Document Actions

Fyrir 1952

Í gegnum tíðina hafa bæði stríð og bandalög sett mark sitt á Norðurlönd.

Fyrir 1000 árum voru norrænu þjóðflokkarnir farnir að safnast saman og mynda konungsríki. Fyrir þann tíma voru norrænir menn þekktir sem víkingar, sem bæði versluðu við og hernámu svæði utan Norðurlandanna.

Á þessum tíma náði kristni ítökum og hinar villtu hernámsferðir hættu. Af og til voru þó enn háð stríð - einnig innbyrðis á milli norrænu ríkjanna.

Á tímabilinu 1297-1521 varð til samband norrænna ríkja, svokallað Kalmarsamband. Margrét 1. var þá þegar drottning í Noregi og Danmörku þegar hún var kjörin drottning í Svíþjóð.

Erik af Pommern frændi Margrétar var krýndur norrænn konungur í Kalmar þann 17. júní 1397. Kalmarsambandið var við líði til 1521, þegar Gustav Vasa var kjörinn konungur Svíþjóðar.

Næstu 300 ár voru Norðurlöndin sundruð. Sænska konungsríkið náði einnig til Finnlands og smám saman fjölda annarra svæða á Eystrasaltssvæðinu.

Danska konungsríkið náði einnig til Noregs, Íslands, Grænlands og Færeyja. Ríkin tvö háðu mörg stríð gegn hvort öðru.

Í byrjun var danska konungsríkið sterkara en í 30 ára stríðinu á sautjándu öld náði sænska konungsríkið yfirhöndinni.

En hið mikla norræna stríð í byrjun átjándu aldar batt enda á stórveldistíma Svíþjóðar. Rússland og Prússland urðu hin nýju stórveldi við Eystrasaltið.

Með Napóleonsstríðunum urðu nýjar breytingar á Norðurlöndum. Rússar réðust á og hernumdu hið sænska Finnland og Keisarinn varð stórfursti af Finnlandi árið 1809, og ákvæði í friðarsáttmálanum sem gerður var í Kiel kvað á um að Danir yrðu að láta Svíum Noreg í té. Noregur var í ríkjasambandi við Svíþjóð frá 1814 til 1905.

Svíþjóð, Danmörk og Noregur hófu skandínavískt myntsamstarf árið 1875 sem var við líði til 1924. Í raun lagðist það þó af í fyrstu heimsstyrjöld þar sem krónan í hverju landi fyrir sig hafði ekki sama verðgildi miðað við gull.

Árið 1905 var ríkjasamband Svíþjóðar og Noregs lagt af og Norðmenn hlutu sjálfstæði. Finnland hlaut sjálfstæði þann 6.desember 1917og árið eftir hlaut Ísland sjálfstjórn að miklum hluta, en til ársins 1944 var landið þó hluti af danska konungsríkinu og hafði sömu utanríkisstefnu.

Svíþjóð og Finnland deildu um Álandseyjar, en Þjóðarflokkurinn fékk því framgengt að eyjarnar tengdust Finnlandi.

Norrænt grasrótarsamstarf átti sér stað milli fjölda samtaka þegar í lok 19. aldar. Alþýðusamstarf er enn þann dag í dag einn af vaxtarbroddum formlega samstarfsins.

Norræna félagið var stofnað í Danmörku, Noregi og Svíþjóð árið 1919 og síðan á Íslandi árið 1922 og í Finnlandi 1924. Félögin hafa síðan verið drifkraftur í eflingu norræns samstarfs.

Gott dæmi er vinabæjarsamstarfið. Árið 1939 hófst samstarf Thisted í Danmörku við Uddevalla í Svíþjóð, og í kjölfarið samstarf fjölda annarra bæja.

Norrænir jafnaðarmenn og tengd samtök höfðu þegar fyrir seinni heimsstyrjöld hafið samstarf í samstarfsnefndinni SAMAK.

Á fyrsta fundi SAMAK eftir stríð sem haldinn var í Stokkhólmi árið 1945 komust stjórnmálamenn sem til staðar voru að samkomulagi um að vinna að sameiginlegri norrænni stefnu á ýmsum sviðum.

Östen Undén utanríkisráðherra Svíþjóðar lagði til í maí 1948 að myndað yrði norrænt varnarbandalag. En á fyrstu mánuðum ársins 1949 var viðræðum um varnarbandalag endanlega slitið. Noregur og Svíþjóð voru á öndverðum meiði.

Danir, Íslendingar og Norðmenn völdu þess í stað að ganga í NATÓ en Svíar voru áfram hlutlausir.

Norðurlandaráð var stofnað árið 1952 af Danmörku, Íslandi, Noregi og Svíþjóð. Finnland sem á þeim tíma var undir miklum áhrifum frá nálægðinni við Sovétríkin með Stalín við stjórnvölinn, varð aðili að ráðinu árið 1955 þegar Krústjoff sem var nýr leiðtogi boðaði nýjar áherslur í stjórnmálum.

Tengiliður

Marita Hoydal
Sími: 29692915
Tölvupóstur: