Sérfræðingar á Norðurlöndum eiga í miklu samstarfi þvert á landamæri ríkjanna. Þá er einnig fjöldi möguleika á að stunda nám, bæði til bachelor- og meistaragráðu í öðru norrænu ríki.

En samstarf sem sameinar besta námið frá mörgum háskólum og stuðlar jafnframt að auknum fjölda sérfræðinga sem stunda rannsóknir, á sér ekki stað á hverjum degi.

Það er engu að síður nákvæmlega það sem norrænu meistaraáætlanirnar stuðla að.

Mikil aðsókn

Norræna ráðherranefndin ýtti verkefninu sem felst í því að útbúa norrænar öndvegismenntabrautir úr vör árið 2007.

Síðan þá hafa borist umsóknir um þátttöku frá rúmlega 60 verkefnum og um þessar mundir eru 10 verkefni í gangi.

Hver meistaraáætlun tengir saman æðri menntastofnanir frá minnst þremur löndum og hvert samstarfsverkefni fær eina milljón danskra króna til að þróa nám, sem boðið er upp á í öllum þremur þátttökuháskólum.

Sérhæfing og samstarf

Guðfræðideild Árósaháskóla í Danmörku tekur þátt í að þróa verkefnið Religious Roots of Europe þar sem fjallað er um hverig múhameðstrú, kristni og gyðingatrú hafa haft áhrif á sögu Evrópu.

Á Norðurlöndum er sterk hefð fyrir sögulegum rannsóknum á trúarbrögðum en alls taka sex háskólar frá fjórum löndum þátt í verkefninu: Háskólarnir í Árósum, Kaupmannahöfn, Bergen, Ósló, Lundi og Helsinki.

Samstarfið hefur opnað nýjar dyr og eflt tengslanetið fyrir Jakob Engberg, lektor við Árósaháskóla.

„Það var rökrétt fyrir okkur að taka þátt í samstarfinu. Við eigum nú þegar öflugt net sérfræðinga og það var tilvalið að stækka það einnig á menntasviðinu. Sameiginlega getum við boðið upp á sértæka þekkingu sem hver einstök deild hefur hreinlega ekki nægilega marga kennara til að bjóða”, segir Jakob Engberg.

Lisa Munk frá líffræðideild Kaupmannahafnarháskóla er sammála þessari lýsingu. Hún tekur þátt í norrænni meistaraáætlun um plöntumeinafræði ásamt samstarfsaðilum frá öllum hinum norrænu ríkjunum fjórum.

„Við höfum átt samstarf um kennslu í doktorsnámi í mörg ár og þess vegna var eðlilegt að eiga einnig samstarf á meistarastigi. Saman veita námskeiðin nemum hámarkstækifæri til að setja saman áhugavert nám sem hentar þeim”, segir hún.

Jakob Engberg bætir við:

„Verkefnið er einnig fjárfesting í framtíðinni. Við aukum fjölda þeirra sem fara í dokorsnám á okkar sviði, sem er jú frekar takmarkað svið”.

Stuðlar að mannaskiptum

Engberg telur einnig að meistaráætlunin opni nemendum nýjar leiðir.

„Þátttaka í norrænu meistaranámi auðveldar nemunum að fara á milli námsstaða. Þeir kynnast fremstu háskólum Norðurlanda og mynda sér umfangsmikið tengslanet, ekki einungis Norðurlandabúa heldur einnig við fólk frá fjölda annarra landa sem senda námsmenn til að taka þátt í áætluninni.

Sú reynsla er ekki frábrugðin þeirri sem fæst í öðrum mannaskiptaáætlunum, en það sem er sérstakt við norrænu meistaraáætlunina er að námsmennirnir eru einnig að miklu leyti ábyrgir fyrir samstarfi þvert á landamæri og milli stofnana”.

„Það er afar gefandi að vinna með námsmönnum í mörgum ríkjum. Það eflir okkur í þverfaglegu hópastarfi”,eins og einn nemandinn sagði.

Fjarnám og sjálfstæði

Kennslan í verkefninu „Religious Roots of Europe” fer fram á þrjá vegu. Á hverri önn eru tvær staðarlotur sem standa yfir allt frá fjórum upp í tólf daga og þar mæta allir nemendur; boðið er upp á kennslustundir þar sem nemendur í hverjum háskóla taka þátt og loks er fjarnám og samskipti á Netinu.

Það síðastnefnda hefur ekki síst verið jákvæð reynsla, segir Jakob Engberg. Áherslan á ritað mál í stað bekkjakennslu hefur aukið færni nemenda mikið.

„Ég sakna stundum bekkjakennslunnar, en í raun finnst mér þessi að ferð gera okkur ábyrgari fyrir náminu auk þess sem það eykur ritfærni okkar, segir einn námsmannanna.

Þegar svo mikið af náminu fer fram á Netinu, verður maður mjög fær í að skrifa nákvæmt mál. Og jafnframt eykur það sjálfstæði námsmannsins, þegar hann er í Danmörku en kennarinn í Helsinki.

Lisa Munk er sammála því að þetta er mikill styrkur

„Eitt af því sem við teljum mjög mikilvægt er að námsmenn sem eru að skrifa lokaritgerð, hafi leiðbeinanda frá öðrum háskóla, auk leiðbeinanda frá þeim háskóla sem þeir stunda nám við” segir hún.

Ekki dans á rósum

En vinnan við uppbyggingu á norrænu meistaranámi er ekki hnökralaus.

Annars vegar er munur á fjármögnunarlíkönum milli landanna og hins vegar getur verið erfitt að fá einingar metnar, að minnsta kosti í Danmörku. Annars staðar í norrænu ríkjunum er þróun nýrra námsleiða að miklu meira leiti i höndum hvers háskóla.

„Við höfum leyst vandamálið með mismunandi fjármögnunarlíkön einfaldlega með því að takmarka mjög fjárstreymi milli landa”, segir Jakob Engberg

Það getur einnig verið erfitt að samræma nám milli landa.

„Námsár háskólanna er misjafnlega byggt upp og það getur valdið námsmönnum erfiðleikum við að flytjast á milli háskóla á miðju ári”, segir Lisa Munk.

„En samstarfið gengur mjög vel, bætir hún við”.

Aukafjárveitingar

Samstarfið hefur jafnframt opnað ný fjármögnunartækifæri.

„Við höfum fengið fjárveitingu frá Norrænu rannsóknamiðstöðinni til að þróa tengslanetið og Ph.d-námskeiðin. Og Nordplus hefur veitt námsmönnum ferðastyrki”,segir Jakob Engberg.

Norræna meistaraáætlunin hefur einnig haft þau áhrif að stofnunin í Helsinki hefur fengið aukið fjármagn frá háskólanum, og í Danmörku hefur hluti námsins fengið öndvegisstimpil, sem hefur í för með sér að það fær nær tvöfalt meira fjármagn en venjulegt nám.

Trúarlegir árekstrar

Trúarbrögð, samkvæmt skilgreiningu, þekkja engin landamæri. Jafnframt mynda þau múra milli fólks.

Í verkefninu „Religious Roots of Europe” eru þátttakendur frá fimm heimsálfum, trúaðir og trúlausir, kristnir og múslimar.

Þetta myndar menningarlega deiglu, sem eflir námið, að mati margra námsmanna.

Þátttakandi frá Ghana hefur velt því mikið fyrir sér hve litlu hlutverki trúin gegnir í norrænum þjóðfélögum, og ekki síst hvernig pör geta búið saman án þess að vera gift.

Kona sem stundar námið hefur átt heitar umræður um þetta efni við þátttakendur frá Pakistan.

En þó umræðan sé tilfinningaþrungin næst venjulega samstaða um að markmiðið sé að rannsaka sameiginlegt viðfangsefni.

- Fyrir suma þátttakendur er erfitt að lesa trúarlega texta á gagnrýnan hátt sem sögulegar heimildir. En það er nokkuð sem við á Norðurlöndum getum, við getum unnið þvert á menningu og lönd, jafnvel þó við séum ekki sammála um allt. Það eflir menntunina einnig, segir Jakob Engberg að lokum.

Nánar um Norræn meistaranám