Miklar væntingar eru gerðar til Fredrik Reinfeldts forsætisráðherra þegar Svíar taka við formennsku í Evrópusambandinu af Tékkum þann 1 júli. Ekki síst vegna þess að hann á að landa nýjum alþjóðlegum loftslagssáttmála þrátt fyrir fjármálakreppuna. Sjálfur varar hann við of miklum væntingum og segir mjög hafa dregið úr áhuga manna á loftslagmálum.

Reinfeldt að sanna sig sem stjórnmálaforingi aðeins þremur vikum eftir kosningar til Evrópuþings, sem stóru flokkarnir, hófsamir hægrimenn og jafnaðarmenn, fóru jafn illa út úr og í síðustu Evrópuþingskosningum. Hann viðurkennir að hann sé með fiðring í maganum vegna þessa prófverkefnis eins og hann kallar það, því næsta hálfa árið verður hann tákngervingur Evrópusambandsins á alþjóða stjórnmálasviðinu.

Menn hafa sagt að formennskutími Svía á síðari helming ársins verði sem „hálft ár í helvíti”. Vísunin í vítiseldinn skýrist af því að ný framkvæmdastjórn í Evrópusambandinu, sem er driffjöður allrar lagasetningar, mun ekki verða fullskipuð fyrr en í nóvember. Á leiðtogafundi ESB sem haldinn var Jónsmessuhelgina í Brussel náðist þó samkomulag um að Jose Manuel Barrose yrði áfram framkvæmdastjóri sambandsins næstu fimm árin. Þá er einu vandamálinu færra á formennskutíma Svía, en nýkjörið Evrópuþing sem hefur síðasta orðið í þessu máli, býr sig undir stríð.

Annað stórt vandamál sem bíður Reinfeldts sem formanns í ráðherraráðinu

er að ganga frá Lissabonsáttmálanum, sjálfu regluverkinu fyrir stækkun Evrópusambandsins, sem enn ekki í höfn. Ekki verður hægt að leggja lokahönd á hann fyrr en seint á haustmánuðum þegar Írar hafa gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu. Á leiðtogafundinum á dögunum var ákveðið að veita Írum undanþágu frá sáttmálanum hvað varðar skatta, hlutleysi, fóstureyðingar og rétt til að hafna hjónaböndum samkynhneigðra. Vonast er til að það verði til þess að Írar samþykki sáttmálann þegar þeir ganga í annað sinn til þjóðaratkvæðagreiðslu um hann.

Loftslagsmál í forgangi

Auk þessara óvissuþátta leiða Svíar Evrópusambandið í mestu heimskreppu um áratugaskeið. Allt sem Reinfeldt og Svíar ráðast í næsta örlagaríka hálfa árið í ESB mun falla í skuggann af kreppunni. Eitt helsta forgangsmál Svía verður verndun andrúmsloftsins. Yfirlýst markmið þeirra er að knýja fram nýjan alþjóðlegan sáttmála á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn í desember. Slíkt yrði að sjálfsögðu skrautfjöður í hatt Reinfeldts. En hann þarf að taka á honum stóra sínum ef það á að takast; hann þarf ekki einungis að fá ríki Evrópusambandsins til liðs við sig, heldur einnig Bandaríkin og Kína ef takast á að minnka koltvísýringslosun og stöðva frekari hlýnun andrúmsloftsins. Vissulega hefur Fredrik Reinfeldt hitt Obama Bandaríkjaforseta og fengið góð viðbrögð við málaleitan sinni, en óljóst er hvað þau fela í sér.

Það krefst mikilla skuldbindinga af öllum jarðarbúum að draga úr losun koltvísýrings. Ríkisstjórnir sem þegar glíma við afleiðingar kreppunnar veigra sér við því að krefjast fleiri fórna af umbjóðendum sínum. Og Fredrik Reinfeldt ítrekar að á skömmum tíma hafi verulega dregið úr líkum á því að samningsmarkmiðum verði náð. Hann finnur fyrir augljósum breytingum í viðhorfum manna nú og fyrir nokkrum mánuðum þegar loftslagsmálin voru efst á baugi.

„Vegna fjármálakreppunnar skortir kraft og vilja til að semja og loftslagsmálin eru ekki lengur efst á dagskrá stjórnmálanna. Það verða gerðar miklar kröfur um sterka leiðtoga”, segir Fredrik Reinfeldt.

Barack obama ræður því hvort samið verði

Í lokaumræðum flokksleiðtoga áður en sænska þingið fór í sumarfrí, sagði Reinfeldt að ekki dygði lengur fyrir Evrópuríki að auka fjárveitingar ríkisins til að draga úr áhrifum fjármálakreppunnar, mörg þeirra væru nú þegar rekin með vaxandi fjárlagahalla. Hann sagði að herða þyrfti fjármálaeftirlit í Evrópu og setja á laggir þar til gerða eftirlitsstofnun undir Evrópska seðlabankanum. Eitt af forgangsmálum Svía á formennskutímanum verður að koma því í kring. Það verður því einnig mikil áskorun fyrir Reinfeldt að ná sátt meðal ESB-ríkja um nýtt regluverk á fjármálamarkaði.

Á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn verður einnig deilt um fjárstuðning við fátækustu ríki heims til að gera þeim kleift að draga úr koltvísýringslosun. Reinfeldt hefur haft í flimtingum að „öll” lönd vilji vera fátæk svo þau geti notið fjárstuðnings. Nokkrum dögum eftir að Svía taka við formennskunni mun Reinfeldt stjórna leiðtogafundi átta stærstu iðnríkja heims sem haldinn verður á Ítalíu. Hann gerir ráð fyrir því að Obama Bandaríkjaforseti muni í tengslum við fundinn innleiða samningaviðræður um loftslagsmál, sem miði að því að draga úr hlýnun jarðar um tvær gráður.

Eftir leiðtogafund iðnríkjanna hefjast tvíhliða viðræður við ráðamenn í Bandaríkjunum, Kína, Indlandi, Rússlandi, Brasilíu, Suður-Afríku og Úkraínu. Reglubundnum leiðtogafundi Evrópusambandsins og Bandaríkjanna, sem halda átti á formennskutíma Tékka, hefur verið frestað og verður hann haldinn í nóvemberbyrjun í Bandaríkjunum. Flestir þessara stóru funda eru haldnir seint á haustmánuðum svo Reinfeldt geti verið virkur í síðustu samningslotunum fyrir loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn í desember.

Óvissa um frekari stækkun evrópusambandsins

Fredrik Reinfeldt hefur síðustu vikur þeyst á milli evrópskra höfuðborga til að ræða við ráðamenn og undirbúa formennsku Svía. Hann hefur líka tekið sér ferð á hendur til Tyrklands þar sem hann hitti Erdogan forsætisráðherra og lýsti yfir stuðningi Svía við aðild Tyrkja að Evrópusambandinu. Tyrkir hafa gert sér vonir um að geta hafið samninga í fleiri málaflokkum, en ráðamenn á Kýpur og í Frakklandi sporna gegn því. Sænski forsætisráðherrann segir að meginmálið sé að finna lausn á Kýpurdeilunni, en Grikkir og Tyrkir hafa í 35 ár deilt um yfirráð yfir eyjunni. Reinfeldt gerir því ráð fyrir því að Tyrkland og Kýpurdeilan verði meðal þeirra úrlausnarefna sem bíða hans á formennskutímanum.

Annað forgangsmál Svía er stækkun Evrópusambandsins, jafnvel þótt flest ríki sem sótt hafa um aðild eigi langt í land áður en hefja megi aðildarviðræður. Svíar munu á formennskutímanum leiða aðildarviðræður við Króata með það að veganesti að víðtækur stuðningur er við aðild þeirra í sambandinu. Króatar vænta þess jafnframt að vilyrði verði gefið fyrir aðild þeirra á formennskutíma Svía, en Slóvenar hafa stanðið í vegi fyrir samningum vegna landamæradeilna þessara grannríkja. Þá gengur Reinfeldt einnig út frá því að geta boðið Íslendinga velkomna í Evrópusambandið fari svo að þeir leggi inn aðildarumsókn fyrir árslok. Makedóníumenn reikna með að hefja aðildarviðræður á haustmánuðum, en þar eru Grikkir ljón á veginum.

Engin loforð frá stjórnarandstöðu um grið

Ef fylgismenn Lissabon-samkomulagsins fara með sigur af hólmi í þjóðaratkvæðagreiðslu á Írlandi fær Reinfeldt nóg að gera. Á nokkrum vikum áður en leiðtogafundur ESB hefst í lok október þarf hann að ná sátt um hverjir eiga að gegna nýjum embættum í sambandinu, þ.e. forsetaembættinu og utanríkisráðherraembættinu. Sænska stjórnin vinnur líka ötullega að því að móta svokallaða Eystrasaltsstefnu, sem kveður á um samstarf ESB-ríkja um verndun Eystrasalts og efnahagslega uppbyggingu á svæðinu.

Síðast fóru Svíar með formennsku í ESB á árinu 2001 þegar Göran Persson var forsætisráðherra. Þá ríkti að mati ríkisstjórnarinnar nú sátt meðal stjórnmálaflokka um að leggja tímabundið niður hin pólitísk vopn, og þótti það þjóna bæði hagsmunum þjóðar og Evrópusambandsins. Reinfeldt hefur átt viðræður við stjórnmálaforingja og reynt að fá stjórnarandstöðu, með jafnaðarmenn og Monu Sahlin í broddi fylkingar, til að láta pólitísk deilumál niður falla á formennskutímanum. Sahlin hefur svarað því til að ekki séu áform um að deila að ástæðulausu. Hún gefur engin loforð en heitir því að gagnrýni á stjórnina verði sett fram á viðeigandi hátt.

Formennskutími Göran Perssons í Evrópusambandinu fyrir átta árum þótti skila góðum árangri. Ekki síst vegna þess hversu vel miðaði með stækkun sambandsins í austur. Persson náði jafnframt að sanna sig sem sterkur leiðtogi á alþjóðavettvangi. Næsta hálfa árið kemur í ljós hvort Reinfeldt leikur það eftir.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar