Menu
Um Norðurlönd
Document Actions

Miðaldir: þrjú ríki og ríkjasamband (u.þ.b. 1050-1500)

Með versluninni urðu Norðurlönd í auknum mæli hluti af Evrópu og samfélagið líktist því sem gerðist á meginlandi Evrópu. Á síðmiðöldum sameinuðust öll Norðurlöndin pólitiskt í Kalmarsambandinu.

Norðurlönd urðu hluti af kristnu samfélagi Vestur-Evrópu, en svæði með ákveðnum sérkennum.

Samfélagið var ekki sérlega flókið. Flestir bjuggu á sveitabæjum. Efsta stig þjóðfélagsins var fámennt. Konungurinn hafði enga raunverulega stjórnsýslu sér til aðstoðar, atvinnuher var ekki til og nær engar borgir.

Á miðöldum líktust Norðurlönd sífellt meira öðrum hlutum Evrópu.

Þegar konungsvaldið efldist á tólftu og þrettándu öld og fastir skattar voru lagðir á bændurna, gátu þeir sem meira máttu sín komist hjá því að greiða skatt með því að gegna herþjónustu fyrir konunginn.

Þannig varð til aðall, sem byggði vald sitt á því að taka þátt í stríði á hestum, eiga marga bóndabæi og innheimta skatta af bændum, ásamt því að stjórna ríkinu með konungnum.

Hansasambandið myndar verslunarnet

Á víkinagatímanum höfðu bændahöfðingjar stundað verslun á langskipum sínum. Á tólftu og þrettándu öld náði hin mikla aukning í evrópskri verslun, sem byrjað hafði við Miðjarðarhafið nokkrum öldum fyrr, til Norðurlandanna.

Milligöngumennirnir voru þýskir kaupmenn í hinu svonefnda Hansasambandi. Lübeck við Eystrasaltsströnd Þýskalands varð pólitískt verslunarstórveldi á Norðurlöndum.

Margar borgir urðu til í suður- og miðhluta Norðurlanda. Óunnar vörur eins og timbur, járn og skinn voru fluttar út frá Norðurlöndum, en framleiðsluvörur og salt voru flutt inn frá meginlandinu.

Þrjú ríki verða að Kalmarsambandinu

Pólitiskt séð voru ríkin þrjú nátengd. Konungsættirnar voru tengdar hver annarri blóðböndum og það gekk á með bandalögum og stríðum.

Bæði Danir og Svíar fóru í krossferðir gegn heiðnum þjóðum við suður- og austurströnd Eystrasaltsins; veldi Dana teygði sig á þessum tíma til þess svæðis þar sem Eistland er nú.

Noregur, Svíþjóð og Skánn höfðu sama konung á tímabili á fjórtándu öld.

Frá lokum fjórtándu aldar til upphafs þeirrar sextándu voru öll Norðurlöndin sameinuð innan Kalmarsambandsins. Sambandið var óformlegt, en hverju ríki var stjórnað eftir eigin lögum og af aðli hvers lands.

Þetta var dæmigert fyrir Evrópu þessa tíma, en þar voru einnig sambönd eins og Pólland-Litháen og Kastilía-Aragónía (Spánn). En ólíkt þeim þróaðist Kalmarsambandið á formlegri hátt.

Í takt við strauma og stefnu í Evrópu reyndu konungarnir í sambandinu að auka vald sitt, en það mætti andstöðu frá aðlinum og leiðtogum kirkjunnar í hverju landi fyrir sig. Bændurnir börðust einnig gegn auknum skattaálögum. Svíar héldu sig í raun utan sambandsins á löngum tímabilum.

Kalmarsambandið sem myndað var til að skapa frið á Norðurlöndum, hafði í raun í för með sér sífelldan innbyrðis stríðsrekstur. Að lokum lagðist það af vegna átaka og baráttu um krúnurnar í byrjun sextándu aldar.

Tengiliður

Marita Hoydal
Sími: 29692915
Tölvupóstur:
Norðurlandaráð

Saga Norðurlandaráðs

Eftir lok seinni heimstyrjaldarinnar unnu stjórnmálamenn að því að efla alþjóðlegt samstarf.. Á þessum tíma voru Sameinuðu þjóðirnar settar á laggirnar, Evrópuráðið stofnan og fyrstu skref í átt að ESB tekin. Jafnframt var mikið rætt um öflugt og nánið norrænt samstarf. Norðurlandaráð var stofna árið 1952 í framhaldi af þessum umræðum.
Norræna ráðherranefndin

Saga Norrænu ráðherranefndarinarinar

Norræna ráðherranefndin var sett á laggirnar árið 1971, eftir að mistekist hafði árið áður að stofna norrænt efnahagsbandalag, svonefnt Nordek. Danmörk og Noregur kusu um aðild að EB árið 1972, og var eitt af markmkiðunum með Norrænu ráðherranefndinni að viðhalda norræna samstarfinu, ef einhver af Norðurlöndunum kysu að vera jafnframt innan vébanda Evrópubandalagsins.
Um samstarfið

Norðurlönd fyrr og nú

Á Norðurlönd fyrr og nú eru sagðar norrænar sögur um allt mögulegt, frá seiðkörlum í Samalandi, rekís í Noregi til ógurlegra aftaka í Svíþjóð,ýmist á stuttum myndböndum eða í stuttum textum.