Viðburðirnir í Georgíu hafa vakið heitar umræður í Finnlandi um hvert stefni í þróun Rússlands en þeir virðast ekki hafa haft nein afgerandi áhrif á tvíhliða samskipti þjóðanna. Brýnustu spurningarnar varða hagkerfið. Hækkaðir tollar á timbur hafa nú þegar valdið því að þúsund störf í timburiðnaði tapast og  hin ógnar þunga umferð flutningabíla við landamærin í austri teppist stundum  og myndar langar raðir.

Landamærin á milli Finnlands og Rússlands eru 1300 kílómetra löng. Finnsku ræðismanns­skrifstofurnar í Rússlandi gáfu á síðasta ári út um það bil 650 000 vegabréfsáritanir. Viðskipti Finna við Rússa hafa vaxið gríðarlega á tuttugustu og fyrstu öldinni og nú er svo komið að viðskiptin við Rússa eru að verða umfangsmeiri en við Þjóðverja. Rússneskum ferðamönnum í Finnlandi fjölgar sífellt og það eru aðeins Þjóðverjar sem sækja Finna oftar heim. Rússar eru orðnir fjölmennasti hópur útlendinga sem býr í Finnlandi og svo mætti lengi telja.

Þessar staðreyndir nægja til að skýra hvers vegna Finnar mega ekki heyra minnst á viðurlög þegar rætt er um hugsanlegar refsiaðgerðir ríkja í Evrópubandalaginu vegna stríðsins á milli Rússa og Georgíumanna. Að minnsta kosti voru menn ekki reiðubúnir til þess að ræða aðgerðir sem gætu spillt fyrir viðskiptum og samskiptum. Þess vegna hafa ekki orðið neinar breytingar dagsdaglega  við landamæri Rússlands og Finnlands.

Hver stýrir utanríkismálum?

Með sanni má segja að opinberar umræður um Rússland hafi aukist svo um munar og einkennst af greinilegum ruglingi um hvað ætti eiginlega að halda um nágrannana sem hafa enn á ný tekið til við að beita valdi sínu. Aðgerðir Rússa hafa verið harkalega gagnrýndar þrátt fyrir að komið hafi í ljós að leiðtogar og íbúar Georgíu hafi einnig átt sinn þátt í deilunum. Samtímis ríkir ákveðin ringulreið varðandi spurninguna um það hver stýri eiginlega utanríkismálum Finna eða hvort þeim sé yfirhöfuð stýrt.

Leiðtogi Miðjuflokksins og forsætisráðherra, Matti Vanhanen hefur ekki leynt andstöðu sinni á skilgreiningu Rússa á hagsmunum þeirra, en hefur þrátt fyrir það ekki viljað breyta stefnu Finna.

Alexander Stubb, utanríkisráðherra, fulltrúi Einingarflokksins, tilkynni sendiherrum Finnlands sem hittust á fundi í Helsinki, að hann aðhyllist aðild að Norður-Atlantshafssambandinu en ekki sé tímabært að sækja um enn. Forseti landsins, jafnaðarmaðurinn Tarja Halonen dró lengi að tjá sig um málið en þegar hún loks gerði það hélt hún sig við grundvallaratriði málsins. Fáum er ljóst hver það eiginlega er sem markar skoðun Finna eða hvort hún hefur í raun og veru verið mörkuð.

Síðan héldu þremenningarnir á  auka leiðtogafund hjá ESB, þar sem Finnar, eins og aðrar þjóðir, eiga aðeins sæti fyrir tvo við borðið. Stubb sem um þessar mundir leiðir Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu hefði orðið að standa frammi í anddyrinu ef finnska tríóið hefði ekki skipst á um að vera í salnum.

Samkvæmt finnsku stjórnarskránni er það hlutverk forsetans að stýra utanríkistefnu Finna en forsætisráðherra ber ábyrgð á stefnunni í málefnum ESB. Hinn nýi utanríkisráðherra Finna er jafnan talinn ofvirkur og sem formaður ÖSSE stendur hann í eldlínunni varðandi málefni Georgíu. Hvað það málefni varðaði sóru allir honum hollustu sína, en pólitískur þrýstingur á að svipta forsetann valdi sínu eyst jafnt og þétt.

Vaxandi umræður um aðild að NATO

Finnum er tíðrætt um aðild að NATO. Deilurnar í Kákasus höfðu þau áhrif á umræðurnar að bæði þeir sem tala fyrir aðild sem og þeir sem eru harðir andstæðingar gegn henni töldu sig hafa meira til síns máls. Þeir sem fylgja aðild töldu að nú hefði þörfin fyrir aðild að NATO aldeilis sannað sig. Andstæðingunum þótti á hinn bóginn sannað að Finnar eigi ekki undir neinum kringumstæðum að sækja um aðild.

Umræðurnar munu standa í stað um skeið vegna þess að sú ríkisstjórn sem nú heldur um taumana í Finnlandi mun ekki bjóða upp á neinar nýjar lausnir á vandræðunum kringum aðild að NATO. Á haustdögum mun ríkisstjórnin leggja drög að nýrri stefnu í varnar – og öryggismálum fyrir þingið. Samkvæmt fyrstu drögunum var gengið út frá því að aðstæður í öryggismálum haldist óbreyttar. Nú hefur komið á daginn að gera verður einhverjar breytingar á greiningunni.

Atburðirnir í Kákasus hafa ekki valdið neinum óróa varðandi stefnu Finna í öryggismálum, eins og þeir hafa gert í nágrannalandinu í suðri, Eistlandi. En afar óvenjulegur ágreiningur kom upp á milli forseta landanna. Toomas Hendrik Ilves ergði sig á því að Tarja Halonen hafði haldið því fram í sjónvarpsviðtali að Eistar væru að ganga í gegnum eftirstríðsáfall og það væri gott að til væru lönd innan ESB sem ekki þjáðust af eftirköstum. Finnar óttast ekki hernaðarárás af hendi Rússa. Margir þeirra sem hafa tekið þátt í umræðunum hafa gætt þess að prísa almenna herskyldu og hugmyndirnar um varnarsvæðin. Flest lönd í Vestur Evrópu hafa lagt almenna herskyldu af, en í Finnlandi marserar hver árgangur ungra manna af öðrum í herinn og um það hafa aldrei ríkt neinar pólitískar efasemdir og allra síst um þessar mundir.

Lipponen beitir sér fyrir gasleiðslu

Umræður um áætlunina um NordStream gasleiðsluna sem sökkva skal niður á botn Eystrasaltsins hafa verið á öðrum nótum í Finnlandi en í Eystrasaltslöndunum, Póllandi og Svíþjóð. Í Finnlandi hafa menn ekki sýnt gasleiðslunni neinn sérstakan áhuga. Leiðslan er ekki talin tengjast öryggismálum á neinn hátt, alla vega ekki opinberlega. Hvað Finna varðar snýst málið aðeins um að meta umhverfisáhrifin af  lagningu hennar og þau skilyrði sem verður að uppfylla.

Þó hefur það valdið ákveðnum ruglingi að fyrrverandi forsætisráðherra Finnlands til margra ára, Paavo Lipponen, sem nú er á eftirlaunum tók að sér að vera talsmaður gasleiðslufyrirtækisins.

Spurningar hafa vaknað um hvort þetta nýja hlutverk Lipponens sé viðeigandi og hvort hann muni reyna að hafa áhrif á meðferð umhverfismatsins, með öðrum orðum á umfjöllun stjórnvalda um hana. Gagnrýnin hefur reitt Lipponen til reiði. Verkefnið er svo nýtt að enn á eftir að koma í ljós hvaða aðgerðum hann hyggst beita til að liðka fyrir gasleiðslunni. Að áliti Lipponen er gasleiðslan afar mikilvæg til þess að tryggja framboð orku í Evrópu.

Það eru hins vegar tollarnir á timbur sem hafa valdið Finnum hvað mestum heilabrotum í samskiptum þeirra við Rússa. Rússar hafa lýst yfir að þeir hyggist hækka verðið á öllu timbri sem flutt verður yfir landamærin um næstu áramót. Það mun valda erfiðleikum fyrir skógariðnaðinn í Finnlandi, sem þegar berst í bökkum og hefur ekkert svigrúm til að standa undir nýjum gjöldum.

Þúsundir starfa í hættu

Það eru einnig fleiri ástæður fyrir erfiðleikum skógariðnaðarins en tollarnir á timbur frá Rússlandi skipta verulegu máli. Um miðjan september tilkynntu UPM Kymmene og StoraEnso, með aðeins hálftíma millibili, ákvarðanir sínar, sem munu leiða til þess að þúsundir starfa verða lögð niður. Verksmiðjum hefur fyrr verið lokað af sömu ástæðum. Ákvarðanirnar munu einkum leggjast þungt á iðnaðarsvæðin í Austur-Finnlandi. Sem dæmi má nefna að í litla bænum Kajana verður verksmiðja þar sem 500 manns starfa lögð niður og nánast er talið óvinnandi að finna atvinnutækifæri sem komið geta í stað þeirra.

Miklar líkur eru á að fleiri fréttir af þessu tagi berist. Ríkistjórnin hefur gert krampakenndar tilraunir til þess að undirbúa sig undir tollana á timbur með því að reyna að örva viðskipti með timbur innanlands. Skattar hafa verið lækkaðir og flutningaleiðirnar bættar.

Það hefur vakið undrun Finna að engar réttlætingar virðast vera fyrir ákvörðununum um aukna gjaldtöku á timbur. Ekkert hefur heldur vantað upp á samskipti æðstu ráðamanna. Upp á síðkastið hafa áformin um gjaldtökuna verið reifuð í öllum samskiptum á milli stjórnvalda í Finnlandi og Rússlandi. Forsætisráðherranum, Vladimir Putin er jafn vel kunnugt um áhyggjur Finna eins og forsetanum, Dmitri Medvedec.

Ráðherra utanríkisviðskipta í Finnalandi, Paavo Värynen hefur reynt að kippa í alla þræði. Í sumar lagði hann fram hugmynd um nýtt gjald sem leggja skyldi á alla flutningabíla sem fóru til Rússlands til þess að vega upp á móti tapi skógariðnaðarins. Vandamálið varðandi gjöldin á timbur hafa verið borin fram bæði í gegnum ESB sem og í tvíhliða samningum en án árangurs. Timburtollarnir gilda fyrir allt rússneska ríkjasambandið og eru tilkomnir sökum þess að vilji stendur til þess að ná stjórn á rányrkju Kínverja á timbri í Síberíu.

Allt tal Finna um undanþágur hefur hingað til mætt daufum eyrum. Málið hefur þar að auki verið tengt samningaviðræðum Rússa um aðild að Alþjóða viðskiptastofnuninni WTO, og eftir viðburðina í Georgíu hafa þær samningaviðræður vægast sagt hrokkið í baklás.

Rússar vilja ennfremur efla þróun eigin skógariðanaðar. Ákveðin finnsk fyrirtæki hafa reyndar þegar hafið byggingu á framleiðslueiningum í Rússlandi en ekki hefur verið um að ræða miklar fjárfestingar vegna þess að lagasetning um nýtingu skóga í Rússlandi er flókin. Í haust hafa á hinn bóginn farið fram umræður um það hvort rússnesk fyrirtæki hafi áform um að kaupa finnsk fyrirtæki í skógariðnaði.

Flutningabílar, ferðamenn og fordómar

Margs konar áhrifa hins öfluga hagvaxtar í Rússlandi hefur gætt í Finnlandi. Einna greinilegust áhrif verður sennilega að telja umferð flutningabíla um Suðaustur- Finnland. Sökum þess að rússnesku hafnirnar eru ekki nægilega afkastamiklar, er innflutningi, eins og til dæmis bílum landað í finnskum höfnum og síðan eru þeir fluttir austu á bóginn með flutningabílum. Gengdarlaus umferð veldur umtalverðum þrengslum og biðraðir flutningabílanna við landamærin geta orðið fleiri tugir kílómetrar að lengd. Þörfin á að liðka fyrir umferðinni hefur um lengri tíma verið rædd, en ennþá krefjast yfirvöld Rússlands megin við landamærin ótal stimpla á pappírunum.

Í augum venjulegra Rússa er Finnland þægilegur viðkomustaður, hreint og friðsamt athvarf, borið saman við ofsafengið lífið í Moskvu og Pétursborg. Fjöldi Finna hefur þar að auki uppgötvað Pétursborg, litríka og spennandi menningarborg, heimsborg í nágrenni Finnlands. Þeir sem búa nálægt landamærunum aka með langtíma vegabréfsáritununum sínum yfir landamærin til þess að ná sér í ódýrt bensín á tankinn. Samskipti viðskiptalífsins og á meðal íbúanna hafa statt og stöðugt aukist. Þrátt fyrir það er enn grunnt á fordómum og grunsemdum.

Heildin er með öðrum orðum litrík. Hin pólitíska „Finnlandsvæðing” sem var ríkjandi á tímum  Sovétríkjanna er gersamlega horfin, en sambandið við Rússa er ekki eins og við hvert annað land. Sá sem er nágranni bjarnarins hefur tamið sér að fylgjast nákvæmlega með skaplyndi hans.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar