsstefnu. Hlýnun jarðar síðastliðin tvö ár hefur haft afleiðingar fyrir lífsmáta frumbyggja. Veiðimenn á Norður-Grænlandi, sem kynslóð fram af kynslóð, hafa lifað af veiðum yfir vetrartímann, hafa síðastliðin ár ekki komist til veiða vegna hins ótrausta hafíss.

Íbúar í nyrstu héruðum Grænlands tapa á loftslagsbreytingunum á meðan þeir sem sunnar búa hagnast á þeim. Þar hefur uppskeran aukist eftir að loftslagið hlýnaði sem kemur sér vel fyrir afkomu fjárbænda.

Vaxtartími kartaflna og annars grænmetis hefur lengst. Í fyrra voru heimaræktaðar kartöflur í fyrsta sinn til sölu í verslunum á Grænlandi. Nýlunda er að heimaræktað grænmeti og kartöflur séu á heimamarkaði og opnar þetta þeim fáu bændum sem búa á Suður-Grænlandi nýja tekjumöguleika.

Álver í Manitsoq

Árlega nemur losun koltvísýrings á Grænlandi um 700.000 tonnum. Markmiðið er að draga úr henni um 8 prósent fyrir árið 2012. Hins vegar hefur grænlenska heimstjórnin uppi áætlanir um að reisa álver án aðkomu Dana, og það mun auka koltvísýringsmengun um 612.000 tonn. Þetta gríðarlega verkefni mun samkvæmt áætlunum stuðla að efnahagsvexti á Grænlandi, en efnahagur landsmanna er  háður fjárveitingum frá danska ríkinu sem nema 3,6 milljörðum danskra króna á ári. Álver og tvær vatnsaflsvirkjanir verða reistar í samstarfi við bandaríska álrisann Alcoa. Gert er ráð fyrir að álverið skapi um 600 ný störf í álverinu og allt að 1800 afleidd störf í landinu.

Grænlenska heimastjórnin vill á þessari stundu vera meðeigandi að þessu risavaxna verkefni. Ekki hafa þó verið teknar endanlegar ákvarðanir, því undirbúningsrannsóknir standa enn yfir.  Gert er ráð fyrir að eignaskiptingin verði tilbúin til samþykktar vorið 2009.

Margir fulltrúar á danska þinginu hafa lýst yfir áhyggjum vegna mengunarhættu frá álverinu.

Loftslagsbreytingar á norðurskautinu.

Jörðin er að breytast. Aukinn hiti andrúmsloftsins, meiri  úrkoma og raki koma ekki einungis fram í tölum vísindamanna. Íbúar norðurskautssvæðanna eru daglega vitni að hlýnun jarðar. Þar hefur hitastigið hækkað um 2-4 gráður á celsíus síðastliðna hálfa öld. Síðasti áratugur var sá hlýjasti á Grænlandi síðan á hlýindaskeiðinu á fjórða og fimmta áratug síðustu aldar, og er hitinn svipaður og þá.

Rómantíska myndin af snævi þöktu Grænlandi og ísilögðum norðurpólnum er að breytast. Grænland er vissulega orðið grænt og norðurpóllinn er hafblár.

Í fyrra bráðnaði heimskautajökullinn meira en nokkru sinni fyrr eftir að mælingar hófust. Vísindamenn reiknuðu út að u.þ.b. 935.600 ferkílómetrar af ís hafi bráðnað,  miðað við 515.000 ferkílómetra árið 1996. Hlýnun jarðar er farin að marka sín spor. Stjórnmálamenn verða að halda vöku sinni vegna þessa vanda. Það verður að grípa til framkvæmda sem allra fyrst.  Setja verður skýr markmið fyrir loftslagsstefnuna. Skoða þarf vel hvernig efnahagsframfarir á Grænlandi geti farið saman við að gæta hagsmuna alls heimsins. Jafnframt verður eitthvað nýtt að koma í stað lífshátta frumbyggjanna. Veiðimenn verða að skipta um starf. Stjórnmálamenn verða að taka sig á og vísa veginn.

Grænlenskir stjórnmálamenn verða að sýna hvers þeir eru megnugir. Þeir eiga ekki einungis að standa í skugganum af dönskum stjórnmálamönnum. Landfræðileg lega Grænlands gerir það að verkum að íbúar finna fyrir loftslagsbreytingum á eigin skinni. Það verður að grípa til aðgerða nú þegar. “Snobbverkefni” eins og stofnun háskóla og stórfyrirtækja verður að endurskoða gaumgæfilega. Gamla lífshætti verður að setja  í myndaalbúmið og skoða verður nýja möguleika.

Grænland þarf á nýrri umgjörð og skýrum pólitískum leiðbeiningum að halda til að draga úr losun koltvísýrings af manna völdum – og skýr markmið til að nýta betur möguleika endurnýjanlegra orkugjafa.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar