Stækkun þéttbýliskjarna og fólksflutningar frá jaðarsvæðum eru aftur á móti vandamál sem stjórnvöld margra ríkjanna glíma við.

Eftir fjörtíu ár verða íbúar Norðurlandanna nær þremur milljónum fleiri. Virk byggðastefna miðar að því að gera búsetu á strjálbýlum stöðum í Noregi, á Íslandi, í Færeyjum og Svíþjóð eftirsóknarverða.

Alls búa 25.1 milljónir manns í Danmörku, Finnlandi, Noregi, Svíþjóð, á Íslandi og á sjálfstjórnarsvæðunum Færeyjum, Grænlandi og Álandseyjum (2012).

Norðurlönd eru strjálbýlt svæði. Danmörk er eina undantekningin en þar búa 130.1 manns á hverjum ferkílómetra. Í Svíþjóð, Noregi og Finnlandi búa milli 16 og 23 manns á hverjum ferkílómetra, á Íslandi 3,5 en aðeins 0,14 Grænlendingar búa á hverjum ferkílómetra á þeim hluta Grænlands sem er íslaus.

Íbúafjöldi á Norðurlöndum hefur aukist um 2,6 milljónir frá árinu 1990. Mest hefur fólksfjölgunin verið á Íslandi eða 26 prósent, og síðan í Noregi og á Álandseyjum eða 17 prósent.

Ástæður fólksfjölgunarinnar er fjölgun fæðinga en einnig sú að fleiri flytja til Norðurlanda en frá þeim.

Borgirnar lokka og laða

Fólksfjölgunin er meiri á höfuðborgarsvæðum Norðurlandanna en í löndunum í heild sinni.

Eyrarsundssvæðið með Kaupmannahöfn og Málmey sem kjarna er stærsta borgarsvæði á Norðurlöndum, en þar búa um 2.3 milljónir manns.

Stærsta höfuðborgin er Stokkhólmur með 1,9 milljónir íbúa en á eftir fylgir Kaupmannahöfn með 1,6 milljónir íbúa. Um ein milljón manns búa bæði í Helsinki og Ósló.

Reykjavík, en þar búa um 200.000 manns, hefur aftur á móti vaxið hraðast allra höfuðborganna, en hún hefur vaxið um 30 prósent síðan 1990. Þórshöfn, höfuðstaður Færeyja, vex einnig mjög hratt.

Íbúarnir eldast

Öldruðum á Norðulöndum fjölgar hraðar en ungum. Fjöldi 80 ára og eldri er mestur í Svíþjóð, en þar eru um fimm prósent eða rúmlega 450.000 manns 80 ára eða eldri.

Spár gefa til kynna að átta prósent Svía verði 80 ára eða eldri árið 2040.

Ástæða þess að öldruðum fjölgar er bæði sú að líftími lengist og að færri börn fæðast en áður. Engu að síður er frjósemi á Norðurlöndum tiltölulega mikil miðað við nær öll önnur ríki í Evrópu

Ólík afstaða til fóstureyðinga

Danskar, sænskar, norskar og grænlenskar konur geta sjálfar ákveðið hvort þær vilja fóstureyðingu snemma á meðgögnutímanum.

Löggjöfin í Færeyjum, á Áldsneyjum, Íslandi og í Finnlandi krefst hins vegar læknisfræðilegra og/eða félagslegra ástæðna til þess að leyfa fóstureyðingu. Því er fjöldi fóstureyðinga í þessum löndum afar lítill.

Í Færeyjum eru einungis framkvæmdar fjórar fóstureyðingar á hverjar 100 fæðingar, en í Finnlandi og á Íslandi eru þær um 20 prósent af fjölda fæðinga.

Fóstureyðingar eru flestar á Grænlandi en þar eru þær álíka margar og fæðingar.

Í Svíþjóð eru fóstureyðingar um þriðjungur af fjölda fæðinga og í Danmörku og Noregi um fjórðungur.

Flutningar til og frá Norðurlöndunum

Stór hluti íbúaflutninga á Norðurlöndum er á milli þeirra. Frjáls vinnumarkaður, skyld tungumál og hagstæðar reglur um námsdvalir auðvelda norrænum borgurum að flytja milli landa.

Þeir sem flytja til Norðurlanda eru bæði norrænir borgarar sem flytja aftur heim og borgarar annarra ríkja sem hafa fengið landsvistarleyfi.

Innflytjendur eru flestir í Svíþjóð. 13 prósent íbúa í Svíþjóð eru fæddir í öðru landi.

Í Danmörku og Noregi er hlutfallið rúmlega átta prósent en um fjögur prósent í Finnlandi. 10 prósent íbúa á Íslandi eru fæddir í öðru landi.

Fjöldi erlendra ríkisborgara á Norðurlöndum hefur aukist, meðal annars í kjölfar pólitískra óeirða og stríða.

Flestir erlendra ríkisborgara eru frá Írak, nánar tiltekið 64.000 og býr helmingur þeirra í Svíþjóð.

Árið 2007 bjuggu rúmlega 46.000 pólskir ríkisborgarar á Norðurlöndum og um 35.000 frá Eystrasaltsríkjunum.

Langflestir hinna 45.000 tyrknesku ríkisborgara búa í Danmörku.

Af þeim 44.000 rússnesku ríkisborgurum sem búa á Norðurlöndum, býr rúmlega helmingur í Finnlandi og flestir hinna í Noregi og Svíþjóð.

Flestir hælisleitendur til Svíþjóðar og Noregs

Ein leið til að fá hugmynd um þann fjölda útlendinga sem vilja setjast að á Norðurlöndum er að taka mið af umsóknum um hæli.

Hælisleitendur eru þeir sem koma til Norðurlandanna en hafa ekki fengið landvistarleyfi. Þeir eru því ekki taldir með í almennum staðtölum um íbúafjölda.

Frá 1990 til 2000 jókst fjöldi hælisumsókna á hverju ári í öllum ríkjunum nema Svíþjóð en þar jukust þær mikið frá 1990-1992. Á tímabilinu 2000 til 2006 hefur hælisumsóknum í Danmörku fækkað um 85-90 prósent.

Árið 2006 sóttu 33.000 manns um hæli á Norðurlöndum. Af þeim sóttu átta af hverjum tíu um hæli í Svíþjóð eða Noregi.

Rúmlega 5.000 voru frá Afríku, 4.000 frá Rússlandi, Hvíta-Rússlandi, Úkraínu, Rúmeníu og Búlgaríu. Frá Írak komu heil 10.300 og langflestir þeirra sóttu um hæli í Svíþjóð.

Hve margir munu búa hér í framtíðinni?

Reiknað er með að Norðurlandabúum fjölgí úr 24,9 milljónum í 27,8 milljónir árið 2050. Spáin byggir á röð forsenda um frjósemi, fjölda dauðsfalla og fjölda þeirra sem flytja til og frá hverju landi fyrir sig.

Öruggustu forsendurnar eru um öldrun, því þessir aðilar eru þegar fæddir.

Íbúar Vestur-Norðurlanda eru yngstir og þeim fjölgar enn.

Nýjustu spár um fólksfjölgun sýna að íbúum í Noregi og á Íslandi muni fjölga um 15 prósent til 2030, en Danmörk og Finnland geta einunigs reiknað með fimma til átta prósent fjölgun. Á sama tíma mun Svíum fjölga um 10 prósent til ársins 2030.

Gert er ráð fyrir að hægja muni á fólksfjölgun eftir árið 2030.

Fleiri á framfæri

Stjórnmálamenn og þeir sem spá um framtíðarhorfur um allan heim hafa áhyggjur af framfærslubyrðinni, en hvað þýðir hugtakið?

Einföld skilgreining er að ákveðinn fjöldi fólks vinnur, greiðir skatta og skyldur og getur þar með séð fyrir ákveðnum fjölda barna, ungmenna, sjúklinga og aldraðra.

Ef mikið ójafnvægi verður milli þeirra sem greiða og þeirra sem þurfa á aðstoð að halda er ástæða til þess að hafa áhyggjur. Getum við viðhaldið velferðarríkjunum eins og þau eru í dag?

Gert er ráð fyrir að framfærslubyrðin muni aukast á Norðurlöndunum öllum, en mun minna en í nær öllum öðrum Evrópuríkjum. Ástæðan er tiltölulega mikil frjósemi á Norðurlöndum.

Byrðin mun aukast mest í Finnlandi og á Álandseyjum á næstu 25 árum.

Í dag eru 65 ára og eldri í Finnlandi um 25 prósent þeirra sem eru á vinnualdri. En árið 2030 verður þetta hlutfall um 50 prósent, eða tvöfalt.

Í Svíþjóð og Danmörku má gera ráð fyrir að hlutfall aldraðra verði um 40 prósent, 35 prósent í Noregi, en útlit er fyrir að Ísland geti haldið stöðu sinni sem ungt land með lágt hlutfall aldraðra.