Reinfeldt bendir á, að ríkisstjórnir sem nú glíma við afleiðingar fjármálakreppunnar, veigri sér við að krefjast frekari fórna af kjósendum.

Í því ljósi, segir Reinfeldt, hafa skilyrði fyrir því að knýja fram samninga versnað til muna frá því að loftslagsvandinn var mál málanna. Hann segist finna mikinn mun á viðhorfum manna.

– Eftir að fjármálakreppan skall á skortir elju og vilja til að semja. Loftslagsmálin eru ekki lengur efst á baugi.

Fyrir loftslagsráðstefnuna í desember verða fulltrúar sænsku stjórnarinnar á ferð og flugi milli þeirra landa í heiminum sem losa hvað mest koltvísýring út í andrúmsloftið. Markmiðið er að virkja ráðamenn þeirra í samningaviðræðunum og hvetja þá til að setja sér metnaðarfyllri markmið um minni losun koltvísýrings. Mikilvægt er fyrir sænsku stjórnina að ríki heims tilkynni fyrir Kaupmannahafnarfundinn hve mikið þau eru reiðubúin að skera niður losunarkvótann. Ef til vill gefur það Reinfelt aukið svigrúm að sænska stjórnin hefur þegar ákveðið að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda um 40%.

Skjótur ágóði á að koma skriði á samninga

Helsti vandinn er hvernig standa skuli straum af þeim kostnaði sem fylgir því að draga úr koltvísýringslosun. Það vandamál varpar skýru ljósi á ólíka hagsmuni auðugra ríkja og fátækra. Iðnríkin hafa, sem lið í nýjum loftslagssáttmála, heitið þróunarríkjunum verulegum stuðningi við að innleiða nýja umhverfistækni og laga sig að breyttu loftslagi. Fredrik Reinfeldt segir að skilyrði séu nú þegar fyrir hendi til að reiða fram „fyrirframfjármagn” frá auðugustu ríkjum heims fyrir árið 2012 þegar Kyótó-samkomulagið rennur út. Hann hefur í því samhengi nefnt fjárhæðina 57 milljarða evra. Markmiðið er að þessir fjármunir komi skriði á samningaviðræðurnar.

Annar stór vandi í samningaferlinu er hversu mikinn kostnað þróunarríkin eru reiðubúin að taka á sig þegar kemur að því að draga úr koltvísýringslosun. Kína og önnur ríki sem heyra til þróunarríkja líta svo á að ríku iðnríkin reyni að hlaupa undan sinni ábyrgð með því að draga ekki sjálf úr losun. Þetta á ekki síst við um Bandaríkin.

Upp og niður í samningaviðræðum við Bandaríkjastjórn

Reinfeldt á sem sagt afar erfitt verkefni fyrir höndum. Hann þarf ekki einungis að fá Evrópuríki í lið með sér heldur verður hann að sannfæra ráðamenna í Bandaríkjunum, Kína og Indlandi um að draga úr koltvísýringslosun svo hlýnun jarðar verði ekki meiri en tvær gráður. Sænski forsætsiráðherrann er vissulega búinn að heilsa upp á Barack Obama Bandaríkjaforseta, en með embættistöku hans vöknuðu vonir um að Bandaríkjamenn ætluðu sér stærra hlutverk í loftslagsmálum. En heima fyrir mætir Obama harðri gagnrýni fyrir að sýna samningsvilja. Margir sænskir ráðherrar hafa oftar en einu sinni hitt æðstu embættismenn Bandaríkjaforseta við undirbúning loftslagsfundarins í Kaupmannahöfn. Andreas Carlgren hefur sem umhverfisráðherra leitt sendinefnd ESB í viðræðum við bandarísku samninganefndina, sem Todd Stern, sérlegur fulltrúi Obama í loftslagsmálum, leiðir.

- Stundum vín, stundum vatn, segir Carlgren um árangurinn af löngum samningafundum í Washington.

Fredrik Reinfeldt hefur verið á faraldsfæti og hitt ráðamenn í Kína, Indlandi, Suður-Afríku og öðrum ríkjum. Í Kína útskýrði hann fyrir gestgjöfum sínum að sem þróunarríki gæti Kína ekki fríað sig ábyrgð og yrði líkt og mörg önnur OECD-ríki að skuldbinda sig til aðgerða. Hann reyndi líka að selja kínverskum ráðamönnum þá hugmynd um að setja háa skatta á koltvísýringslosun, en það er helsti vegvísir hans í loftslagsmálum.

Barátta við tímann að sameina ESB

Svíar voru sem formennskuþjóð í ESB gestgjafar á fundi evrópsku umhverfis- og orkumálaráðherranna í Åre. Ekki kom á óvart að Andreas Carlgren umhverfisráðherra sagði fundinn hafa verið mjög árangursríkan. Hans ásetningur var að senda út þau skilaboð frá fundinum að ESB ætlaði að knýja fram samninga. Þegar ráðherrafundinum lauk gat hann tilkynnt að ESB-ríki myndu standa fast við þá ákvörðun að draga sameiginlega úr losun gróðurhúsalofttegunda um sem nemur þrjátíu af hundraði, að því tilskildu að önnur ríki gripu til samsvarandi aðgerða. Það gildir um önnur iðnríki eins og Bandaríkin, Japan og Australíu sem og hin vaxandi efnahagsveldi í flokki þróunarríkjanna, Kína og Indland. Meginmarkmið fundarins var að hvetja evrópsku umhverfisráðherrana til að reka á eftir í loftslagsmálum í sínum ríkisstjórnum.

Það kemur ekki í ljós fyrr en í október hve vel Carlgren tókst þetta verkefni en þá hefst mikil fundahrina hjá ESB. Fjármálaráðherrarnir munu funda, þá umhverfisráðherrarnir og að lokum forsætisráðherrarnir og aðrir stjórnarleiðtogar. Tíminn er senn á þrotum og búast má við að Reinfeldt reyni á leiðtogafundinum að knýja fram trúverðugan samningsgrundvöll fyrir ESB áður en Kaupmannahafnarfundurinn hefst.

Reinfeldt gagnrýndur fyrir litla leiðtogahæfileika

Ýmsir ráðherrar halda því fram að Svíar reki metnaðarfyllstu loftslagsstefnu í heimi. Engu að síður sætir hægristjórnin gagnrýni umhverfisverndar-hreyfinga, sem segja að Svíar hafi beitt sér fyrir því að auðugustu Evrópuríkin þurfi ekkert að aðhafast heima fyrir. Harðar deilur eru milli stjórnarinnar og stjórnarandstöðu um hvort reikna skuli aðgerðir Svía í löndum utan ESB inn í sett markmið í loftslagsmálum. Helsta röksemd stjórnarinnar er sú að meira fæst fyrir peningana vegna aðgerða í Kína og Indlandi. Stjórnarandstaðan segir það einungis eina leið til að fría sig ábyrgð.

Gagnrýnin beinist einnig að Reinfeldt forsætisráðherra sem hefur látið í ljósi vaxandi áhyggjur af fyrirhuguðum Kaupmannahafnarfundi. Hann hefur sagt að erfitt verði að ná samkomulagi um nægilega mikinn samdrátt í losun í koltvísýrings fram til ársins 2020. Það hefur bæði hleypt illu blóði í umhverfishreyfinguna og sænska og erlenda samningamenn í loftslagsviðræðunum. Nýlega ítrekaði Reinfeld í viðtali við danska dagblaðið Berlingske Tidende efasemdir sínar um að samkomulagið í Kaupmannahöfn myndi stöðva hlýnun jarðar um meira en tvær gráður. Danskir stjórnmálamenn brugðust hart við og staðhæfðu að samningaferlið væri að renna út í sandinn af því að Reinfeldt væri búinn að gefast upp á því að leiða það.

Á dögunum fékkst staðfest að staðan væri alvarlega, en þá tilkynnti Carl Bildt utanríkisráðherra að hann yrði með hraði að takast ferð á hendur til að reka á eftir í samningaferlinu, m.a. með David Milliband breskum starfsbróður sínum. Á bloggsíðu sinni sagði Bildt ferðina „fljúgandi græna diplómasíu” Hann sagði einnig að tími væri kominn til fyrir utanríkisráðherra í Evrópuríkjum að leggja meira að veði í loftslagsmálum. Skrif hans birtust á sama tíma og Milliband líkt og Reinfeld sagði hættu á því að enginn árangur myndi nást í Kaupmannahöfn í desember.

Kröfur um aukna norræna samvinnu

Kristina Persson, formælandi samtaka norrænu félaganna, segir að Norðurlönd séu ekki nógu virk í sameiginlegri baráttu gegn loftslagsbreytingunum. Hún skrifaði ásamt sænskum, dönskum og finnskum stjórnmálamönnum blaðagrein þar sem hvatt er til víðrækara norræns samstarfs um rannsóknir og nýsköpun á sviði orkusparnaðar og endurnýjanlegra orkugjafa s.s. í samgöngum. Greininni lauk með því að skorað var á ríkisstjórnir Norðurlanda að taka forystu á þessu sviði.

En unnið er að framgangi málsins, m.a. á vegum norræna COP15-hópsins og meðal sérfræðinga í loftslagsmálum frá öllum norrænu ríkjunum. Markmiðið er að undirbúa jarðveginn og taka virkan þátt í fundum og skýrslugerð svo greiða megi fyrir samningum í Kaupmannahöfn. Mikið er í húfi að vel takist til á loftslagsráðstefnunni í desember. Ekki síst fyrir Fredrik Reinfeldt sem leiðtoga í ESB – með nýjum loftslagssáttmála getur hann sannað sig sem sterkur stjórnmálaforingi og stjórnmálamaður á alþjóða vettvangi. Og þá færi hann með pálmann í höndunum inn í kostningabaráttu á næsta ári.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar