Það má með sanni kalla markaðstorgið í Helsinki, í hjarta höfuðborgarinnar, friðsælan stað. En hafi maður, dag nokkurn í byrjun maí staðið niður á höfninni við torgið og horft í átt að höll forsetans þá var óhjákvæmilegt að taka eftir kapalskápnum við hafnarbakkann. Einhver hafði krotað skilaboð með tússpenna, aðeins tvö orð sem lýsa þeirri grundvallarbreytingu sem orðið hefur á hinu hægláta lýðræðisríki Finnlandi.

„Drepið Thors“ stóð á kapalskápnum, krotuð skilaboð af þessu tagi hefur ekki  getið að líta í borginni áður.

Astrid Thors er sá ráðherra sem ber ábyrgð á málefnum innflytjenda og hún er fulltrúi sænska þjóðarflokksins. Sambland þess að bera ábyrgð á innflytjendamálum og tilheyra tungumálaminnihlutahópi veldur því greinilega að ákveðinn hópur fólks sleppir fram af sér beislinu.

Á vordögum opnaði til dæmis einn einstaklingur, frambjóðandi Sannra Finna i sveitarstjórnakosningunum, Fésbókarhóp með eftirfarandi orðum: „Ég er reiðubúinn til þess að sitja inni í nokkra mánuði fyrir morðið á Astrid Thors.“ Þrátt fyrir að hótanirnar hafi leitt til lögreglurannsókna hefur tónninn ekki breyst sérstaklega mikið. Einnig er auðvelt að finna dæmi um mjög grófa kynþáttafordóma og texta með hótunum á Netinu.

Internetið vettvangur andstöðu við innflytjendur

Ein af skýringunum á geysimikilli breytingu sem hefur orðið á viðhorfum Finna til innflytjenda er einmitt að finna á Internetinu, þar sem kynþáttafordómar blómstra á umræðuvettvanginum. Haldi einhver uppi vörnum fyrir innflytjendur undir eigin nafni, verður viðkomandi að vera undir það búinn að fá yfir sig hafsjó af skilaboðum frá ónafngreindum einstaklingum sem innihalda allt frá ærumeiðandi orðum til hótana. Þetta hefur leitt til þess að margir veigra sér við að taka á nokkurn hátt þátt í opinberri umræðu.

Á Netinu getur lítill hópur komið skilaboðum sínum á framfæri ef hann er virkur og áreitinn. Meðal hópanna er einnig skipulagður vettvangur þeirra sem eru á móti innflutningi fólks af erlendu bergi brotið með það að markmiði að hafa áhrif á pólitíkina, þeir koma fram undan nafni og styðja mál sitt hlutlægum rökum.

Í aðdraganda kosninga hafa vinsældir slíkra hreyfinga fram til þessa ekki verið mældar vegna þess að fyrirbærið er nýtt, sérstaklega ef litið er til umfangs. Samt hefur eitthvað breyst í viðhorfi almennings í Finnlandi og opinberar umræður hafa einnig breyst.

Stærsta dagblaðið í Finnlandi, Helsingin Sanomat, birti í mars skoðanakönnun þar sem að fram kom að 60 prósent Finna segjast telja að ekki eigi að fjölga innflytjendum. Þetta er talsvert hærra hlutfall en verið hefur. Fram til þessa hafði tilhneigingin fremur verið í átt vinsamlegra viðhorfa til innflytjenda.

Skerpt á lögum um pólitíska flóttamenn

Þjóðþingið hefur einnig brugðist við. Lögum hefur verið breytt til þess að fækka þeim sem sækja um hæli sem pólitískir flóttamenn í Finnlandi, með aldurstakmörkunum auk þess hafa lög, sem kveða á um rétt ættingja til þess að sameinast fjölskyldu sinni hafa verið hert. Fleiri stjórnmálamenn hafa aðlagað yfirlýsingar sínar eftir niðurstöðum síðustu skoðanakannana og hafið andróður gegn innflytjendum.

Alexander Stubb, utanríkisráðherra, vék lengst frá þeirri stefnu í viðtali í Helsingin Sanomat í mars þar sem hann andmælti breytingunni sem átt hafði sér stað á viðhorfum til innflytjenda: „Upp á síðkastið eru þeir allt of fáir sem telja að innflytjendur vinni Finnlandi til góðs.“ var haft eftir honum og hann sagði ennfremur að sér þætti andinn sem ríkti í umræðum um innflytjendamál ógeðfelldur.

Hlutfall íbúa sem eru af erlendu bergi brotnir í Finnlandi er um það bil 2,5 prósent. Þeim hefur fjölgað en hlutfall þeirra er samt talsvert lægra en í Svíþjóð, Noregi og Danmörku. Í umræðum hafa mismunandi aðilar gefið út mótsagnakenndar yfirlýsingar, einkum á tölum um flóttamenn. Astrid Thors, ráðherra fullvissaði þingheim í maí um að umsóknum um pólitískt hæli hefði fækkað umtalsvert á þessu ári og þær séu langtum færri en hjá nágrannaþjóðum í norrænu ríkjunum.

Sennilegustu skýringarinnar á þessari gagnrýnu umræðu er að finna í efnahagskreppunni sem leitt hefur til aukins atvinnuleysis og verið prófsteinn á opinber fjármál. Á tímum uppsveiflunnar sem ríkti fyrir kreppuna þótti þetta málefni ekki skipta jafn miklu. Það er á engan hátt öruggt að málefni innflytjenda verði enn í forgrunni þegar kemur að kosningunum næsta vor: Við sumarkomu var málefnið ekki eins ofarlega á baugi og verði hafði í vetur.

Flokkur lýðskrums nýtir sér andstöðu við ESB

Sá lýðskrumari sem nýtur hvað mestrar hylli í Finnland, er formaður Sannra Finna, Timo Soini, hann gerir ekki sérlega mikið úr stefnu í innflytjendamálum. Hann hefur verðið fremur mótfallinn þeim öfgum sem komið hafa fram á meðal ákveðinna stuðningsmanna flokksins.

Samt hafa einstaklingar, sem ekki liggja á skoðunum sínum í garð innflytjenda, gengið í flokk Sannra Finna og í tengslum við næstu kosningar má ætla að þeir hljóti framgang innan flokksins. Útnefning frambjóðenda þykir bera greinilegt vitni um það. Nema atkvæðin skiptist á milli fleiri flokka vegna þess að nýr hópur, sem segja má að beini öllu afli sínu á móti innflytjendum, hefur komið fram á sjónarsviðið og stefnir að  því að bjóða fram eigin lista.

Soini hefur lagt sig fram um að byggja upp pólitískan vettvang sem gæti gert flokki Sannra Finna kleift að færast úr hópi smáflokka í hóp þeirra meðalstóru. Honum hefur borist óvænt aðstoð frá Grikklandi.

Í Finnlandi hefur enginn flokkur lýðskrums skipt verulegu máli síðan í upphafi áttunda áratugar síðust aldar, þegar Landsbyggðaflokkurinn í Finnlandi og leiðtogi hans Veikko Vennamo tókst að koma skilaboðum sínum til skila á bylgju mótmæla þeirra tíma. Flokkurinn leystist upp skömmu síðar og þeir sem eftir stóðu stofnuðu flokk Sannra Finna. Soini hefur dregið nærri horfna hefði aftur fram í sviðsljósið.

Vinsældirnar að undanförnu má að mestu þakka persónuleika Soini: Hann er afar vel máli farinn stjórnmálamaður og ummælum hans er haldið á lofti. Það kemur varla á óvart að hann hefur markvisst sett sig inn skipulag lýðskrumsins.

Stefna Soinis hefur fyrst og fremst einkennst af gagnrýni á ESB og skömmum út í stjórnvöld. Kreppan í Grikklandi og sveiflur á gengi evrunnar hafa reynst flokki Sannra Finna eins og himnasending. Ef fram heldur sem horfir mun lýðskrum í stjórnmálunum í Finnlandi njóta aukinna vinsælda og innan flokksins sameina andstöðuna við ESB, sem Soini er talsmaður fyrir, við sífellt greinilegri andstöðu við innflytjendur.

Um þessar mundir mælast vinsældir flokksins í skoðanakönnunum tæplega tíu prósent. Í síðustu kosningum naut flokkurinn hylli um fjögurra prósenta kjósenda. Eitt helsta vandamál flokksins er að vinsældir hans byggja á persónu formannsins Soini, sem eins og stendur er fulltrúi flokksins á Evrópuþinginu og eyðir miklum tíma erlendis. Að þingkosningunum loknum mun hann snúa aftur í stjórnmálin í Finnlandi.

Forsætisráðherraskipti

Enn er of snemmt að segja fyrir um uppstillinguna fyrir þingkosningarnar. Margt getur ennþá gerst á sviði stjórnmálanna, einkum vegna þess að forsætisráðherraskipti eiga eftir að fara fram. Matti Vanhanen mun innan skamms láta af starfi sínu sem formaður Miðflokksins. Að því loknu mun hann víkja úr embætti forsætisráðherra fyrir nýjum formanni flokksins.

Landsfundur Miðflokksins þar sem nýr formaður verður kjörinn verður haldinn 12. júní. Fjórir eru í framboði til formanns og þeir sem njóta mest fylgis virðast vera Mari Kiviniemi ráðherra stjórnsýslu- og byggðamála og Mauri Pekkarinen, atvinnumálaráðherra. En gamla pólitíska kempan Paavo Väyrynen, utanríkisráðherra hefur skipað þriðja sætið í skoðanakönnununum. Valið á milli þessara þriggja, Kiviniemi, Pekkarinen eða Väyrynen stendur einnig á milli þess hvort kjósa á unga konu úr yngri hóp flokksmanna eða eldri karl sem boðar heldur hefðbundnari stefnu.

Hvort þau innri vandamál sem Miðflokkurinn á við að etja, leiða til þess að flokkurinn tapar kosningunum mun ekki verða ljóst fyrr en að loknu hálfs árs starfi nýs formanns í embætti forsætisráðherra. Val nýs formanns mun allavega ná að hafa talsverð áhrif á innanríkismálin.

Höfundurinn ber sjálfur ábyrgð á innihaldi greinarinnar