Rússland verður sífellt sjálfsöruggara og árásargjarnara og það veldur dönskum stjórnmálamönnum vaxandi áhyggjum.  Þeir hafa fylgst áhyggjufullir með innrásinni í Georgíu og eins og áður hefur sýnt sig eru Rússar tilbúnir að nota mikla hlutdeild sína í orkusölu til Evrópu sem þvingunar- og valdatæki.

Innrás Rússa í Georgíu skerpti enn frekar myndina af vaxandi sjálfstrausti Rússa og árásargirni í huga flestra Dana. Einkum fylgdust danskir stjórnmálamenn áhyggjufullir með þróun mála í Rússlandi.

Eins og danski utanríkisráðherrann Per Stig Møller orðaði það eftir að honum var skýrt frá sprengingunum í höfuðborg Georgíu: „Ég er þrumu lostinn yfir myndunum af stríðsaðgerðum, eyðileggingu og flóttamönnum sem við höfðum vonað að tilheyrðu liðinni tíð en ekki nútíma Evrópu,“ sagði utanríkisráðherrann.

Þegar Uffe Ellemann-Jensen, fyrrverandi utanríkisráðherra í meira en áratug, sagði skoðun sína á innrás Rússa tók hann enn sterkar til orða. Hann greindi málið í Berlingske Tidende um miðjan september þar sem hann varaði sterklega við því að önnur lönd ættu líka á hættu að verða fyrir árásum af hendi Rússa. Til dæmis Úkraína. Uffe Ellemann-Jensen gagnrýndi í því sambandi Evrópusambandið fyrir að hafa ekki sent Úkraínu skýr skilaboð um að landið sé umsækjandi um aðild að sambandinu og sé velkominn aðili svo framarlega sem það uppfyllir skilyrði að aðild.

Uffe Ellemann-Jensen telur að ESB ætti að gefa Úkraínu von um þetta því að landið eigi á hættu að verða nýtt fórnarlamb, ekki síst vegna þess að á Krímskaga sé mikill meirihluti íbúa rússneskumælandi og það valdi duldri spennu. Einnig vegna þess að Rússar dragi enga dul á að þeir líti á flotahöfnina Sevastopol, þar sem Svartahafsfloti Rússa hefur leigusamning, sem rússneskt yfirráðasvæði.

Í sömu grein gagnrýndi hann ESB fyrir að hafa ekki kveðið sterkar að orði en – „Sveiattan!“ – og vísaði þar til þess þegar forseti Úkraínu í heimsókn til Kaupmannahafnar kom með sterkt ákall um stuðning ESB. Forsetinn sagði að sambandið yrði að vera viti sem gæti sýnt Úkraínu hvort byrinn bæri Úkraínumenn í rétta átt.

Í  lok greinar sinnar notaði Uffe Ellemann-Jensen þessa sömu myndlíkingu með þessari ályktun: „Vindarnir hafa sótt í sig veðrið og eru orðnir að stormi. Og enn er ekki farið að kveikja á vitanum. Því er hætt við að Moskvumönnum finnist sér vera gefið undir fótinn að halda áfram að haga sér eins og það gildi sérreglur fyrir framkomu Rússa gagnvart nágrönnum sínum.“.

Danir finna fyrir spennunni

Framferði Rússa veldur auðvitað fyrst og fremst spennu og kvíða í þeim nágrannalöndum sem eru í mestri hættu vegna rússneskri valdastefnu. En einnig er hægt að merkja vaxandi óróa meðal danskra stjórnmálamanna vegna valdabrölts Rússa.

Danmörk hefur oft komist í snertingu við stórpólitískar heræfingar sem Rússar hafa verið með á ýmsum vígstöðvum til að staðfesta áhrif sín og hafa áhrif á umheiminn.

Frá því um áramót hafa fleiri rússneskar herflugvélar en venjulega komið svo nálægt danskri lofthelgi að þær hafa sett af stað brottvísunarviðbúnað flughersins svo að danskar F-16 orrustuvélar hafa orðið að fara á loft til að reka rússnesku flugvélarnar á brott og taka af þeim myndir til sönnunar.

Eftir því sem rannsóknarmenn öryggismála segja er skýringin sú að með aðgerðum sínum í lofthelginni – ekki aðeins nærri Danmörku, heldur yfirleitt – vilji Rússar sýna fram á óánægju sína vegna ráðgerðs eldflaugavarnarskjaldar.

Mikkel Vedby Rasmussen frá Dönsku herfræðistofnuninni, einn viðurkenndasti sérfræðingur Dana í öryggismálum, hefur í sambandi við fjölgandi brottrekstra í lofti slegið því á föstu að ekki sé ástæða til að óttast um öryggi Danmerkur. En hann hefur haldið því fram að háttalag Rússa væri ekki „sæmandi framkoma við nágranna sína“.Og hann bætti við að það segði sína sögu um Rússa að þeir „telji samband sitt við umheiminn snúast um hernaðarlegt vald.“

Auk þessa er Danmörk eitt þeirra landa sem eiga hlut að hinu flókna viðfangsefni hvernig draga eigi landamæri á norðurheimskautinu og þar með hver eigi yfirrráðarétt yfir stórum svæðum þar sem hugsanlega finnst olía. Fimm lönd bítast um landamærin – Bandaríkin, Kanada, Noregur, Danmörk og Rússland. Rússar merktu sér norðurpólinn á táknrænan hátt með því að setja þar niður fána sinn og undirstrika þar með svo ekki verði um villst að þeir séu staðráðnir í að taka fullan þátt í baráttunni um náttúruauðlindirnar.

Þrýstingurinn stafar af því að vegna loftslagsbreytinga verður raunhæft að rannsaka og nýta náttúruauðlindirnar í þessu eyðilega og óaðlaðandi umhverfi, sem hingað til hefur verið óaðgengilegt vegna íss, og vinna til dæmis olíu. Þegar ísinn bráðnar verður svæðið fært skipum og þá verða til nýjar siglingaleiðir sem stytta leiðina frá Evrópu til Kína eða Japan um mörg þúsund kílómetra.

Breyttar siglingaleiðir og einkum möguleikinn á vinnslu orkugjafa munu án efa valda spennu í öryggismálum og ólgu á næstu árum og afstaðan gagnvart Rússum verða aftur ofarlega á baugi.

Styrk hönd Rússa á krananum

Danskir stjórnmálamenn hafa áhyggjur af heljartaki Rússa á miklum olíu- og gasbirgðum sem þeir hafa yfir að ráða, ekki hvað síst vegna þess að Rússar beita þeim í öryggismálapólitík sinni.

Það olli dönskum stjórnmálamönnum feiknarlegum áhyggjum að fylgjast með því álengdar þegar Vladimir Pútín notaði auðlindir lands síns sem þvingun gagnvart Úkraínu. Í gasstríðinu við Úkraínu margfölduðu Rússar verð á gasi til þeirra en hækkuðu ekki verðið til Hvíta-Rússlands, Georgíu og Armeníu.

Úkraínumenn neituðu að borga uppsett verð og þá skrúfaði gasfyrirtækið Gazprom fyrir kranana til Úkraínu. Mikill hluti af því gasi sem fer til Evrópulanda fer í gegnum Úkraínu og þess vegna hafði viðskiptabannið þá hliðarverkun að nokkur ESB-lönd fengu mun minna gas afgreitt en áður. Gasdeilan varði aðeins stutt en opnaði augu ESB-landa. Vandinn er þó að ESB-löndin munu almennt verða meira háð en ekki minna háð afgreiðslu gass og olíu frá Rússlandi á komandi árum.

Anders Fogh Rasmussen forsætisráðherra hefur ítrekað lagt áherslu á að einnig af pólitískum ástæðum skipti meginmáli fyrir Dani að vinna ákveðið að því að þróa endurnýjanlega orkugjafa til að landið verði minna háð orkusölum erlendis frá. Núna er Danmörk eitt þeirra ESB-landa sem nýtur þeirra forréttinda að geta sótt sér gas og olíu af botni Norðursjávar en þegar gengur á forðann og erfiðara verður að ná honum verður Danmörk einnig háðari að kaupa orkugjafa af Rússum og það er ekki viðfelldin framtíðarsýn.

Ótti við Rússland

Sérfræðingar um öryggispólitík hafa fyrir löngu bent á að það hefur haft sínar afleiðingar að verða sífellt háðari öðrum um orkugjafa. Þeir benda á að Evrópa sé nú þegar svo háð rússneskri olíu og gasi að ESB geti ekki leyft sér að ala á óvild við stjórnina í Kreml. Jafnvel þegar Rússar noti hreint hernaðarvald gegn nágrannalöndum eins og Georgíu verði ESB að láta sér nægja að koma með loðin tilmæli, nákvæmlega eins og Uffe Ellemann-Jensen benti á í grein sinni.

Enginn hefur verið ómyrkari í máli um þá klípu sem ESB sé komið í en hinn umdeildi ítalski forsætisráðherra Silvio Berlusconi. Eftir aðgerð Rússa í Georgíu sagði hann beint út: „Rússland á kjarnorkuvopn sem geta eytt jarðarbúum tífalt. Fjárhagur þess vex um 7-8% árlega og landið á ógrynni af olíu og gasi.“

Við það bætist að sjálfsögðu að Evrópa og Bandaríkin hafa aðrar veigamiklar ástæður til að forðast stigmagnandi deilur við Rússland. Þróunin í rússnesku efnahagslífi mun gera Rússland að álitlegum útflutningsmarkaði og vongóðir evrópskir stjórnmálamenn veðja þess vegna á að með auknum verslunarviðskiptum verði þjóðirnar meira háðar hver annarri og stöðugleiki fari vaxandi. Auk þess undirstrika pólitískir herstjórnarfræðingar í öryggismálum að Vesturlönd eigi almennt mikið í húfi að hafa sem best samskipti við Rússa í alþjóðastjórnmálum, til dæmis þegar um er að ræða tilburði Írana til verða kjarnorkuveldi og við að mynda mótvægi við Kína sem stöðugt vex fiskur um hrygg.

Framferði bjarnarins veldur í stuttu máli áhyggjum – en engan langar sérstaklega til að reyna temja villidýrið.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar