Á átjándu öld tókst norrænu ríkjunum að skapa jafnvægi í stjórnmálum en í hringiðu byltingar og Napóleonsstríða misstu þau tökin.

Svíar gáfu eftir síðustu svæði sín í Þýskalandi og 1809 var Austur-Svíþjóð hernumin af Rússlandi, sem gerði svæðið að Finnlandi sem þá varð stórfurstadæmi með takmarkaða sjálfstjórn.

Svíar náðu Noregi af Danmörku árið 1814, en eftir byltingu í Noregi tókst Norðmönnum að fá mikið sjálfstæði í ríkjasambandi við Svíþjóð.

Ísland, Færeyjar og Grænland sem varð nýlenda á átjándu öld voru áfram hluti af Danmörku. Landamæri á Norðurlöndum breyttust.

Verslun og iðnvæðing.

Á átjándu öld hófst mikið þróunarskeið á sviði landbúnaðar. Nýjar aðferðir og aukin einkavæðing jarðnæðis hafði í för með sér aukna framleiðslu.

Í Danmörku leið herragarðskerfið undir lok og landbúnaðurinn byggðist í auknum mæli á því að bændur áttu sitt land eins og í öðrum norrænu ríkjum.

Fólksfjöldi jókst um alla Evrópu og mikil eftirspurn var eftir matvælum. Hagvöxtur jókst eftir miðja nítjándu öld og um það leiti hófst iðnvæðingin.

Skóg- og pappírsiðnaðurinn voru mikilvægar greinar í iðnvæðingu Finnlands og Svíþjóðar, málm- og efnatækniiðnaður í Svíþjóð og Noregi, matvælaiðnaðurinn í Danmörku og sjávarútvegur í Noregi og á Íslandi.

Með iðnvæðingunni og afnámi hafta á alþjóðlegri verslun tengdust Norðurlöndin Evrópu enn nánari böndum.

Þróun lýðræðisins

Með markaðsvæðingu landbúnaðarins og iðnvæðingunni sköpuðust nýjar félagslegar aðstæður, nýir þjóðfélagshópar urðu til, eins og til að mynda verkamenn, embættismenn og fjármagnseigendur.

Stjórnmálaleg uppbygging hentaði þjóðfélaginu sífellt verr. Tilurð nútímalegra stjórmálakerfis og þróun lýðræðisins, gekk ekki jafn hratt í öllum ríkjunum. Í Noregi fengu fullorðnir karlar nokkuð útbreiddan kosningarétt með Eidsvoll lögunum 1814 og Stórþingið náði sterkri stöðu.

Í Danmörku féll einveldið eftir friðsamleg mótmæli og landið fékk tiltölulega lýðræðislega stjórnarskrá árið 1849. Í Svíþjóð var þinginu sem skipað var fulltrúum fjögurra stétta skipt út árið 1866 og í staðinn kom lýðræðislega kjörið þing.

Í Danmörku og Noregi urðu snemma til stjórnmálaflokkar. En að samsetning ríkisstjórnar sem byggð var á meirihlutastöðu flokkanna í þinginu - þingræði - var alls ekki sjálfgefið.

Frjálslyndir hópar háðu erfiða baráttu gegn íhaldsmönnum fyrir auknu lýðræði. Árið 1844 var þingræði tekið upp í Noregi, 1901 í Danmörku en ekki fyrr en 1918 í Svíþjóð.

Almennur og jafn kosningaréttur fyrir konur og karla kom enn seinna; fyrst 1906 í Finnlandi og að lokum árið 1921 í Svíþjóð. Síðan þá hafa stjórnmálakerfi Norðurlandanna verið mjög lík og byggð á þingræðislegu flokkakerfi.

Þjóðernishyggjan breytir landakortinu

Á tímabilinu eftir frönsku byltinguna varð þjóðernishyggjan ráðandi í Evrópu. Hver þjóð var talin einstök og nánast skyldug að mynda eigið ríki, þjóðríki.

Þjóðernishyggjan setti einnig sitt mark á Norðurlöndin og hafði í för með sér miklar breytingar, sérstaklega eftir miðja nítjándu öld.

Danir og Þjóðverjar sem höfðu um margra alda skeið búið í sátt og samlyndi í Slésvík-Holsetalandi skiptust nú í tvær fylkingar.

Þegar Danir reyndu að sameina Slésvík og Danmörku sameinuðust þýsku ríkin undir forystu Prússa og sigruðu Dani í stríðinu 1864. Danir voru þvingaðir til að gefa eftir hertogadæmin.

Á sama tíma þróaðist öflug þjóðernishyggja á Íslandi sem smám saman hafði í för með sér aukna sjálfstjórn með friðsamlegum aðgerðum. Árið 1918 varð Ísland fullvalda þjóð en hélt ríkjasambandi við Danmörku (til ársins 1944).

Í Finnlandi hafði sambandið við Rússland gengið áfallalaust til loka nítjándu aldar, en aukinn rússnesk þjóðernishyggja og tilraunir til að gera Finnland að Rússlandi jók þjóðernishyggju Finna, og núningur milli finnsku-og sænskmælandii Finna flækti málin enn frekar. Þetta hafði í för með sér ofbeldi eins og morðið á rússneska ríkisstjóranum Bobrikov árið 1904.

Í rússnesku byltingunni árið 1917 slitu Finnar sambandinu við Rússa og stofnuðu lýðveldi, sem ríkisstjórn bolsévika í Rússlandi samþykkti.

Sænska og finnska urðu bæði opinber tungumál og Álandseyjar, þar sem aðeins var töluð sænska, fengu sjálfstjórn árið 1922.

Ríkjasamband Noregs og Svíþjóðar hafði einnig gengið nokkuð áfallalaust þar til aukin þjóðernishyggja í lok nítjándu aldar fór að skapa núning.

Ástandið var eldfimt þegar Norðmenn gegnu einhliða úr sambandinu árið 1905,en Svíar og Norðmenn náðu eftir samningaviðræður samkomulagi um friðsamlega lausn.

Hin tiltölulega firðsamlega lausn þjóðernisbaráttunnar á Norðurlöndum aðskilur svæðið frá mörgum öðrum í heimunum og er merki um hversu lítið ofbeldi hefur sett mark sitt á stjórnmálamenningu Norðurlandanna undanfarnar aldir.