Strax í upphafi ársins urðu Finnar að horfast í augu við blákaldan raunveruleikann. Þrátt fyrir trausta stöðu finnska hagkerfisins nægði hún ekki til þess að draga úr áhrifum skellsins sem varð þegar hnattvætt hagkerfi hrundi. Pantanir útflutningsgreinanna hurfu eins og hendi væri veifað og um leið skruppu væntingar um frekari þróun í ár saman. Ríkisstjórnin beitir öllum tiltækum ráðum til þess að örva vöxt og tekur fleiri lán, en atvinnuleysið eykst hratt.

Breyttar kringumstæður hafa þrátt fyrir allt ekki haft teljandi áhrif á markmið Finna í loftslagsmálum. Finnska þingið, Riksdagen mun á vordögum taka afstöðu til framtíðargreinargerðar sem fjallar um aðgerðir til þess að minnka losun fram til ársins 2050.

Þrátt fyrir að stór hluti framleiðslu hefðbundinna iðngreina hafi, vegna hnattvæðingarinnar, fyrir löngu verið fluttur út fyrir landsteina Finnlands, er talsvert framleitt i landinu enn. Í þungaiðnaði eða öðrum sérhæfðum greinum eru ennþá framleiddar vörur fyrir alþjóðlega markaði: Pappír, stál og farartæki. Skógrækt hefur um skeið átt erfitt uppdráttar en þegar á heildina er litið hefur útlitið verið gott. Allt til loka síðasta árs bárust yfirdrifnar pantanir. Rætt var um skort á vinnuafli og hugmyndir um að auka hlutfalls erlends vinnuafls komu fram.

Svo leið að næsta ársfjórðungsyfirliti hlutafélaganna, í janúar og febrúar komu skelkaðir stjórnendur framleiðslugreinanna fram á upplýsingafundum og greindu frá fækkun starfsfólks, frestun fjárfestinga og mun lakari árangri en búist hafði verið við. En engir þorðu að spá um hvað það sem eftir lifir árs muni bera í skauti sér.

Útflutningur lífæð Finna

Störf í framleiðslugreinunum hafa fram til þessa verið einkennst af miklum stöðugleika en skyndilega ríkir um þau mikil óvissa. Í stálfyrirtækinu Outokumpu, í litlu borginni Torneå i Norður-Finnalandi, stöðvuðust greiðslur til tvö þúsund starfsmanna. Í strandbænum Kaskö við Austurbotn, þar sem 1500 manns búa, urðu 250 starfsmenn fyrir því óláni að stærsti vinnuveitandinn á svæðinu hætti framleiðslu á massa. Á hafnarsvæðinu í Hangö standa raðir splunkunýrra bíla, sem eru lengri en augað eygir. Þeir voru ætlaðir rússneskum kaupendum, en í Rússlandi eru engir kaupendur að þeim lengur.

Áhrifa þessara erfiðleika gætir einnig í öðrum greinum. 45% af þjóðarframleiðslu Finna kemur frá útflutningsgreinunum. Þegar útflutningur á nánast öllum sviðum framleiðslunnar dregst skyndilega saman, án nokkurra viðvarana, nægir góð staða efnahags landsins að öðru leiti ekki til.

Samkvæmt útreikningum Alþýðusambands Finnlands, FFC hafa fimmtíu þúsund Finnum borist annað tveggja; boð um að taka sér leyfi frá störfum eða uppsögn frá vinnustöðum sínum í janúar. Allar tölur um hagkerfið sýndu niðursveiflu í nóvember og desember nema tölurnar um atvinnuleysi sem stefndu upp á við. Sex prósenta atvinnuleysi er í sjálfu sér ekkert hættulegt en ljóst þykir að það muni aukast um að minnsta kosti eitt eða tvö prósentustig á árinu.

Þegar framleiðsla fyrirtækjanna dregst saman verða sveitarfélögin af skatttekjum. Hvarvetna á landinu neyðast bæjar- og sveitarstjórnir til þess að endurskoða fjárhagsáætlanir og velta fyrir sér hugsanlegum leiðum til sparnaðar, vegna þess að tekjur sveitarfélaganna verða minni en gert hafði verið ráð fyrir, á sama tíma og kostnaðurinn eykst statt og stöðugt. Allir hrópa á ríkisstjórnina um hjálp.

„Vetrarstríð“ hagkerfisins framundan

Eftir djúpa efnahagslægð í upphafi tíunda áratugar síðust aldar þróaðist hagkerfi Finnlands í áttina að virku, hnattvæddu hagkerfi. Flest gaf til kynna að loksins hefðu Finnar fundið leið sem virkaði. Iðnaðurinn kom á nánu samskiptum við Kína, Indland og Rússland, lönd sem öll óvefengjanlega töldust búa við traustan hagvöxt. Á heimaslóðum dró sífellt úr atvinnuleysi og þar kom að það var undir meðallagi þess sem gerðist og gekk í aðildarlöndum Evrópusambandsins. Hagkerfi finnska ríkisins var í fyrirmyndar ásigkomulagi.

Allt fram á síðastliðið haust gat fjármálaráðherra Finna, formaður hægrimanna (Samlingspartiet) Jyrki Katainen trúverðugur haldið því fram að Finnar myndu eiga auðveldara með að sigla hjá skerjum efnahagskreppurnar en aðrar þjóðir. Enginn talar á þessum nótum lengur.

Í janúar var Katainen vel á veg kominn með að móta nýja stefnu til þess að örva hagkerfið, hann ræddi um „vetrarstríð hagkerfisins“ og greindi frá því að skuldir ríkisins myndu aukast umtalsvert á næstu árum. Á skömmum tíma hafði útlitið snúist algerlega við og nýjustu spár sýndu þegar fram á að búast mætti við þriggja til fjögurra prósenta samdrætti í hagkerfi þjóðarinnar.

Hagkerfi Finna, var eins og hagkerfi fjölmargra annarra ríkja, allt of hnattvætt til þess að hægt væri að sneiða hjá afleiðingum lamaðs alheimshagkerfis. Afleiðingarnar náðu einnig til Finnlands, þótt að sönnu gætti þeirra síðar en hjá öðrum þjóðum. Ekkert bendir til þess að ástandið verði samt neitt í líkingu við það sem þjóðin barðist við á tíunda áratugnum, þegar hagkerfi finnsku þjóðarinnar rambaði á barmi gjaldþrots, á sama hátt og við höfum orðið vitni að á Íslandi. Engin bankakreppa, skuldabyrðin viðráðanleg, fyrirtækin í öruggum rekstri og aðstæður allar betri hvernig sem á málið er litið.

Helsta vandamálið er að það er engin greinileg lausn í sjónmáli.

Frá útflutningi á heimamarkað

Á tíunda áratug síðustu aldar tók finnska hagkerfið dýfu, það var lokað og lagalega bundið hagkerfi með veikan gjaldmiðil. Þá var hægt að fella gengið og styrkja um leið útflutningsgreinarnar og með öllum hugsanlegum ráðum stuðla að auknum vexti með auknum útflutningi og alþjóðlegum samböndum. Auknar áherslur á rannsóknir og nýsköpun höfðu einnig jákvæð áhrif. Tíðarandinn endurspeglaðist best í Nokia sem breyttist úr óreiðukenndri fyrirtækjasamsteypu í framúrskarandi upplýsingatæknifyrirtæki. Nú fylgjast menn áhyggjufullir með þróun fyrirtækisins, sem hefur 16 þúsund starfsmenn í Finnlandi og hefur þegar fækkað starfsfólki til muna.

Að þessu sinni stoðar ekki að styrkja útflutninginn vegna þess að út í heimi kaupir enginn lengur neitt. Athyglin beinist frekar að eftirspurn á innlendum mörkuðum, innlendri þjónustu, með öðrum orðum heimamarkaðnum sem enginn leiddi hugann að á gullaldartíma hnattvæðingarinnar.

Í lok janúar tilkynnti ríkisstjórnin um vaxtarpakka, sem talinn er vera að andvirði tveggja milljarða evra. Markmiðið er að tryggja um það bil 25 þúsund störf, en það er mat sem síður en svo allir hagfræðingar eru sammála um. Þungamiðjan er í greinum þar sem fljótt er hægt að skapa ný störf og eru mannaflsfrekar. Til að mynda, litlar viðgerðir og endurbætur á vegakerfinu, járnbrautunum og byggingum.

Á sama tíma er allt lagt að veði til þess að komast að því til hvaða ráða er hægt að grípa næst.

Matti Vanhanen forsætisráðherra, formaður finnska miðjuflokksins, hefur rætt um „framtíðarpakka“ upp á samtals tugi milljarða evra, sem á að beina fjárfestingum til Finnlands. Þá hefur hann einnig rætt um „þriðju leiðina“, sem hann telur vera mitt á milli frjáls markaðshagkerfis og ríkisvædds hagkerfis.

Í hinni borgalegu ríkistjórn hefur Miðjuflokkurinn stefnt að því að fjarlægjast tímabil hinna frjálsu markaðsafla eins og Vanhanen kýs að orða það. Hvað varðar innanríkismálin hefur greinilega kastast í kekki á milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar í kjölfar breytinganna á efnahagsmálunum og flokkur hægrimanna, sem til langs tíma hefur notið aukins fylgis, hefur nú neyðst til að taka upp varnarleik.

Markmiðin í loftslagsmálum standast

Umræður um nýsköpun hafa verið lagðar til hliðar og hvað varðar umræður um háskólana beinast þær einna helst að fjármögnun á starfsemi þeirra. Vonin um annað tímabil hagvaxtar beinist nú að þróun tækni í umhverfis- og orkumálum.

Finnar hafa skuldbundið sig til þess að uppfylla öll skilyrði ESB, þeir hafa leitað leiða til þess að innleiða þau og það er enginn sem velkist í vafa um losunarmarkmiðin. Þó er í sífellu rætt um hvaða hlutverki kjarnorka eigi að gegna.

Á borði ríkisstjórnarinnar liggja fyrir samtals þrjár umsóknir um byggingu nýrra kjarnorkuvera í Finnlandi og á þessu ári á að ákvarða fyrir hvaða verum verður veitt leyfi og hvar. Þessi verkefni voru sett af stað löngu áður en efnahagslægðin lét á sér kræla, og hún hefur ekki haft nein teljandi áhrif á umræðurnar um kjarnorkuna.

Stefna Finna í loftslagsmálum hefur verið samkvæmt leiðbeiningum ESB. Ef að líkum lætur verður áfram unnið að greinargerð um framtíðarskipan loftslags- og orkumála. Hún á að fela í sér tillögur um aðferðir sem gera það kleift að draga úr losun um allt að 80 prósent fram til ársins 2050. Efni greinargerðarinnar hefur enn ekki verið gert opinbert en hún verður lögð fyrir þjóðþingið í maí. Samkvæmt þeim upplýsingum sem þó hafa verið gefnar upp, verður megináherslan lögð á að auka nýtingu orkunnar í loftslagsáætlununum.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar