Maí, 2010
Norðurlönd verða að setja hagsmuni vegalausra barna í öndvegi
Á hverju ári hverfa mörg hundruð börn úr flóttamannabúðum á Norðurlöndum. Ekki er vitað um afdrif allra þessarra barna, en rannsóknir sýna að mörg þeirra verða fórnarlömb mansals eða annarrar glæpastarfsemi. Norðurlandaráð telur að velferð barna eigi ætíð að vera í fyrirrúmi og að Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna eigi því alltaf að vega þyngra en löggjöf móttökulandsins ef ekki er samræmi þar á milli.
Vegalausum börnum undir lögaldri, sem koma án fylgdar fullorðinna til Norðurlanda, hefur fjölgað verulega á undanförnum árum. Þá hafa oft orðið fyrir sárri lífsreynslu og þjást af sálfræðilegum röskunum og áfallastreitu. Í Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna er kveðið á um að velferð barns skuli ávallt hafa forgang í málsmeðferð stjórnvalda. Því telur Norðurlandaráð brýnt að beina sjónum að því sem er hverju barni er fyrir bestu, og að norrænu ríkin leggi sig fram um að gera sitt besta í þeim efnum.
Norrænu ríkin hafa margvíslega reynslu af því að hjálpa börnunum og komast að rót vandans, þar á meðal mansals. Nauðsynlegt er að löndin leiti saman nýrra lausna til að tryggja réttindi vegalausra barna. Á Norðurlandaráðsþingi í Helsinki í október s.l. fóru þingfulltrúar þess á leit við ríkisstjórnirnar að þær fylgdu t.d. góðu fordæmi Norðmanna, en þeir vísa engum vegalausum börnum frá nema sýnt sé að þeirra bíði ættingjar eða annað félagslegt öryggisnet þar sem er vilji og efnahagslegar forsendur til að tryggja velferð þeirra.
Í svari ríkisstjórnanna við tilmælum ráðsins eru talin upp fjölmörg úrræði sem tryggja eiga réttindi vegalausra barna og er það til vitnis um að norrænu ríkin vilja taka af mikilli alvöru á vanda þeirra. Engu að síður telur Norðurlandaráð nauðsynlegt að árétta nokkrar raunhæfar tillögur sem það telur brýnt að ríkisstjórnirnar fylgi betur eftir.
Margir hælisleitendur á Norðurlöndum dvelja árum saman í móttökubúðum fyrir flóttafólk. Öll norrænu ríkin upplýsa að mannúðarsjónarmið séu höfð að leiðarljósi við afgreiðslu mála en að umsóknir séu yfirleitt afgreiddar í þeirri röð sem þær berast. Tími barna er verðmætur. Langur biðtími í flóttamannabúðum getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir börnin og því erum við í Norðurlandaráði ósátt við þessi vinnubrögð. Ef við eigum að starfa í anda Barnasáttmálans teljum við að taka eigi barnafjölskyldur fram fyrir í röðinni við afgreiðslu hælisumsókna. Það er börnunum fyrir bestu.
Ýmis hjálparsamtök hafa bent á mikilvægi þess að fagfólk komi að málefnum vegalausra barna. Mörg börn sem leita hælis hafa flúið átakasvæði þar sem þau hafa orðið fyrir alvarlegum áföllum og því er ekki ásættanlegt að stuðningsfjölskyldur sem bjóða sig fram annist börnin eins og raunin er sums staðar á Norðurlöndum. Við teljum börnunum fyrir bestu að atvinnufólk, t.d. sálfræðingar, aðstoði börnin og veiti þeim nauðsynlega aðhlynningu þegar í upphafi umsóknarferlisins.
Þá er mikilvægt að barnaverndaraðilar og hjálparsamtök annist vegalaus börn en ekki sömu yfirvöld og hafa hælisumsókn þeirra til afgreiðslu. Halda þarf lagalegri málsmeðferð og umönnun barnanna aðskildum en þannig er það ekki alls staðar á Norðurlöndum. Rökin fyrir þessu eru þau að sá sem annast barnið á að geta einbeitt sér að því að veita því bestu umönnun án tillits til þess hvor barnið sé löglegur eða ólöglegur hælisleitandi og hvað afgreiðslu hælisumsóknar þess líður. Ef umönnunaraðili hefur innsýn í umsóknargögn hælisleitanda er ógerlegt að tryggja að lögformleg málsmeðferð hafi ekki áhrif á aðbúnað og umönnun barnsins.
Ungmenni á aldrinum 18-25 ára teljast ekki til barna og því vill þessi hópur gleymast enda þótt hann þurfi einnig á sérstakri aðstoð að halda. Ungmenni þurfa á öðru vísi aðstoð að halda en börn og það er mikilvægt að norrænu ríkisstjórnirnar gleymi ekki þörfum þessa aldurshóps sem oft verður utangarðs í skólakerfinu og á vinnumarkaði. Mikilvægt er að tryggja ungmennum á aldrinum 18 til 25 ára góða menntun og atvinnu til þess að bæta framtíðarhorfur þeirra.
Enginn vafi má leika á því að Barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna á við um öll börn án tillits til þjóðernis og það er skylda ríkisins að tryggja að börnum sé ekki mismunað. Því hvílir mikil ábyrgð á herðum norrænna stjórnvalda til að tryggja með öllum ráðum réttindi vegalausra barna.
