Á Norðurlöndum er lýðræði í formi þingræðis. Valdið er í höndum meirihluta þingsins.

Þjóðþing Norðurlandanna bera ólík nöfn og fjöldi þingmanna er misjafn.

Á danska þinginu (Folketinget) sitja 179 þingmenn þar á meðal tveir fulltrúar frá Færeyjum og tveir frá Grænlandi.

Á finnska þinginu (Riksdag) eru 200 þingmenn að meðtöldum einum frá Álandseyjum.

Á Alþingi sitja 63 þingmenn, en á norska Stórþinginu og sænska þinginu (Riksdag) sitja annars vegar 169 og hins vegar 349 þingmenn.

Á færeyska Lögþinginu sitja 32 þingmenn, 31 á grænlenska Landsþinginu og 30 á Lögþingi Álandseyja.

Kosningaaldur á Norðurlöndum er 18 ár.

Hátt hlutfall kvenna í þingunum

Samanborið við önnur lönd í heimunum er jafnrétti kynjanna mikið á Norðurlöndum. Það kemur meðal annars í ljós í stjórnmálum, þar sem hlutfall kvenna í þingunum er með því hæsta á heimsvísu.

Í Svíþjóð er nær helmingur (47 prósent) þingmanna konur, en hlutfall kvenna í finnska þinginu er 42 prósent.

Í bæði danska og norska þinginu er hlutfalla kvenna 38 prósent. Á Alþingi eru konur 32 prósent þingmanna.

Undantekningin frá þessu er Lögþingið í Færeyjum þar sem aðeins 9,4 prósent kjörinna þingmanna árið 2004 voru konur. En þar fer hlutur kvenna einnig vaxandi, því hlutfall kvenna á Lögþinginu jókst í 23,5 prósent í kosningunum árið 2008.

Kosningaþátttaka

Þátttaka í þingkosningum á Norðurlöndum er mismunandi milli landa. Mest er hún í Færeyjum og á Íslandi: Annars vegar 92,3 prósent og hins vegar 83,6 prósent kusu í síðustu kosningum.

Minnsta kosningaþátttakan á Norðurlöndum er í Finnlandi og á Álandseyjum, en um það bil 65-68 prósent kusu þar í síðustu kosningum.

Í sumum Evrópuríkjum er skylda að kjósa. Ef þau lönd eru undaskilin er kosningaþátttaka á Norðurlöndum yfir meðaltali.

Aðeins ríkisborgarar landanna geta kosið í þingkosningum á Norðurlöndum.

Norrænir þegnar sem búa í öðru norrænu ríki geta þó kosið í sveitarstjórnarkosningum þar sem þeir búa. Aðrir erlendir ríkisborgarar fá ekki kosningarétt til sveitarstjórnarkosninga fyrr en þeir hafa búið í landinu í þrjú eða fjögur ár, eftir því hvaða landi þeir búa í.

Ríkisstjórnir, konungar og forsetar

Ríkisstjórnir á Norðurlöndum geta setið eins lengi og meirihluti þingmanna samþykkir. Ekki er gerð krafa um að meirihluti þingmanna styðji ríkisstjórnina í öllum málum, einungis að meirihluti sé henni ekki andvígur.

Þetta kallast „neikvætt þingræði" á fagmáli.

Danmörk, Noregur og Svíþjóð eru konungsríki, þar sem æðsti maður ríkisins er konungur, eða drottning, eins og í Danmörku núna. Finnland og Ísland eru lýðveldi þar sem forseti er æðsti embættismaður ríkisins.

Æðstu embættismenn Norðurlandanna hafa engin raunveruleg völd, en Finnland er þó undantekning frá þeirri reglu. Þeir gegna einungis táknrænu hlutverki.

Finnski forsetinn, sem kjörinn er í beinni kosningu, hefur raunveruleg völd í utanríkismálum, málefnum ESB og mikilvægum hernaðarlegum ákvörðunum ásamt því að tilnefna æðstu embættismenn.

Norræna velferðarlíkanið

Norðurlöndin undir forystu Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar hafa þróað þjóðfélagsgerð sem á alþjóðavettvangi kallast norræna velferðarlíkanið.

Þessi þjóðfélagsgerð einkennist af því að flest félagsleg úrræði eru aðgengileg öllum og eins fyrir alla.

Félagslegar greiðslur eru háar og einnig er ýmis félagsleg þjónusta ókeypis eða niðurgreidd.

Félagsleg jöfnun er mikil í gegnum skattkerfið og opinber útgjöld, og velferðarkerfið er fjármagnað með sköttum en ekki í gegnum tryggingar. Öll þessi gæði hafa í för með sér að skattastigið er afar hátt.

Þessi þjóðfélagsgerð ætti kannski frekar að kallast skandínavíska velferðarlíkanið, þar sem það er vinsælast í skandínavísku ríkjunum þremur. Opinber útgjöld og skattstig er einnig hærra í Finnlandi og á Íslandi en að jafnaði í Evrópu, en þó lægra en í Danmörku, Noregi og í Svíþjóð.

Andstæður skandínavísku eða norrænu þjóðfélagsgerðarinnar er Mið-Evrópu líkanið (einnig kallað tryggingalíkanið) og frjálslynda velferðarlíkanið (einig kallað engilsaxneska líkanið).

Annað sem Danmörk, Svíþjóð og Noregur eiga sameiginlegt er að framlag þessara ríkja til þróunarríkja er með því mesta sem þekkist, miðað við verga landsframleiðslu.

Utanríkisstefna - það sem er líkt og ólíkt

Utanríkisstefna Norðurlandanna er ólík á margan hátt. Danmörk hefur verið aðili að ESB síðan 1973, en Finnar og Svíar gengu í sambandið árið 1995.

Finnland er eina norræna ríkið sem hefur tekið upp sameiginlega evrópska mynt, evruna, en það var gert árið 2002. Í þjóðaratkvæðagreiðslum árið 2000 og 2003 höfnuðu Danir og Svíar evrunni og héldu þess í stað dönsku og sænsku krónunni.

Gjaldeyrisstefna Norðurlandanna er einnig ólík. Finnar nota evruna, en Danir hafa valið að fastgengisstefnu með því að tengja krónuna evrunni. Gengi sænsku, íslensku og norsku krónanna er hins vegar breytilegt gagnvart evru og öðrum gjaldmiðlum.

Ísland og Noregur eru ekki aðilar að ESB, en árið 1994 urðu þau aðilar að innri markaði ESB, hinu svokalla EES (Evrópska efnahagssvæðinu). Danmörk, Ísland og Noregur hafa verið aðilar að varnarsamstarfi Norður-Atlantshafssvæðisins NATO frá upphafi árið 1949, en Finnar og Svíar hafa verið hlutlausir og staðið utan samstarfsins.

Öll norrænu ríkin eru aðilar að Sameinuðu þjóðunum, Alþjóðaviðskiptastofnuninni (WTO) og OECD, Efnahags- og framfarastofnuninni.

Mikill stuðningur almennings

Norðurlöndin fimm og sjálfstjórnarsvæðin þrjú eiga með sér náið og traust pólitískt samstarf.

Samstarf þjóðþinganna fer fram í Norðurlandaráði og ríkisstjórnanna í Norrænu ráðherranefndinni.

Umtalsvert óformlegt samstarf Norðurlandanna á nær öllum sviðum er næstum jafn mikilvægt. Þar má nefna samstarf á sviði menningar, íþrótta, atvinnulífs, orkumála og menntamála.

Norrænt samstarf tengist íbúum Norðurlandanna sterkum böndum og varla er hægt að finna félag eða samtök í norrænu ríki sem ekki starfa með samsvarandi samtökum eða félögum í öðrum norrænum ríkjum. Þar hafa Norrænu félögin gegnt stóru hlutverki.