Sænska ríkisstjórnin væntir mikils af næsta Bandaríkjaforseta. Fredrik Reinfeldt forsætisráðherra ætlar á formennskutíma Svía í ESB að vinna að því að fá Barak Obama til að leggjast á árarnar svo koma megi nýjum sáttmála um aðgerðir í loftslagsmálum í höfn á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í Kaupamannahöfn í lok næsta árs. Sænski forsætisráðherrann á þó afar erfitt verkefni fyrir höndum eigi þetta að takast fyrir ráðstefnuna. En hann setur traust sitt á kosningaloforð Obama um að Bandaríkjamenn ætli að taka forystu í samningaviðræðum um nýjan loftslagssáttmála sem leysa muni Kyoto-sáttmálann af hólmi.

- Við höfum miklar væntingar til Barack Obama og að góður árangur náist á loftslagsráðstefnunni. Ég vonast líka til að geta átt með honum fund í Washington um hvernig Bandaríkjamenn geti unnið með okkur í samningaferlinu, sagði Reinfeldt þegar ljóst var Obama hafði náð kjöri sem forseti Bandaríkjanna.

En Mike Winnerstig, stjórnmálafræðingur og sérfræðingur í alþjóðastjórnmálum hjá rannsóknarstofnun hersins er fylgist með þróun mála í Bandaríkjunum, segir að Barack Obama hafi vissulega verið fúsari til aðgerða í loftslagsmálum en John McCain andstæðingur hans í kosningabaráttunni. Hann bendir þó á að Obama muni mæta harðri andstöðu reyni hann að þvinga fram of róttækar samfélagsbreytingar og kostnaðarsamar fyrir bandarískan almenning í því skyni að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Það verði síst auðveldara á tímum jafn djúprar efnahagskreppu og er um þessar mundir í Bandaríkjunum.

Það sem sænskir stjórnmálamenn hafa helst áhyggjur af í þeim stefnumálum sem Obama hefur kynnt er að hann muni taka upp verndarstefnu í efnahagsmálum. Í kosningabaráttunni lýsti hann yfir efasemdum um ágæti  fríverslunarsamnings Norður-Ameríkuríkja, Nafta. Óljóst er hins vegar hvaða afstöðu hann tekur þegar hann hefur komið sér fyrir í Hvíta húsinu.

- Hann hefur skipt um skoðun áður. Þegar Barack Obama hóf stjórnmálaferill sinn var hann vinstrimaður, en hann hefur fært sig yfir á miðjuna, Mike Winnerstig telur allt eins líklegt að hann geri það líka í afstöðu sinni til fríverslunar.

Ef Bandaríkjamenn taka upp verndarstefnu mun það koma hart niður á sænskum útflutningi. Bandaríkin eru annað helsta viðskiptaland Svía á eftir Þýskalandi. Það mun líka hafa áhrif á afkomu sænsku Volvo-verksmiðjanna hvernig bandarísk stjórnvöld taka á kreppunni í bílaiðnaðinum, Volvo er í eigu Ford og Saab-framleiðandanna sem aftur eru í eigu bandaríska bílarisans General Motors.

Alþjóðaviðskiptastofnunin og sænsk stjórnvöld vonast nú til þess að fjármálakreppan og efnahagslægðin verði nægileg röksemd fyrir því að gerður verður alþjóðlegur viðskiptasamningur á vegum stofnunarinnar til að hleypa lífi í efnahagslíf heimsins.

Sænskur sveitarstjórnarmaður breytir bandarískri flóttamannastefnu

Barack Obama hefur lofað því að hætta stríðsrekstri Bandaríkjamanna í Írak innan sextán mánaða. Það getur aftur aukið straum flóttamanna frá Írak til Svíþjóðar. Í fyrra tóku Svíar, og þá sérstaklega sveitarfélagið Södertälje, á móti 18.000 Írökum sem leitað höfðu hælis í Svíþjóð. Þetta eru fleiri flóttamenn en Bandaríkin og Kanada tóku á móti samanlagt og hefur það vakið athygli í landi frelsisins. Fyrr á þessu ári var jafnaðarmaðurinn Anders Lago, sem situr í sveitarstjórninni í Södertälje, boðinn að ávarpa Bandaríkjaþing og segja frá því hvernig sveitarfélagið stæði að móttöku flóttamanna. Lago átti jafnframt fund með Barack Obama og hreifst forsetaframbjóðandinn af því að svo lítið sveitarfélag hefði tekið á móti svo mörgum flóttamönnum. Lago var einnig lofað því í tengslum við þingheimsóknina að Bandaríkjamenn myndu taka á móti fleiri flóttamönnum frá Írak en hingað til.

Á alþjóðavettvangi snúast umræður um öryggismál helst um það hvort Bandaríkjamenn geti dregið sig hratt út úr Írak án þess að átök blossi upp að nýju. Fari þar allt á versta veg mun það hafa draga dilk á eftir sér með auknum flóttamannastraumi til Svíþjóðar. Á þessu ári hafa einungis 396 Írakar leitað hælis í Svíþjóð. Sænska innflytjendastofnunin segir fleiri þætti skýra að svo mjög hafi dregið úr straumnum. Einn sé sá að öruggara sé að búa í Írak eftir að Bandaríkjamenn sendu þangað aukinn liðstyrk.

Oft spenna í samskiptum Svía og Bandaríkjamanna

Samskipti Svía og Bandaríkjamanna hafa um áratugaskeið sveiflast úr frosthörku í þýðu. Í skoðanakönnunum eru Svíar ýmist fullir aðdáunar á bandarískum stjórnvöldum eða þeir fyrirlíta þau. Og miklar sveiflur eru milli andstæðra póla í afstöðu fólks. Mest var frostið í  samskiptum ríkjanna í byrjun áttunda áratugarins þegar Olof Palme forsætisráðherra gerði Richard Nixon Bandaríkjaforseta æfan. Deilurnar urðu svo harðvítugar að Bandaríkjastjórn neitaði að taka á móti sendiherra Svía og árum saman voru sendifulltrúar Svía settir skör lægra en aðrir erlendir sendifulltrúar. Ástæðan var sú að Olof Palme tók þátt í mótmælagöngu gegn Víetnamstríðinu. Og hann deildi hart á Bandaríkjamenn eftir loftárásirnar á Hanoi á jólunum árið 1972. Palme hringdi sjálfur inn fréttina til fréttaþjónustunnar TT og svokölluð jólaræða hans var í kjölfarið send út í fréttatíma sænska útvarpsins. Þar kallaði hann loftárásir Bandaríkjamanna níðingsverk sem minntu hann á illvirkin sem framin voru í Treblinka, Babi Jar og Guernica.

- En 35 ár eru liðin frá þessum atburðum og flestir búnir að gleyma þeim, Mike Winnerstig segir að enginn líti lengur svo á að Svíþjóð reki and-bandaríska stefnu.

Svíar reyndu árum saman að koma sér í mjúkinn hjá bandarískum yfirvöldum eftir að Richard Nixon setti þá út í kuldann. En það var ekki fyrr en árið 1987, þegar Ingvar Carlsson, þáverandi forsætisráðherra var boðinn í Hvíta húsið, að samskipti þjóðanna féllu aftur í ljúfa löð. Á tíunda áratugnum dafnaði vináttan og samskiptin voru hin bestu. Það sem átti sinn þátt í því var að demókratinn Bill Clinton gegndi forsetaembættinu í Bandaríkjunum. Svíar studdu t.d. með virkum hætti aðgerðir Bandaríkjamanna í Kosovo og tóku upp samstarf við NATO.

Eftir árásina 11. september lýsti Göran Persson þáverandi forsætisráðherra Svía yfir fullum stuðningi við Bandaríkjamenn. Þegar bandarísk stjórnvöldu í framhaldinu lýstu yfir stríði á hendur hryðjuverkamönnum og réðust inn í Írak fór aftur að bresta í vináttuböndunum. Anna Lindh utanríkisráðherra, sem síðar féll fyrir morðingjahendi, tók hvað dýpst í árinni í gagnrýni sinni á Bandaríkjastjórn en Göran Persson fór hægar í sakirnar. Almennt hafa ríkisstjórnir Perssons og ríkisstjórn hægrimanna sem nú er við völd í Svíþjóð lagt töluvert á sig til að halda uppi góðum samskiptum við Bandaríkjastjórn og forðast að falla í gamlar gryfjur.

Ein milljón Svía flutti vestur um haf

Svíar og Bandaríkjamenn eiga langa sameignlega sögu. Hún hófst þegar Svíar urðu meðal fyrstu þjóða til að viðurkenna sjálfstæði Bandaríkjanna. Þeir fjölmörgu Svíar sem fluttust til vestur um haf um miðja nítjánda öld höfðu líka afgerandi áhrif á samskiptin. Rúmlega ein milljón Svía tók sig upp og settist að í Bandaríkjunum. Hlutfallslega eru það mestu þjóðflutningar frá einu Evrópuríki vestur um haf. Á nítjándu öld voru það aðallega sænskir bændur sem fluttust vestur um haf, en í byrjun 20. aldar voru það helst iðnaðarmenn. Þessir fólksflutningar voru grunnurinn að alþýðleg tengslum milli Svía og Bandaríkjamanna sem enn eru traust.

Eftir að seinni heimsstyrjöldinni lauk hljóp hins vegar snurða á þráðinn. Svíar voru í stjórnmálum og efnahagsmálum á meðal þeirra vestrænu ríkja sem skipuðu sér með vesturveldunum sem Bandaríkjamenn voru í forystu fyrir. En þegar kom að hermálum varð Svíum ekki haggað frá hlutleysi. Það var alla vega hin opinbera afstaða. En í raun voru þeir alls ekki hlutlausir. Þeir undirbjuggu samhliða, ef til hernaðar kæmi, þá gætu þeir tekið við liðstyrk frá NATO-ríkjum. Bandaríkjastjórn leit á Svía sem bandamenn sem bæri að styðja.  Ekki eru nema nokkur ár síðan þessi feluleikur í samskiptum Svía við NATO og Bandaríkin var afhjúpaður.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar