Norðurlandaráð var stofnað árið 1952 nokkrum árum eftir að áform um að stofna til norræns varnarsamstarfs runnu út í sandinn. Um þær mundir var nánast bannað að ræða alþjóðleg málefni eins og utanríkis- og varnarmál í norrænu samhengi. Eftir byltinguna í Austur-Evrópu á árunum 1989-1991 er norrænt samstarf orðið mun opnara.

Þó að Norðurlöndunum yrði slegið saman væru þau ekki stórveldi en landfræðilega nær norrænt samstarf yfir bæði Norður-Atlantshaf í vestri og Eystrasalt í austri.

Hið síðarnefnda hefur eðli máls samkvæmt verið í sviðsljósinu eftir lok kalda stríðsins. Norðurlandaráð leggur áherslu á gott nábýli og Norðurlöndum hefur tekist að byggja upp góð tengsl við nágrannana í austri.

Á sama tíma er mikilvægt að gleyma ekki Vestur-Norðurlöndum og nágrönnum Norðurlanda í vestri því að tengslin vestur yfir Atlantshaf hafa breyst. Bandaríkin hafa yfirgefið herstöðina í Keflavík og loftlagsbreytingarnar hafa beint athyglinni að norðurskautssvæðinu.

Norðurlandaráðsþing verður haldið í Stokkhólmi 26. – 28. október í ár og eins og undafarin þrjú ár verður haldinn leiðtogafundur norrænna forsætisráðherra.

Í ár verður efnið Norðurlönd og ESB – efni sem er ofarlega á baugi nú eftir að Ísland sendi umsókn um aðildarviðræður við ESB. Sænski forsætisráðherrann Fredrik Reinfeldt mun hefja umræðurnar sem formaður ESB.

Norrænu stjórnmálamennirnir munu jafnframt ræða skýrslu fyrrverandi utanríkisráðherra Noregs, Thorvald Stoltenbergs, um aukið samstarf um öryggis- og varnarmál sem tengist meðal annars gæslu Norður-Atlantshafs.

Loftlagsbreytingar verða líka á dagskrá þingsins, meðal annars á sérstöku málþingi sem haldið verður daginn fyrir setningu Norðurlandaráðsþings. Þar munu þingmennirnir leggja orð í belg þeirrar umræðu sem á sér stað í aðdraganda Loftlagsráðstefnu Sameinuðu Þjóðanna sem haldin verður í Kaupmannahöfn í desember.

Með leiðtogafundinum í Danmörku í desember og formennsku Svíþjóðar í ESB eru Norðurlönd í miðri hringiðu atburðanna næsta hálfa árið.

„Gildi norræns samstarfs er enn meira í alþjóðavæddum heimi og svæðisbundið samstarf hefur í þessu samhengi einkar mikið vægi. Stefnumörkun ESB með nýju Norðlægu víddinni mun vonandi styðja við þróunina í allri Norður-Evrópu og þá sérstaklega í Norðvestur-Rússlandi. Norðurlönd munu gegna virku hlutverki í Eystrasaltssamstarfinu og ég vona að ný stefnumótun ESB í málefnum Eystrasalts muni stuðla að jákvæðri þróun á svæðinu, segir Sinikka Bohlin forseti Norðurlandaráðs um nágrannastefnu Norðurlandaráðs.

Í næstum 20 ár hafa Norðurlönd og Eystrasaltsríkin þrjú átt í nánu samstarfi.

Ný skref hafa verið stigin í samstarfinu eftir að löndin þrjú gerðust aðildar að ESB hinn 1. maí 2004. Á því leikur enginn vafi að Eystrasaltslöndin eru lykilsamvinnulönd Norðurlanda en eftir næstum 20 ára samstarf er skynsamlegt að skoða nánar uppbyggingu samstarfsins. Það verður meðal annars gert á málþingi þingmannaráðs Eystrasaltslandanna sem haldið verður í Vilnius í september.

Norðurlandaráð hefur í samvinnu við Eystrasaltsráðið tekið frumkvæði varðandi samskiptin við Hvíta-Rússland.

Þrisvar sinnum hafa verið haldnar hringborðsumræður í Vilnius í Litháen sem stjórnmálamenn af þinginu auk stjórnarandstöðuflokka utan þings hafa tekið þátt í.

Nú er fjórða málþingið í undirbúningi – sem verður haldið í höfuðborginni Minsk næsta vor. Á Norðurlandaráðsþingi verður tekin fyrir tillaga um það hvort opna beri norræna upplýsingaskrifstofu í Minsk.

„Norðurlandaráð hefur jafnframt þá hugsjón að styðja við lýðræðisþróunina á nærsvæðum sínum og við vonum að hringborðsumræðurnar, sem við stöndum fyrir milli stjórnmálamanna frá Norðurlöndum, Eystrasaltsríkjunum og Hvíta-Rússlandi, muni stuðla að samræðum milli stjórnarandstöðunnar og stjórnvalda í Hvíta-Rússlandi,“ segir Sinikka Bohlin.

Norðurlandaráð hefur einnig gott samstarf við Rússland. Þar að auki á ráðið í samskiptum í gegnum svæðisbundið samstarf á Barentssvæðinu, Eystrasalti og norðurskautssvæðinu og í gegnum nýstofnaðan vettvang þingmannasamstarfs Norðlægrar víddar ESB, en fyrsti fundur þess var haldinn á Evrópuþinginu í Brussel í febrúar.

Samskiptin við ESB verða rædd í Norðurlandaráði. Hugsanlega komast menn að sameiginlegri norrænni stefnu varðandi ákveðin málefni tengd nýrri Eystrasaltsstefnu ESB, Norðlægri vídd ESB og væntanlegri sameiginlegri fiskveiðistefnu ESB sem vert væri að koma á framfæri, sérstaklega við þingmenn Evrópuþingsins.

Norðurlandaráð tekur einnig þátt í tvíhliða samskiptum með þátttöku í fundum sem skipulagðir eru af breskum/írskum þingmönnum, þingmannaráði Benelux-landanna eða þingmönnum í kringum Svartahaf.

Svæðisbundið norrænt samstarf er eldra en flest annað svæðisbundið samstarf og þar sem tengslin við norrænar ríkisstjórnir og Norrænu ráðherranefndina eru sterk þá hefur norrænt samstarf meiri slagkraft en flest annað samstarf, en það virkar hvetjandi á aðra hluta Evrópu.

Norðurlandaráð beinir sjónum sínum þannig bæði mót norðri, austri, suðri og vestri. Um þessar mundir dregur fjármálakreppan dimma skýjabakka fyrir sólu víða um heim. En pólitísk tengsl eru að minnsta kosti mun öflugri nú en áður, ekki síst í austurveg.

Landfræðilega er búið að byggja brú milli Norðurlanda og Mið-Evrópu í gegnum Eystrasalt og Stórabelti – og áður en langt um líður einnig yfir Femern-sundið milli Danmerkur og Þýskalands. Á sama hátt er það takmark Norðurlandaráðs að vera stjórnmálalegur brúarsmiður til nágrannalandanna í Norður-Evrópu.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar