Milli George W. Bush fráfarandi forseta og Anders Fogh Rasmussen forsætisráðherra Dana ríkir mikið traust og óvenju gott samband. Með nýrri stjórn Baracks Obamas ætti samband Bandaríkjanna og Danmerkur að komast í eðlilegt horf. Á sumum sviðum mun nýja stjórnin hafa bein áhrif á örlög Foghs og möguleika dönsku ríkisstjórnarinnar til að ná árangri á leiðtogafundinum um loftslagsmál árið 2009.

Milli George W. Bush og danska forsætisráðherrans Anders Fogh Rasmussen hafa verið óvenju sterk tengsl. Sumir líta svo á að vegna fádæma óvinsælda Bandaríkjaforseta og vinafæðar hafi hann neyðst til að snúa sér að forsætisráherra Danmerkur. Aðrir benda á að þeir hafi báðir sömu sýn á heimsmálin á mikilvægum sviðum og að Fogh meti tengslin við Bandaríkin ákaflega mikils.

Staðreyndin er að sambandið milli mesta valdamanns heims og forsætisráðherrans í litla kóngsríkinu í norðri hefur verið óvenju náið, ekki eingöngu vegna gagnkvæmra heimsókna til Bandaríkjanna og Danmerkur heldur hefur sambandið styrkst við að dönsku forsætisráðherrahjónunum var boðið heim til George W. Bush á búgarð hans í Crawford.

Við kosningasigur Baracks Obamas munu tengslin milli Bandaríkjanna og Danmerkur breyta um yfirbragð. Sambandið verður á viðskiptalegri nótum þegar þessi óvenju miklu persónulegu tengsl eru fyrir bí og þegar forsætisráðherrar annarra Evrópuríkja betrumbæta samskipti sín við Hvíta húsið sem veiktust í tíð George W. Bush.

Framvegis geta danskir stjórnmálamenn og sendiherrar tæpast vænst þess að valdamiðstöðvarnar í Washington láti sendimenn frá Danmörku njóta sérstakra forréttinda og fá aðgang að mikilvægustu fundum og upplýsingum.

Ferð aflýst

Á tveimur sviðum mun embættistaka Obama einkum hafa áhrif á pólitísk örlög Anders Fogh Rasmussen: Þar er um að ræða leiðtogafund Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál í Kaupmannahöfn í lok ársins 2009 og í öðru lagi er um að ræða möguleika Foghs á að verða aðalritari Atlantshafsbandalagsins.

Já, ef til vill hafa forsetaskiptin framundan nú þegar haft áhrif á möguleika forsætisráðherra til að komast til metorða á alþjóðavísu og verða útnefndur til aðalritara varnarbandalagsins. Hvað sem öðru líður hefur Fogh vísað því miklu ákveðnar á bug en áður að hann hafi yfirleitt í hyggju að bjóða sig fram til alþjóðlegra embætta eftir kosningasigur Baracks Obamas. Ekki er gott að segja hvort það er vegna innanlandsstjórnmála að Fogh og flokkur hans Vinstriflokkurinn hafa lækkað í skoðanakönnunum í haust og komið illa út á fleiri vígstöðvum en forsetaskiptin í Bandaríkjunum gætu líka átt sinn þátt í því. Í alþjóðlegum fjölmiðlum hefur oft verið minnst á Fogh sem sigurstranglegan frambjóðanda til embættis aðalritara Atlantshafsbandalagsins, oft með þeim rökum að Bandaríkjamenn beri mikið traust til danska forsætisráðherrans og að hann hafi verið í beinum samskiptum við Washington.

Fyrir Bush-stjórnina hefði Anders Fogh Rasmussen líka verið með afbrigðum sigurstranglegur frambjóðandi en enn er allt á huldu um hvernig ný stjórn undir forystu Baracks Obamas muni starfa. Þar geta hugsanlega önnur sjónarmið átt sinn þátt, til dæmis hvað varðar að endurbæta og styrkja samband við stærri bandalagsaðila í Evrópu.

Bandaríkjamenn hafa úrslitaáhrif á leiðtogafundinum

Í sambandi við leiðtogafund um loftslagsmál í Kaupmannahöfn skiptir vilji Bandaríkjanna til að taka framfaraskref í alþjóðlegri stefnu í loftslags- og umhverfismálum gríðarlega miklu máli eigi Fogh og Connie Hedegaard loftslagsráðherra að takast að koma fram danskri loftslagsstefnu með alþjóðlegu tímamótasamkomulagi.

Af sömu ástæðu munu þau bæði gera allt sem í þeirra valdi stendur til að hafa áhrif á nýju stjórnina og vonast eftir að Barack Obama muni fylgja eftir stefnuyfirlýsingum sínum sem hann lét frá sér fara í langri og harðsóttri kosningabaráttu. Connie Hedegaard hefur meðal annars tekið upp samband við vísindamenn og ráðgjafa sem búist er við að Barack Obama muni leita ráða hjá þegar kemur að því að hann sem forseti skipuleggi loftslags- og umhverfisstefnu Bandaríkjanna.

Hins vegar er það augljóst að hafi nýi forsetinn ekki hugsað sér að vinna markvisst að víðtæku samkomulagi um loftslagsmál, til dæmis af því að hann óttist að það muni reynast of erfitt efnahag Bandaríkjanna og samkeppnisfærni bandarískra fyrirtækja í náinni framtíð í miðri ótryggri efnahagsstöðu, þá munu danski forsætisráðherrann og loftslagsráðherra hans reka sig á vegg í viðleitni sinni til að láta loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn skila alþjóðlegum árangri.

Sveiflast kólfur sögunnar?

Kjör Baracks Obamas getur einnig haft þýðingu fyrir dönsk stjórnmál almennt.

Bæði stjórnmálamenn og stjórnmálaskýrendur hafa undanfarið verið á fullu að skoða hvernig forsetaskipti í Bandaríkjunum og stjórnarskipti í Danmörku hafa fylgst að á áhugaverðan hátt í sögu liðinna áratuga:

Á sjöunda áratug síðustu aldrar voru demókratar við völd og sósíaldemókratar í forystu í Danmörku. Í lok áratugarins komu repúblikanar Richard Nixon að og borgaraleg stjórn tók við völdum í Danmörku. Á níunda áratugnum komust repúblikanarnir Ronald Reagan og George Bush til valda í Bandaríkjunum og borgaralegar stjórnir voru við völd í Danmörku. Á tíunda áratugnum náði Bill Clinton völdum og sósíaldemókratinn Poul Nyrup Nyrup Rasmussen var forsætisráðherra. Og nú síðast hafa George W. Bush yngri og hinn borgaralega-frjálslyndi Anders Fogh Rasmussen fylgst að frá aldamótum.

Þessu hliðstæða ferli veita danskir stjórnmálamenn athygli og ýmsir draga beinar línur milli kosningasigurs Baracks Obamas og möguleikanum/hættunni á stjórnarskiptum í Danmörku.

Helle Thorning-Schmidt, leiðtogi Sósíaldemókrataflokksins og  forsætisráðherraefni þeirra, sagði það ekki beint en hún fullyrti að kosning Obama boðaði nýja tíð þar sem ekki verður lengur dregin skýr lína í heiminum milli „þeirra og okkar“. Hún gefur í skyn að George W. Bush og Anders Fogh Rasmussen stuðli fremur að aðskilnaði en sameiningu.

Villy Søvndal formaður Sósíalska þjóðarflokksins var ómyrkari í máli þegar hann sagði hverjar yrðu afleiðingarnar af sigri Obama, sem hann kallaði mikinn ósigur fyrir Fogh: „Sigur Obama er áfall fyrir Fogh. Forsætisráðherrann hefur glatað pólitískum leiðtoga sínum, George W. Bush, og fall repúblikana hefur líka sínar afleiðingar fyrir ríkisstjórn okkar. Fogh hefur bundist Bush nánum böndum. Nú fellur Bush og Fogh fer sömu leið,“ sagði formaður Sósíalska þjóðarflokksins vongóður.

Frá gagnstæðum armi danska þingsins sneiddi Pia Kjærsgaard formaður Danska þjóðarflokksins hins vegar að Sósíaldemókrataflokknum og Sósíalska þjóðarflokknum fyrir að eigna sér nýja forsetann á hástemmdum nótum. Pia Kjærsgaard minnti á að Barack Obama – miðað við danskan raunveruleika – lægi langt hægra megin við þá flokka sem væru jafnvel borgaralegastir og lengst til hægri í danska þinginu.

Hver er þá niðurstaðan? Þegar á allt er litið mun embættistaka Baracks Obamas til forseta hafa í för með breytingar á sambandi Dana og Bandaríkjamanna, sem verður þó áfram mjög sterkt. En áfram leikur meiri vafi á því hvort nýi forsetinn boði nýja tíð þar sem Evrópa verður aftur ljósrauð eins og á tíunda áratugnum.

Stjórnarandstaðan í Danmörku gerir sér vonir um það.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar