Samstarfsstjórn hægriflokkanna í Svíþjóð, með Fredrik Reinfeld í broddi fylkingar, hefur gert umhverfis- og loftslagsmál að sínu helsta ímyndarmáli. Svíar munu fara með formennsku í Evrópusambandinu á næsta ári,  á sama tíma og stefnt er að því að nýr alþjóðasáttmáli um aðgerðir í loftslagsmálum verði undirritaður á leiðtogafundi Sameinuðu þjóðanna í Kaupmannahöfn.  Stjórnin er með metnaðarfull áform og stefnir að því að Svíar, sem formennskuþjóð, knýi  fram samkomulag á fundinum.

Fredrik Reinfeldt og hófsamir hægrimenn hafa tekið nokkurs konar hamskiptum í umhverfis- og loftslagsmálum. Fyrir kosningar 2006 voru þessi mál aldrei á dagskrá hægrimanna. Þegar Fredrik Reinfeldt varð forsætisráðherra sýndi hann umhverfismálum svo lítinn áhuga að flokksfélagar hans sögðu honum til syndanna í blaðagreinum. Og það fór ekki fram hjá neinum þegar Reinfeldt lét þau orð falla skömmu eftir að hann varð forsætisráðherra að það væri engin ástæða fyrir Svía að hafa forgöngu um að draga úr  losun gróðurhúsalofttegunda, því  aðrar þjóðir, Kínverjar og Bandaríkjamenn, spilltu mest andrúmslofti jarðar.

En í dag eru loftslagsmálin eitt af forgangsverkefnum sænsku stjórnarinnar. Í fyrstu brugðust menn við þeim sinnaskiptum með mikilli tortryggni.  Stjórnmálaskýrendur héldu því fram að Reinfeldt væri að nota loftslagsvandann til þess eins að byggja upp betri ímynd af sér sem framsýnum og ábyrgum stjórnmálaleiðtoga. Nú setja fáir spurningarmerki við áhuga forsætisráðherrans á því að snúa við þeirri óheillaþróun  sem loftslagsvandinn er, vanda  sem er sagður helsta ógn samtímans. Og Reinfeldt sem áður var svarinn andstæðingur skattbreytinga og sérstakra skatta á mengunarvaldandi orkugjafa, lítur nú svo á að ná megi góðum í minnka koltvísýringsmengun með beinum efnahagsaðgerðum. Sú leið krefst þó ákveðinnar jafnvægislistar, því gangi sænsk stjórnvöld of langt, gæti svo farið að orkufrek fyrirtæki gerðu alvöru úr þeim hótunum að flytja framleiðslu sína til landa þar sem skattar eru lægri.

Þegar sænski forsætisráðherrann var fyrir nokkrum vikum í opinberri heimsókn í Kína, heimsókn sem vakti mikið umtal heima fyrir,  útskýrði hann fyrir gesgjöfum sínum að Kína gæti  sem þróunarríki ekki verið undanskilið sömu ábyrgð og skuldbindandi aðgerðum sem mörg OECD-ríki hafa tekið á sig.

Það getur ekki verið ásættanlegt að sú þjóð sem losar mest af gróðurhúsa-lofttegundum út í andrúmsloftið byggi framleiðslu sína á næstu áratugum á mengandi eldsneyti.  Svo hljóðuðu aðvörunarorð Reinfelds, sem líka vill flytja út lausn sína á loftslagsvandanum; hærri skatta á koltvísýringslosun Kínverja.

Hart deilt um loftslag

Viðræður við kínverska ráðamenn um loftslagsmál eru liður í undirbúningi Svía fyrir formennskutímann hjá Evrópusambandinu á næsta ári.  Reinfeldt hefur boðað að loftslags- og orkumál verði helstu forgangsmálin á formennskutímanum. Stjórnin ætlar að beita öllum kröftum í að koma í höfn alþjóðlegu samkomulagi um verndun andrúmsloftsins á leiðtogafundinum í Kaupmannahöfn í desember á næsta ári. Til af af því geti orðið þarf að tryggja samstarf við Kínverja, en líka Indverja, Japana, Rússa og Bandaríkjamenn.

Á heimavelli hefur stjórnin og stjórnarandstaðan deilt hart um aðgerðir í loftslagsmálum. Þverpólitísk þingnefnd, sem á að skila tillögum í haust um stjórnvaldsaðgerðir í loftslagsmálum, hefur vissulega komist að niðurstöðu um mörg og umfangsmikil úrræði:  svo sem að það krefjist víðtæks niðurskurðar á losun gróðurhúsalofttegunda  ef takast eigi að stöðva óheillaþróunina. Þingráðið vill að Evrópusambandið og Svíþjóð láti eins fljótt og auðið er verkin tala svo lánast megi draga úr koltvísýringsmengun í heimum um helming fyrir 2050. Í lok aldarinnar á öll koltvísýringslosun út í andrúmsloftinu að vera úr sögunni.

Hins vegar eru stjórnmálaflokkarnir sjö ósammála um til hvaða aðgerða eigi að grípa á allranæstu árum, þ.e. á því tímabili sem þeir sjálfir eru færir um gera breytingar.  Stjórnarandstöðuflokkarnir þrír vilja draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 40 af hundraði fyrir árið 2020. Stjórnarflokkarnir fjórir vilja minnka koltvísýringsmengun um 38 af hundraði.  Þetta virðist ekki mikill munur, en hann hefur leitt til tilfinningahlaðinna deilna í nefndinni, þar sem formaður hennar barðist fyrir því að ná sameiginlegri niðurstöðu.  Anders Wijkman, fulltrúi Kristilegra demokrata og þingmaður á  Evrópuþinginu, sagðist í svo miklu uppnámi að hann hefði verið gráti næst þegar fyrir lá að nefndinni tækist ekki að leggja fram tillögur sam sátt væri um.

Kjarnorkan er annað deilumál. Sænski þjóðarflokkurinn er eini stjórnarflokkurinn sem vill reisa nýja kjarnakljúfa.  Aðrir flokkar vilja alls ekki taka afstöðu til svo umdeilds máls sem hluts kjarnorkunnar í  því að leysa framtíðar orkuþörfina.  En þjóðarflokkurinn lítur svo á að ekki sé hægt að móta stefnu í loftslagsmálum til næstu áratuga, öðru vísi en að hafa afstöðu til þess hvernig eigi a nýta kjarnorku.

Enn annað stórt deilumál snýst um hvort reikna eigi aðgerðir Svía erlendis inn í hinar ýmsu tölur sem liggja til grundvallar aðgerðum í loftslagsmálum. Já, segja stjórnarflokkarnir, en stjórnarandstaðan segir að það sem Svíar aðhafist í öðrum ríkjum til að draga úr gróðurhúsaáhrifum sé utan þeirra markmiða sem þeir setji sér á heimavelli til að draga úr losun koltvísýrings.

Umdeild tillaga loftslagsnefndarinnar er að hækka skatta á benzín um sem nemur 70 aurum á líterinn.  Reinfeld forsætisráðherra segir þegar, þ.e. áður en stjórnin er búin að kynna stefnu sína í loftslagsmálum, þvert nei við frekari skattaálögum á eldsneyti. Hann vísar m.e. til þess að bensínverði hafi þegar hækkað um nokkrar kónur á líter vegna hærra heimsverðs á olíu. Hans reynsla er sú að almenningur muni beina gremju sinni vegna enn hærra bensínsverð að stjórnvöldum.

- Og þa gæti aftur komið niður á aðgerðum í loftslagsmálum.

Loftslagsnefndin leggur líka til að járnbrautir verði í auknum mæli notaðar til vöru- og fólksflutninga eða um helmingsaukningu fram til ársins 2020. Þessi tillögu vísar Reinfeldt á bug og segir hana óraunhæfa.

Nefndin vill þar að auki að þróunaraðstoð Svía taki mið af því að aðstoða fátæk ríki við að takmarka losun á gróðurhúsalofttegundum.

Umbun vegna umhverfisvænna bíla skilar árangri

Stjórnin hefur boðið fulltrúum atvinnulífs, stéttarfélaga og annarra samtaka til ráðstefnu í haust til að ræða stefnu í loftslags- og orkumálum. Markmiðið er að skoða hvað hver samfélagsgeiri  geti lagt af mörkum til að draga úr koltvísýringslosun. Stjórnin vill fá skýrar tölur fram um hvað hver atvinnugrein getur dragið úr mengun til þess að Svíar geti náð markmiðum Evrópusambandsins í loftslagsmálum. Andresa Carlgren umhverfisráðherra leggur ríka áherslu á að slíkar viðræður séu mikilvægur undirbúningur að formennsku Svía í Evrópusambandinu á næsta ári.

Þegar hægristjórnin tók við völdum innleiddi hún nokkurs konar umhverfisverðlaun fyrir bíleigendur, sem fólu í sér að sérhver sem keypti sér nýjan bíl sem drifinn var áfram með endurnýjanlegum orkugjafa, fékk greiðslu að andvirði 10.000 sænskra króna. Þessi umbun skilaði strax árangri. Í dag er þriðji hver bíll sem Svíar kaupa  vistvænn.  Í fjárlögum sem lögð voru fram í apríl gerir stjórnin ráð fyrir frekari framlögum vegna vistvænna bílakaupa, eða sem nemur 240 milljónum sænskra króna. Í tengslum við vistvænu bilakaupin í Svíþjóð hafa menn svo deilt um hversu mjög etanól-framleiðsla í Afríku leiði til matarskorts og hungurs í heiminum.  Ríkisstjórnin og Andreas Carlgren umhverfisráðherra afgreiða samhengið á milli etanóls og hungursneyðar með því að það séu olíuframleiðendur sem standi á bak við gagnrýni á etanól-framleiðslu sem eldneyti á bíla.

Svokallað hnattráð sem sænska stjórnin setti á laggirnar með Lars Lejonborg í broddi fylkingar, vill færa út kvíarnar með því að niðurgreiða  kaup af rafmagnsknúnum bifreiðum.  Þannig vill stjórnin að Svíar verði fyrstir þjóða heima til að koma sér upp vistvænum bílaflota  sem alferið notar endurnýjanlega orkugjafa í stað bensíns.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar