Eins og margir aðrir Evrópubúar óskuðu Finnar þess að Barack Obama myndi vinna forsetakosningarnar í Bandaríkjunum. Jafnt almennir borgarar og stjórnmálamenn deildu þeirri frómu ósk. Á átta ára stjórnartíð Georg W. Bush hrundi ímynd Finna á Bandaríkjunum til grunna, einkum allt sem snerti stjórn landsins.  Afleiðingin er að bilið á milli Finna og Bandaríkjamanna hefur breikkað.

Á sviði stjórnmálanna hefur ástandið einkum endurspeglað þá staðreynd  samskipti leiðtoga þjóðanna tveggja hafa um hríð verið óvenjulega lítil.

Í Finnlandi væntir almenningur þess að Obama innleiði miklar breytingar á stefnu Bandaríkjastjórnar. Fyrst og fremst vænta menn þess að gerð verði nauðsynleg umskipti á stefnunni í loftslagsmálum. Ennfremur gæti sigur Obamas haft áhrif á umræðurnar um þátttöku Finna í Norður-Atlantshafsbandlaginu vegna þess að stefna Bush stjórnarinnar í utanríkismálum dró verulega úr áhuga Finna á NATO.

Ímynd Bandaríkjanna hefur fyrst og fremst beðið álitshnekki vegna stríðsins í Írak sem erfitt hefur verið að skilja eftir upptökin. Stríðið í Írak og stefna Bush forseta í öðrum málum hefur einnig að mestu eytt þeirri samúð sem Bandaríkjamenn nutu í Finnlandi eftir árásir hryðjuverkamanna í september 2001.

Stefna Bush hefur hvorki haft afgerandi áhrif á samskipti almennra borgara né rekstrarumhverfi fyrirtækja. Þau hafa ef til vill frekar orðið fyrir áhrifum annarra landa í heiminum sökum þess að  alþjóðavæðingin hefur opnað Finnum nýjar gáttir til allra átta – þetta á fyrst og fremst við um Kína, Indland og Asíu. Samhliða þessu hefur staða Bandaríkjanna hlutfallslega veikst.

Lýsandi dæmi um þetta er flugfélagið Finnair, einn mikilvægasti ákvörðunarstaður félagsins áður fyrr var New York. Nú er New York einungis einn af fjölmörgum viðkomustöðum, vegna þess að stóru flugvélarnar fljúga nú frá Helsinki til heimsborganna í Asíu. Farsímarisinn Nokía er aðeins með  annan fótinn inn á ameríska markaðnum en fyrirtækið er vel kynnt í Asíu og öðrum þróunarríkjum. Það hefur einnig haft áhrif á breytta  heimsmynd Finna á undanförnum árum.

Efnahagskreppan sem hófst í Bandaríkjunum og dapurlegar fréttir þaðan hafa á síðustu mánuðum aðeins aukið á ruglinginn og Finnar vita ekkert hvað þeir eiga að halda um Bandaríkin.

Heimsóknirnar brugðust

Óhætt er að segja að á sviði stjórnmálanna hafa samskiptin á milli Helsinki og Washington kulnað verulega á þeim tíma sem Bush hefur haldið um stjórnartaumana og margir telja það vandræðalegt. Í litlu landi óska menn þess helst að eiga í góðum samskiptum við sem flesta. Fyrr á tíðum þjónaði  Helsinki oft sem millilending fyrir forseta og utanríkisráðherra. Áfangastaðurinn var reyndar ekki í Finnlandi heldur komu þeir oft þangað til þess að hitta rússneska og sovéska leiðtoga eða til þess að undirbúa sig undir krefjandi fundi í Moskvu.

Í stjórnartíð Bush hafa hvorki forsetinn né ráðherrar sem gegna lykilstöðum sést i Helsinki þrátt fyrir að þota forsetans Air Force One hafi oft flogið í kring um Eystrasaltið og lent í nágrannalöndunum, bæði í Pétursborg,  Eystrasaltslöndunum og á annars staðar á Norðurlöndunum.

Tilraunir til þess að útskýra þetta hafa verið gerðar með því að segja að áherslur í utanríkisstefnu Bandaríkjamanna hafi færst til eða með því að heimsmynd Tarja Halonen  forseta Finnlands og fyrrverandi utanríkisráðherra Finnlands, sósíaldemókratans Erkki Tuomiojas, hafi verið  óra fjarri skilningi Bush. Bæði hafa einnig gagnrýnt stríðið í Írak. Ólíkt hugarfar hefur endurspeglast í persónulegum samskiptum í utanríkismálum. Halonen hefur enn ekki verið boðið í Hvíta húsið.

Það sama á við um forsætisráðherrann, Matti Vanhanen, sem hefur ekki tekist að koma á nærri jafn góðum samskiptum við Bandaríkjamenn eins og fyrirrennara hans í starfi Paavo Lipponen.

Meðal breytinga sem orðið hafa var innkoma Einingaflokksins  í ríkisstjórn fyrir einu og hálfu árið síðan og lykilstaða hans í utanríkismálum. Utanríkisráðherra nýju ríkisstjórnarinnar Ilkka Kanerva var úr röðum Einingaflokksins. Hann neyddist til þess að segja af sér og eftirmaður hans Alexander Stubb náði strax sambandi við Condoleezzu Rice. Hún kemur væntanlega í sína fyrstu – og síðustu – heimsókn til Finnlands í byrjun desember, þegar Öryggis og samvinnumálastofnun Evrópu heldur ráðherrafund sinn þar.

Opinbera skýringar á því að heimsóknirnar hafa ekki verið tíðar, skýringar sem finnskir leiðtogar staglast á, hafa verið þær að samskipti á milli Finnlands og Bandaríkjanna hafi þrátt fyrir allt verið góð

Vinsældir Einingaflokksins sem vill aðild að NATO aukast

Í lok október fóru fram sveitastjórnarkosningar í Finnlandi þar sem kosnir voru fulltrúar í  æðstu stjórnunarstöður í bæjum og sveitarfélögum. Yfirleitt  er mikilvægi  sveitastjórnarkosninga takmarkað fyrir landsmála pólitíkina og þær hafa engin áhrif á alþjóðasamskipti.

Í þetta skipti höfðu kosningarnar áhrif á dálítið sem vert er að nefna jafnvel í greiningu á sambandi Finnlands og Bandaríkjanna. Í sveitastjórnarkosningunum styrktist nefnilega staða Einingaflokksins og staða stóru flokkanna tveggja, Miðflokksins og Jafnaðarmanna veiktist. Sá flokkur sem einna helst óskar eftir að styrkja samskiptin við Bandaríkin er Einingaflokkurinn. Jafnframt er Einingaflokkurinn eini flokkurinn sem greinilega styður aðild Finna að varnarbandalaginu NATO.

Málefnin sem tekist var á um í sveitastjórnarkosningunum höfðu auðvitað sáralítið með stefnuna í utanríkismálum að gera. Þrátt fyrir það blasir sú staðreynd nú við að eftir kosningarnar er Einingaflokkurinn sá flokkur sem mest nýtur merkjanlegs meðbyrs. Einingaflokkurinn getur að öllum líkindum reiknað með því að hinn ungi formaður flokksins, fjármálaráðherrann Jyrki Katainen, taki við stöðu forsætisráðherra eftir kosningarnar 2011. Þá stefnir flokkurinn einnig að því að næsti forseti verði úr röðum Einingaflokksins árið 2012.

Rætist þessi framtíðarsýn verður landið og utanríkismálin undir stjórn flokks sem hefur áhuga á aðild að NATO.  Meiri andstöðu hefur þótt gæta innan hinna flokkanna við aðild að NATO, þrátt fyrir að innan raða allra flokka  nema vinstri flokkanna, sé bæði að finna meðmælendur og andstæðinga aðildar.

Hinn ungi utanríkisráðherra Einingaflokksins, Alexander Stubb hefur aflað sér mikilla vinsælda sem stjórnmálamaður með óhefðbundinni og opinskárri framkomu. Þessi fyrrverandi þingmaður á Evrópuþingi  menntaður í Bandaríkjunum hefur hreinlega  lýst því yfir að hann sé hrifinn að Bandaríkjunum og hann er einnig talsmaður aðildar að Atlantshafsbandalaginu.

En Einingaflokkurinn er bundinn við núverandi stjórnarsáttmála og í honum er ekki minnst einu orði á aðild að NATO. Ástandið mun ekki breytast á meðan Matti Vanahanen leiðir sömu ríkisstjórn og Tarja Halonen, sem hefur miklar efasemdir varðandi aðild að NATO, situr sem forseti. Þetta þýðir í raun að breytingarnar munu ekki verða fyrr en í fyrsta lagi 2012, að loknum  bæði næstu þingkosningum og forsetakosningum.

Ahtisaari er jákvæður gangvart aðild að NATO

Í aðdraganda beggja kosninga er búist við átakmiklum umræðum um NATO, en þær munu einnig litast af því hvernig Bandríkin og stefna stjórnvalda þar í landi þróast fram að því. Þess er beðið með nokkurri eftirvæntingu að NATO muni breytast í kjölfarið á valdatöku Obama.

George W. Bush, forseti hefur notið óhemjulítilla vinsælda  og margir talsmenn aðildar að NATO hafa  í valdatíð hans haft frekar hægt um sig. Þeir hafa haldið umræðunum gangandi vel vitandi að öllu óbreyttu er allt tal um aðild nánast fræðilegs eðlis.

Umræðurnar um NATO eru þar að auki ekki aðeins á valdi stjórnmálamanna. Það er talið sjálfsagt að fyrirhuguð aðild verði borin undir þjóðaratkvæðagreiðslu og hingað til hafa allar skoðanakannanir bent til þess að meirihluti Finna sé á móti aðild. Málið snýst ekki aðeins um Bandaríkin heldur  fyrst og fremst um Rússland. Við landamæri Finnlands og Rússlands ríkir um þessar mundir engin hernaðarleg spenna en margir velta því fyrir sér hvernig því væri varið ef Finnland væri í NATO.

Meðal áhrifamikilla talsmanna aðildar að Atlantshafsbandalaginu er fyrrverandi forseti lýðveldisins Martti Ahtisaari, sem Finnar eru afskaplega stoltir yfir að hafi hlotið Friðarverðlaun Nóbels. Skoðanir hans hafa ekki merkjanleg áhrif á skoðun hins  almenna borga í Finnlandi. Ahtisaari hvetur ekki til aðildar undir yfirskyni ógnarinnar frá Rússlandi, heldur vegna þess að aðildin myndi veita Finnum tækifæri til þess að taka að fullu þátt í alþjóðlegum neyðaraðgerðum. Umfangsmesta framlagið til neyðaraðgerða var í Kósóvó og Afganistan.

Í Afganistan er framlag Finna fátæklegt í alþjóðlegu samhengi. Í finnska herliðinu í landinu eru einungis um eitt hundrað einstaklingar, sem staðsettir eru í nyrsta og  friðsælasta hluta landsins. Þátttaka í aðgerðinni hefur vakið takmarkaða pólitíska umræðu og hvorki hún né þátttakan í aðgerðum NATO í Kósóvó er talin hafa styrkt sambandið við Bandaríkin.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar