Ríkisborgararéttur og kosningaréttur á Íslandi
Þegar norrænir borgarar flytja innan Norðurlanda er engin krafa gerð um að sótt sé um ríkisfang í því landi sem flutt er til þótt mörg dæmi séu um að fólk óski þess. Hér má finna upplýsingar um íslenskan ríkisborgararétt og hvernig sótt er um hann, um tvöfalt ríkisfang sem og reglur um kosningarétt þeirra sem flytja innan Norðurlandanna.
- Ljósmyndari
- Ane Cecilie Blichfeldt
Barn öðlast íslenskt ríkisfang við fæðingu ef móðir þess er íslenskur ríkisborgari eða ef faðir þess er íslenskur ríkisborgari og kvæntur móðurinni. Barn íslensks föður og erlendrar móður, sem ekki eru í hjúskap, öðlast sjálfkrafa íslenskan ríkisborgararétt við fæðingu ef það er fætt á Íslandi og faðernið er staðfest samkvæmt barnalögum.
Ef barnið fæðist erlendis getur faðirinn óskað eftir því við innanríkisráðuneyti að barnið öðlist íslenskt ríkisfang. Hafa ber samráð um þetta við börn sem eru tólf ára eða eldri. Gangi foreldrar barns í hjúskap og það hefur ekki þegar hlotið íslenskan ríkisborgararétt samkvæmt leiðunum sem nefndar eru hér að ofan þá öðlast barnið íslenskt ríkisfang við hjúskap foreldranna. Þetta á þó aðeins við börn fædd eftir 1. október 1988. Nánari upplýsingar veitir innanríkisráðuneyti á heimasíðu sinni auk þess sem skoða má lögin á heimasíðu Alþingis.
Sótt um íslenskt ríkisfang
Innanríkisráðuneytið tekur við umsóknum um íslenskan ríkisborgararétt. Almennt búsetuskilyrði fyrir veitingu íslensks ríkisborgararéttar er að umsækjandi hafi búið á Íslandi í sjö ár. Ríkisborgarar norrænna ríkja eru þó undantekning, þeir þurfa aðeins að hafa átt lögheimili á Íslandi í fjögur ár. Umsækjandi þarf að hafa átt samfellda dvöl í landinu síðustu ár áður en umsókn um ríkisborgararétt er lögð fram. Undantekningar á samfelldri dvöl eru þó mögulegar.
Eftirfarandi skilyrði eru einnig sett:
- Óheimilt er að hafa þegið framfærslustyrk frá sveitarfélagi síðastliðin þrjú ár.
- Umsækjandi má ekki hafa verið sektaður eða hlotið fangelsisdóm, hérlendis né erlendis, né heldur eiga ólokið máli í refsivörslukerfinu þar sem hann er grunaður eða sakaður um refsiverða háttsemi samkvæmt íslenskum lögum. Að ákveðnum tíma liðnum er þó heimilt að víkja frá þessu.
- Frá og með ársbyrjun 2009 þurfa umsækjendur að hafa staðist próf í íslensku sem Námsmatsstofnun stendur fyrir. Undantekningar eru heimilar í vissum tilvikum.
- Greiða þarf sérstakt umsóknargjald auk þess sem þátttökugjald er greitt fyrir íslenskupróf.
Tvöfaldur ríkisborgararéttur
Þegar útlendingi er veittur íslenskur ríkisborgararéttur með lögum frá Alþingi er ekki gerð krafa til þess að hann afsali sér fyrri ríkisborgararétti sínum til þess að fá íslenska ríkisborgararéttinn. Lög þess ríkis þar sem útlendingurinn átti ríkisborgararétt gætu þó kveðið á um að ríkisborgararétturinn þar falli niður. Danmörk og Noregur eru meðal þeirra ríkja sem ekki leyfa tvöfalt ríkisfang.
Íslenskum ríkisborgurum er heimilt að halda íslensku ríkisfangi sínu þótt þeir sæki um ríkisborgararétt í öðru ríki. Íslenskir ríkisborgarar sem sækja um erlendan ríkisborgararétt gætu þó þurft að afsala sér íslenska ríkisborgararéttinum ef lög í því ríki heimila ekki tvöfaldan ríkisborgararétt. Gildir það til dæmis um Noreg og Danmörku.
Nánari upplýsingar um ríkisborgararétt fást hjá Innanríkisráðuneyti.
Kosningaréttur
Einungis íslenskir ríkisborgarar sem orðnir eru 18 ára og með lögheimili á Íslandi geta fengið að kjósa í Alþingis- og forsetakosningum. Þeir halda kosningarétti sínum í 8 ár eftir brottflutning af landinu. Eftir þann tíma geta þeir sótt sérstaklega um kosningarrétt hjá Hagstofu Íslands, að því tilskildu að þeir séu enn íslenskir ríkisborgarar.
Ríkisborgarar frá öðrum norrænum ríkjum sem eru orðnir 18 ára, hafa kosningarétt í sveitarstjórnarkosningum að því tilskildu að þeir hafi átt lögheimili á Íslandi í þrjú ár eða lengur.
