Norðurlönd hafa spjarað sig ótrúlega vel í alþjóðlegri samkeppni. Nú blasa við erfið viðfangsefni vegna versnandi efnahagsástands og aldurssamsetningar þjóðanna; fjölmennir árgangar aldraðra yfirgefa brátt vinnumarkaðinn og hætt er við að það komi niður á velferðarkerfinu. Fjárveitingar til rannsókna og umhverfisvænna tæknigreina eiga að styrkja stöðu Norðurlanda í samkeppninni.

Norðurlönd munu fram til ársins 2013 leggja 480 milljónir sænskra króna (sem svarar um það bil 6,3 milljörðum íslenskra króna á núverandi gengi) í sameiginlegar loftslags-, orku og umhverfisrannsóknir og er það meðal annars til marks um baráttuna um velmegun og vöxt sem lönd heimsins heyja á alþjóðavettvangi.

Þar fyrir utan sýna fjárveitingarnar að gagngert er unnið að því að standa við loftslagsáætlunina. Um allan heim er fé veitt markvisst í hagkvæma orkuvinnslu og umhverfisvænar tæknigreinar sem sérfræðingar segja að veiti sterka stöðu á sviði viðskipta.

Í Danmörku hafa fjárveitingar í umhverfisvænar tæknigreinar og framkvæmd loftslagsáætlunarinnar einkar mikið vægi vegna þess að Anders Fogh Rasmussen forsætisráðherra verður gestgjafi á leiðtogafundi Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál í Kaupmannahöfn í desember.

Á fundinum ætla lönd heimsins að leitast við að komast að metnaðarfullu samkomulagi um loftslagsmál.

Fram að leiðtogafundinum ætlar forsætisráðherrann að standa fyrir miklum ferðum og fundahöldum til að gera sér nákvæma grein fyrir sjónarmiðum landanna og grannskoða hvaða kostir eru vænlegastir til málamiðlunar.

Enn standa vonir til að árangur náist í Kaupmannahöfn þrátt fyrir versnandi efnahagsástand í heiminum. Ekki er langt síðan athugendur þóttust sjá fram á að efnahagskreppan yrði til þess að loftslagsáætlunin yrði látin sitja á hakanum. Þeir töldu að forystumenn í stjórnmálum myndu einbeita sér að efnahagsmálum, atvinnusköpun og verndun iðnaðar í landi sínu – en fresta stuðningi við loftslagssamkomulagið og fjárveitingu í umhverfisvænar tæknigreinar þangað til efnahagsmálin væru aftur komin í lag.

Umskipti í Bandaríkjunum

Það er þó athyglisvert að einmitt fjárfesting í umhverfisvænum tæknigreinum er hluti af viðreisnaraðgerðum sem hafnar eru til að hrinda af stað á ný fjármálastarfsemi sem kreppan hefur leikið grátt. Þetta hefur átt sér stað í Kína, í Evrópu og í Bandaríkjunum undir stjórn Baracks Obama en hann hefur stutt loftslagsáætlunina frá fyrsta degi í Hvíta húsinu.

Barack Obama hefur ekki dregið dul á að hann telur fjárfestingar í nýjum sjálfbærum tæknigreinum geta rutt braut gríðarstóru viðskiptasvæði og hann talar um tækifærin í „New Energy Economy“, stefnu sem byggist á endurnýjanlegri, umhverfisvænni orkuframleiðslu, þar sem hann vill að Bandaríkin verði í fremstu röð. Forsetinn hefur lagt drög að algerri stefnubreytingu í bandarískri loftslags- og umhverfisstefnu og hann hefur – öfugt við forvera sinn George W. Bush – tilkynnt að hann muni beita sér fyrir nýju loftslagssamkomulagi.

Ný ríkisstjórn undir stjórn Baracks Obama segja baráttuna um betra loftslag engan veginn stangast á við viðleitnina að hrinda fjármálastarfseminni af stað. Hagkvæmari notkun orku og uppfinning hreinni tæknigreina virðast þvert á móti mikilvæg fyrir hagvöxtinn í framtíðinni. Nýjum ráðgjöfum Obama á þessu sviði er ljóst að ekki síst Bandaríkin geta sparað gífurlegar fjárhæðir svo milljörðum skiptir við hagkvæmari og ábyrgari orkunotkun.

Connie Hedegaard, umhverfisráðherra Danmerkur, sem vinnur við hlið Anders Fogh Rasmussen við undirbúning leiðtogafundarins í Kaupmannahöfn, hefur tekið viðhorfsbreytinguna saman þannig að æ fleiri stjórnmálaleiðtogar um allan heim séu farnir að gera sér grein fyrir að ekki glatast neitt við loftslagsáætlunina heldur skapar hún einnig tækifæri og getur orðið hreyfiafl framfara og vaxtar.

Fjárveitingar og umbætur

Sömu rök eru að baki samkomulagi Norðurlanda um sameiginlega fjárveitingapakkann í loftslags- orku- og umhverfisrannsóknum.

Fjárveitingarnar eiga að leiða til lausna sem hjálpa til að draga úr ógninni af loftslagsbreytingum og greiða jafnframt fyrir nýjum atvinnutækifærum.

Takmarkið er að Norðurlönd geti haldið forystustöðu sinni í umhverfistæknigreinum og loftslagsrannsóknum og bætt hana enn frekar.

Framtíðin ein mun leiða í ljós að hve miklu leyti fjárveitingarnar skila þeim árangri sem vonast er til. Samkeppnin er hörð og í fjölmörgum löndum er nú þegar unnið talsvert að sömu rannsóknum. Miðað við það hrekkur sameiginlegt fjárframlag, sem nemur 6,3 milljörðum íslenskra króna, skammt.

Einnig er ljóst að jafnvel þótt Norðurlönd séu í fremstu röð í rannsóknum umhverfisvænna tæknigreina dugir það ekki til verja löndin þeim áföllum sem að þeim steðja vegna kreppunnar.

Samhliða fjárveitingum í rannsóknir og nýsköpun á kjarnasviðum eins og hagkvæmri orkuvinnslu og nýjum tæknigreinum verður að gera umbætur eigi norræna velferðarkerfið að lifa kreppuna af.

Skattaumbætur í Danmörku

Í Danmörku gengur heimskreppan yfir á sama tíma og fjölmennir árgangar aldraðra hverfa brott af vinnumarkaðnum, sem mun koma til með að valda Dönum miklum efnahagsörðugleikum.

Bæði eykur fjöldi aldraðra álagið á heilbrigðiskerfið og umönnun aldraðra, og um leið hverfur fjöldi þeirra af vinnumarkaðnum svo að skortur verður á ungu fólki til að taka við störfum þeirra. Afleiðingin verður sú að erfitt verður að fjármagna velferðarkerfið í framtíðinni. Opinbert fé dugir ekki nema úrbætur komi til sögunnar. Útgjöldin munu fara langt fram úr tekjunum áður en við er litið.

Fyrir utan að sjá um leiðtogafundinn um loftslagsmál árið 2009 standa Anders Fogh Rasmussen og VK-ríkisstjórn hans (Vinstriflokksins og Íhaldsflokksins) frammi fyrir því að verða að koma á umbótum.

Fyrsta vers er skattabreytingar sem lækka skatt af vinnu verulega og hækka mengunargjald. Tilgangurinn er að gera það eftirsóknarvert fyrir Dani að vinna meira svo að vinnuframboð aukist.

Í samræmi við efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar – hina svonefndu 2015-áætlun – er nauðsynlegt að auka heildarvinnuframlag Dana til þess að fé bætist í ríkiskassann sem svarar rúmum 270 milljörðum ísl. kr. á ári. Að öðrum kosti nást ekki endar saman.

Sérstök vinnumarkaðsnefnd, sem sett var af ríkisstjórninni, kom í september 2008 fram með tillögur til að ná þessu takmarki – m.a. með því að stytta dagpeningatímabil, fá atvinnulausa í vinnu og hækka lágmarksaldur þeirra sem taka svonefnd „eftirlaun“ en þau geta menn nú tekið á aldrinum 60-65 ára að uppfylltum ákveðnum skilyrðum.

Stjórnmálamenn felldu tillögurnar, sem varð auðvitað til þess að herða á kröfunum um skattabreytingar. Hægt er að hugsa sér lausn með því að breyta sköttum þannig að skattar á vinnu lækki en skattlagning á mengun verði aukin með gjöldum sem renna til umhverfismála. Skattabreyting sem eykur vinnuframboð hefur að auki þann ávinning að tekjur aukast sem skila skatti. Eftir stendur þó að það er óraunsætt að skattabreytingar geti leyst fjármögnunarvanda upp á 270 milljarða ísl. kr. á ári.

Því bíða enn um sinn óþægilegar og óvinsælar ákvarðanir stjórnmálamannanna sem sleppa varla við að breyta reglum um dagpeninga og eftirlaun þótt síðar verði.

Fyrst í stað mun þó athygli stjórnmálamanna beinast að vaxtar- og hjálparaðgerðum – þ.e.a.s. áætlunum til að bjarga fjármálakerfinu, áætlunum um skattalækkanir og auknar opinberar fjárveitingar. Allt saman til að halda efnahagslífinu gangandi.

Hjálparaðgerðir og áætlanir verður þó að fella svo vel saman að afleiðingin valdi ekki varanlegu álagi á efnahagskerfið, því að þá yrði efnahagsástandið enn viðkvæmara.

Mitt í þessari flóknu vinnu er farið að leggja meiri áherslu á umhverfisvænar tæknigreinar en samkeppnin á því sviði verður alþjóðleg og hörð. Fjárveitingarnar eru engin töfralausn fyrir velferðarkerfið á Norðurlöndum sem mun standa frammi fyrir erfiðum úrlausnarefnum á næstu árum.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar