Kaup á húsnæði

Norrænir ríkisborgarar geta keypt húsnæði á Íslandi á grundvelli reglna um frjálsa för fólks, staðfesturétt og þjónustustarfsemi ríkisborgara Evrópska efnahagssvæðisins (EES).

Sérstakur sjóður, Íbúðalánasjóður, lánar allt að 80% af kaupverði húsnæðis til eigin nota. Finna má góðar upplýsingar um skilyrði fyrir lánsveitingu á heimasíðu Íbúðalánasjóðs.

Ríkisborgarar landa innan EES-svæðisins geta keypt sér húsnæði með láni frá Íbúðalánasjóði, þótt vissulega verði að fylla ákveðin grunnskilyrði hvað varðar fjárhag. Auk þess er í vissum tilfellum mögulegt að fá lán hjá bönkum til að fjármagna húsnæðiskaup. Þau lán geta verið hærri en sem nemur 80% af kaupverði húsnæðis.

Þeir sem kaupa eða byggja eigið húsnæði og taka til þess lán geta fengið vaxtabætur sem reiknaðar eru út frá upphæð greiddra vaxta, tekjum og eignum húsnæðiseigandans. Skattayfirvöld reikna vaxtabæturnar og greiða þær út.

Leiguhúsnæði og búseturéttur

Nemendasambönd flestra háskóla eiga húsnæði sem leigt er út til þeirra námsmanna sem stunda nám við viðkomandi skóla. Nánari upplýsingar er meðal annars að finna á eftirfarandi heimasíðum: Félagstofnun stúdenta, Stúdentagardar, Byggingarfélag námsmanna, Keilir og Félagsstofnun stúdenta á Akureyri

Algengasta leiðin til að finna húsnæði er gegnum auglýsingar á vefsíðum dagblaðanna. Oft er mikil eftirspurn og því er gott að hafa samband strax eftir að auglýsing birtist. Á heimasíðu Morgunblaðisins, Mbl.is, er sér dálkur með leiguhúsnæðisauglýsingum og á Visir.is má finna leiguhúsnæðisauglýsingar í smáauglýsingadálki. Héraðsfréttablöð geta verið góður miðill fyrir auglýsingar vegna húsnæðis á landsbyggðinni. Auk þess eru starfandi leigumiðlanir sem til að mynda má skoða á heimasíðunum: Leiga.is, Arsalir.is, Leigulistinn.is, kassi.is, Húsaleiga.is, Tilleigu.is, Rentus.is, Nýttheimili.is, Eignamiðlun.is, lmh.is,

Þeir sem leigja húsnæði og hafa þinglýstan leigusamning til minnst sex mánaða geta sótt um húsaleigubætur til þess sveitarfélags sem þeir búa í. Skilyrði fyrir húsaleigubótum er meðal annars að í húsnæði sé að minnsta kosti eitt herbergi auk eldhúss og salernisaðstöðu. Sveitarfélagið sér um greiðslu bótanna, en upphæð þeirra er meðal annars reiknuð út frá leiguupphæð, tekjum og fjölskyldustærð.

Hjá velferðarráðuneyti má fá upplýsingar um húsaleigu, til að mynda um gerð leigusamninga, almennar reglur varðandi uppsögn leigusamnings og skil leiguhúsnæðis.

Annað húsnæðisform er búseturéttur í húsnæðissamvinnufélögum.

Húsnæðissamvinnufélagið Búseti byggir og selur eignir með búseturétti á Íslandi. Aðeins félagsmenn í Búseta geta keypt búseturétt. Mánaðarleigan er yfirleitt heldur lægri en á almenna leigumarkaðnum.

Húsnæðissamvinnufélagið Búmenn selur einnig eignir með búseturétti en er eingöngu ætlað  þeim sem eru fimmtíu ára og eldri.

Á Norðurlandi er starfrækt húsnæðissamvinnufélagið Búseti á Norðurlandi.

Húsaleigubætur

Íbúar í leiguhúsnæði sem eiga lögheimili á Íslandi geta átt rétt á húsaleigubótum frá því sveitarfélagi þar sem þeir eiga lögheimili að ákveðnum skilyrðum uppfylltum. Umsókn um húsaleigubætur skal skilað til þess viðkomandi sveitarfélags. Gerð er krafa um að umsækjandi eigi lögheimili í húsnæðinu nema um sé að ræða námsmann sem sækir nám í öðru sveitarfélagi eða einstaklingi sem búa þarf tímabundið í öðru sveitarfélagi vegna veikinda. Erlendir ríkisborgarar geta átt rétt á húsaleigubótum ef þeir uppfylla kröfuna um lögheimili.

Húsaleigubætur eru almennt ekki greiddar vegna leigu á herbergi með sameiginlegum aðgangi að eldhúsi og snyrtingu og ekki heldur vegna íbúða í atvinnuhúsnæði nema um sé að ræða stúdentagarða, heimavist eða sambýli fyrir fatlaða. Þá eru húsaleigubætur ekki greiddar ef leigusamningur er til skemmri tíma en 6 mánaða, ef umsækjandi eða einhver sem í húsnæðinu býr með honum er skyldmenni leigusala sem býr í sama húsi eða ef umsækjandi eða einhver sem býr í húsnæðinu með honum nýtur réttar til vaxtabóta.

Húsaleigubætur eru reiknaðar út frá leigufjárhæð, fjölskylduhögum, eignum og tekjum. Húsaleigubætur eru skattfrjálsar en nauðsynlegt er að upplýsa um þær í skattframtali. Reiknivél og nánari upplýsingar um húsaleigubætur má finna á vef Velferðarráðuneytisins og hjá sveitarfélögum.

Sérstakar húsaleigubætur eru veittar í sumum sveitarfélögum. Þær eru fyrst og fremst veittar einstaklingum sem búa við erfiðar fjárhagslegar og/eða félagslegar aðstæður. Sótt er um þær til sveitarfélagsins þar sem umsækjandi hefur lögheimili. Á heimasíðu Velferðarráðuneytisins má finna upplýsingar um sérstakar húsaleigubætur sem og á heimasíðum margra sveitarfélaga.

Sé umsækjandi um húsaleigubætur ósáttur við afgreiðslu umsóknar er mögulegt að skjóta málinu til úrskurðanefndar félagsþjónustu og húsnæðismála.