Í apríl 2009 gerði finnska ríkisstjórnin þinginu grein fyrir stefnu sinni í málefnum ESB. Í þeim hluta skýrslunnar sem fjallaði um stækkun ESB var stefnu Finna lýst á eftirfarandi hátt: „Öll Norðurlöndin auk allra ríkjanna á Balkanskaganum og Tyrklands verða aðilar að ESB þegar þau uppfylla skilyrðin fyrir aðild.“

Finnar hafa með öðrum orðum opinberlega lýst því yfir að þeir telji æskilegt að Íslendingar og Norðmenn gangi í Evrópusambandið. Framkvæmdastjóri stækkunarmála ESB, Finninn Olli Rehn hefur ennfremur beitt sér fyrir aðild Íslands að sambandinu og ekki dregið dul á ósk sína um að í framtíðinni sæki Noregur einnig um aðild.

Ósk Finna um að Evrópusambandið stækki til norðurs og austurs eru í samræmi við jákvæð grundvallarviðhorf Finna til ESB. Þeir hafa kosið að verja hagsmuni sína með því að fylgja meginstraumi ESB. Sambandið, sem Finnar sóttu um aðild að meðal annars vegna öryggismála, er nú eitt mikilvægasta viðmið Finna.

Um þessar mundir er stefna Finna í málefnum Evrópusambandsins samt sem áður nokkuð hikandi. Hvorki er hægt að greina neinar ákveðnar línur né heldur heildarlausnir. Snemma í ferlinu gerðust Finnar aðilar að í myntbandalaginu án þess að ganga til þjóðaratkvæðis. Flestum þykir að evran hafi skilað Finnum góðum árangri. Gengið hefur haldist stöðugt og efnahagskreppan, sem nú ríður yfir, er ekki rakin til evrunnar eða annarrar starfsemi sambandsins. Þvert á móti er mönnum enn í fersku minni hve erfitt reyndist að verja gengi finnska marksins í efnahagskreppum.

Lissabonsáttmálinn var einnig samþykktur með afgerandi meirihluta í ríkisþinginu. Finnland hefur fylgt stefnu ESB í loftslagsmálum án sérstakrar íhlutunar. Einna mestar umræður hafa spunnist um landbúnað en landinu er skipt í syðra og nyrðra styrkjasvæði. Mest er óánægjan meðal ræktenda í Suður Finnlandi sem telja sig hlunnfarna.

Annað málefni sem skoðanir hafa verið skiptar um, er hvort Finnar eigi að sinna milliríkjasamskiptum sínum milliliðalaust við Rússa eða í gegnum Brussel. Finnar hafa ætíð beitt sér fyrir góðum samskiptum milli ESB og Rússlands, sem að nokkru leyti hefur verið tengt rúmlega áratugar gömlu frumkvæði Evrópusambandsins að svokallaðri norrænni vídd. Frumkvæðið er enn virkt, þrátt fyrir að lítið hafi farið fyrir því upp á síðkastið. Undirbúningur varðandi samstarf um samgöngur og flutninga er vel á veg kominn.

Einmitt núna virðast ekki vera nein afgerandi vandamál sem krefjast lausna, hvorki um eigin forgöngumál Finna né önnur afgerandi stefnuatriði. Skýrsla ríkisstjórnarinnar lýsir þessum kringumstæðum vel. Finnar stefna að því að auka þátttöku í samstafi ESB-ríkja en framhaldið ræðst fremur af því hvernig þróunin verður í sambandinu heldur en Finnum sjálfum. Ástandið innan Evrópusambandsins hefur ekki alveg verið jafn stöðugt.

Ekkert útlit er fyrir að Olli Rehn muni þurfa að etja kappi við annan frambjóðanda sem fulltrúi Finna í framkvæmdastjórn ESB. Hann nýtur mikillar virðingar hvort heldur er í Finnlandi eða innan ESB, og ríkisstjórnin óskar eftir að staða erindrekans verði sýnilegri og snúist einnig um samskipti ESB út á við.

Gagnrýni á ESB birtist í kosningunum

Í kosningunum til Evrópuþingsins í júní kom greinilega í ljós að áhugi íbúanna var talsvert minni en þeirra sem tilheyra valdakerfinu. Sá einstaklingur sem hvað mestrar athygli naut, og sem hlaut flest persónuleg atkvæði, var leiðtogi flokksins sem nýtur mikilla vinsælda, flokkur sannra Finna, Sannfinländarna. Hugmyndafræði hans byggist beinlínis á gagnrýni á ESB.

„Þar sem ESB kemur við sögu, eru vandamál“ var eitt slagorða hans. Jafnframt hefur flokkurinn eiginlega verið verkefni sem hefur staðið og fallið með persónu leiðtogans. Haft hefur verið eftir Soini að hann ætli aðeins að sitja tvö ár á Evrópuþinginu og koma eftir það til Finnlands og bjóða sig fram til þingkosninga. Fram að þeim tíma verður hann að reyna þá jafnvægislist að vera leiðtogi flokksins, gangrýnandi ESB og fulltrúi á Evrópuþinginu. Að lokum kosningum var enn óljóst hvaða flokkahópi á Evrópuþinginu hann myndi óska eftir að tilheyra.

Fyrst og fremst hefur Soini styrkt stöðu sína í innanlandsmálum sem var líka markmið hans. Þrautseigur smáflokkur hans siglir hraðbyri í að vera meðalstór flokkur sem flýtur áfram á persónuvinsældum leiðtogans, eins og oft á við um vinsæla flokka.

Hrun vinstri flokkanna

Þýðingarmesti viðburður þingkosninganna var samt að fylgi vinstri flokkanna hrundi. Það er síður en svo að taka of djúpt í árinni að tala um að fylgið hafi hrunið, vegna þess að af 13 sætum Finnlands er aðeins eitt sem er skipað raunverulegum vinstrimanni og hún er meira að segja úr hægri armi flokks síns.

Mikilvægt er að hafa í huga að stefna Finna í málefnum ESB hefur borið merki þess að vera viðfangsefni jafnaðarmanna. Í stjórnartíð Paavo Lipponens skipuðu fulltrúar jafnaðarmanna bæði embætti forsætisráðherra og utanríkisráðherra, fulltrúi í framkvæmdastjórn ESB kom úr röðum jafnaðarmanna og allt frá byrjun níunda áratugar síðustu aldar hefur forseti Finnlands verið frambjóðandi jafnaðarmanna.

Nú hlaut flokkurinn aðeins stuðning um það bil 17 prósentna kjósenda, sem dugði til að fá tvo fulltrúa kjörna á Evrópuþingið, eða einum færri en í síðustu kosningum. En annar þessara fulltrúa er faðir Mitro, prestur rétttrúnaðarkirkjunnar. Hann naut þess að baða sig í frægðarljómanum og sogaði til sín flest atkvæði flokksins. Í kosningunum kom hann fram sem óháður og stefna hans er eiginlega öllum hulin. Það hefur í för með sér að eini fulltrúinn sem telst eiginlega "raunverulegur" vinstri stjórnmálamaður er hinn fulltrúi Jafnaðarmanna Liisa Jaakonsaari, margreyndur stjórnmálamaður og fyrrverandi ráðherra.

Í Finnlandi er kosið um einstaklinga ekki um lista. Það veldur því að flokkarnir leggja áherslu á að fá einhvern sem nýtur vinsælda á listann til þess að ná í sem flest atkvæði. Þess konar fulltrúi var faðir Mitro eða Mitro Repo eins og hann heitir. Hann fékk fleiri atkvæði en sem nemur fjölda þeirra sem eru skráðir í rétttrúnaðarsöfnuðinn. Ein skýringin á því gæti verið sú að rétttrúnaðarkirkjan reyndi með vísan í kirkjufund á fimmtu öld að réttlæta hvers vegna ekki er hægt að sameina prestskap og stjórnmál.

Vinstrabandalagið féll út af þinginu því einungis um sex prósent kjósenda studdi þá. Hallað hefur undan fæti í mörg ár, en þrátt fyrir það hefur flokkurinn ævinlega notið stuðnings næstum því tíu prósentna kjósenda. Bein afleiðing kosninganna til Evrópuþingsins var að formaður flokksins, Martti Korhonen, sagði af sér og nú er leitað logandi ljósi að nýjum leiðtoga.

Þeir eru til sem unnu sigur í kosningunum. Kristilegir demókratar gengu í kosningabandalag með Soini og náðu þannig sínum manni á þingið. Þvert á allar skoðanakannanir tókst Sænska þjóðaflokknum, SFP að halda sinni stöðu einkum vegna þess að þátttaka í kosningunum var óvenju lítil eða aðeins um það bil 40 prósent sem kom sér vel fyrir virka kjósendur SFP. Af flokkunum í ríkisstjórnarsamstarfinu nutu Græningjar mestrar hylli kjósenda og fengu tvo fulltrúa kjörna. Þess ber að geta að Græningjar hafa unnið dyggilega að framgangi Evrópusambandsins í Finnlandi.

Óljós kosningamál

Tveir stærstu ríkisstjórnarflokkarnir, Miðflokkurinn og Samstöðuflokkurinn töpuðu einu sæti og náðu þremur fulltrúum hvor. Hvað varðar Miðflokkinn var þetta varnarsigur, vegna þess að samkvæmt skoðanakönnunum því samkvæmt skoðanakönnunum hefði flokkurinn átt að gjalda afhroð í kosningunum. Með nokkrum sanni má því segja að flokkurinn hafi tapað, en ekki jafn miklu og vænta mátti, sem leiddi til þess að Matti Vanhanen forsætisráðherra, gat varpað öndinni léttar. Staða hans sem leiðtogi flokksins hefði annars veikst talsvert. Samt er staða hans eiginlega óásættanleg.

Samstöðuflokkurinn jók fylgi sitt svo að flokkurinn er hlutfallslega stærsti stjórnmálaflokkur landsins, en með nokkrum sanni má segja að þetta hafi verið fyrsti ósigur Jyrki Katainens, formanns flokksins. Stuðningurinn minnkaði nokkuð og flokkurinn tapaði einum manni. En flokkurinn hafði búist við miklum kosningasigri. Þegar annað kom í ljós olli það flokksmönnum talsverðu hugarangri.

Finnskar konur eru hinir eiginlegu sigurvegarar kosninganna. Af 13 fulltrúum Finna á Evrópuþinginu eru nú átta konur.

Kosningabaráttan í Finnlandi til Evrópuþingsins einkenndist helst af skorti á evrópskum kosningamálum eða ef til vill ætti fremur að tala um almennan skort á kosningamálum. Flokkarnir áttu í vandræðum með að afmarka boðskap sinn. Það segir kannski sitt um Evrópuumræðuna í Finnlandi.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar