Norðurlöndin hafa að mestu sömu sýn og afstöðu til áfengis- og fíkniefnamála. Á Norðurlöndum eru áfengis- og fíkniefnamál talin til velferðarmála og lögð er áherslu á sameinlega ábyrgð á þeim.

Segja má að á Norðurlöndum sé ofnotkun fíkniefna hluti af félagsmála- og heilbrigðisstefnu, þar sem ofneysla fíkniefna telst vera félagsleg- og heilbrigðisvandamál fyrir einstaklinginn, umhverfið og samfélagið í heild sinni.

Samstarf í áfengis- og fíkniefnamálum er orðið mikilvægara

Með hnattvæðingunni og aukinni efnahagslegri samþættingu hefur mikilvægi norræns samstarf í áfengis og fíkniefnamálum aukist til muna. Nýr iðnaður sem verslar með tóbak, áfengi, spil og fleira hafa skotið upp kollinum á Norðurlandamarkaði og ólögleg verslun með fíkniefni með tilheyrandi undirheimamenningu breiðist út. Á þessu sviði er þörf fyrir samstarf Norðurlandanna til að finna lausnir á meira eða minna sameiginlegum vandamálum.

Áfengi

Hvað áfengismál varðar þá jókst þörfin fyrir norrænt samstarf mjög greinilega árið 2004 þegar ESB var stækkað og hömlur á það magn sem einstaklingar máttu flytja inn voru aflagðar. Norðurlöndin stóðu þá andspænis nýjum úrlausnarefnum þegar velja átti milli ólikra markmiða í áfengisstefnunni. Þörfin fyrir að safna saman og skiptast á upplýsingum um aðgerðir jókst og hefur ekki minnkað síðan þá. Neysla áfengis í flestum norrænu ríkjunum hefur aukist á 21. öldinni. Samanlagt þýðir þetta að neysla í Danmörku og Finnlandi er nú nokkuð yfir meðalneyslu í ESB ríkjunum, en Svíþjóð er aftur á móti nokkuð undir meðaltalinu. Neysla í Noregi og á Íslandi er minni, jafnvel þó áfengisneysla hafi einnig aukist í þar. Löndin eiga það sameiginlegt að unglingadrykkja hefur minnkað, að minnsta kosti hjá mörgum hópum, en neyslan eftur á móti aukist hjá eldra fólki og eftirlaunaþegum. Neikvæðar afleiðnigar aukinnar áfengisneyslu eru sérlega greinilegar í Finnlandi.

Með aukinni áfengisneyslu hefur spurningin um hvernig minnka á þessar neikvæðu afleiðingar fyrir samfélagið orðið áleitnari. Á Norðurlöndum hafa menn þróað aðferðir til þess að koma í veg fyrir hættulega drykkju, bæði staðbundið og innan sérstakra hópa. Reynslu af þessum verkefnum er miðlað í gegnum norrænt samstarf.

Reynslunni er miðlað innan embættismannahóps um áfengismál sem skipaður var af Norrænu ráðherranefndinni og í gegnum sérstök verkefni sem rekin eru af Norrænu velferðarmiðstöðinni í Finnlandi.

Fíkniefni  

Norðurlöndin eiga einnig margt sameiginlegt hvað fíkniefnamálefni varðar. Í öllum ríkjunum er fylgst með því hvernig neysla ólöglegra fíkniefna breiðist út, með rannsóknum ýmis konar. Þetta á sérstaklega við um rannsóknir á ungu fólki. Frá miðjum áratug lítur þróunin vel út - fíkniefnanotkun hefur náð jafnvægi eða minnkað hjá ungu fólki.

Afstaða til fíkniefnanotenda er einnig svipuð á Norðurlöndum. Reynt er að takast á við fíkniefnanotkun með forvörnum, meðferð og takmörkun á tjóni. Forvarnir og önnur samfélagsleg úrræði eru ákveðin út frá umfangi þess skaða sem vandamálið veldur. Þar sem fíkniefnanotkun fer fram á laun er verkefnið sérstaklega erfitt. Norrænn sérfræðingahópur á vegu Norrænu velferðarmiðstöðvarinnar í Finnlandi gerir nú tilraunir með nýjar aðferðir til að greina áhrif fíkniefnaneyslu á aðra en fíkilinn sjálfan.

Þrátt fyrir að fíkniefnaneysla fari minnkandi um þessar mundir, hafa öll norrænu ríkin þurft að taka afleiðingum sem fyrri aukning hefur haft í för með sér. Þróaðar hafa verið mismunandi tegundir meðferðar- og meðhöndlunarúrræða, allt frá umönnun til meðhöndlunar í fangelsum auk heilbrigðisupplýsinga og sprautuherbergja fyrir þá lengst leiddu. Í verkefni á vegum Norrænu velferðarmiðstöðvarinnar í Finnlandi hefur verið safnað saman upplýsingum um hvernig fíkniefnameðferð með lyfjaaðstoð hefur þróast og hvaða þörfum og úrlausnarefnum hún stendur andspænis. Óformlegi enbættismannahópurinn Norrænn umræðuvettvangur um fíkniefni miðlar einnig upplýsingum um málefni sem eru ofarlega á baugi og samfélagsúrræði í norrænu ríkjunum.

Þekking

Markmið norræna samstarfsins í áfengis- og fíkniefnamálum er umfram allt að safna þekkingu og reynslu. Með því að rannsaka þessi mál á Norðurlöndunum höfum við tækifæri til að bera löndin saman við önnur ríki innan Norðurlanda og utan. Á þann hátt fáum við betri mynd af sjálfum okkur og við lærum af góðri og slæmri reynslu grannríkja okkar.

Norðurlönd eru þekkingarþjóðfélög og það á einnig við um áfengis- og fíkniefnamál. Hér eiga áfengis- og fíkniefnarannsóknir djúpar rætur og þekking sérfræðinga og námsmanna er mjög góð þökk sé breiðum þekkingargrunni sem er auðveldlega aðgengilegur. Hver einstakur borgari á Norðurlöndum á auðvelt með að finna og tileinka sér upplýsingar og þekkingu um norræn áfengis- og fíkniefnamál.

Norræna velferðarmiðstöðin í Finnlandi vinnur að því að auka þekkingu um áfengis- og fínkiefnamál á Norðurlöndum og á vefsíðunni eru upplýsingar um nýjustu rannsóknaverkefnin og þar má einnig panta útgáfurit. Í GRAN-verkefninu er safnað og miðlað þekkingu um þróun áfengisstefnu undanfarinna ára á Norðurlöndum og á grundvelli þessarar þekkingar hefur verið blásið lífi í umræðugrundvöll um áfengisstefnu sem norrænu heilbrigðis- og félagsmálaráðherrarnir komu á árið 2004. Sérfræðingafundur sem haldinn var í apríl 2007 fjallaði um áfengisstefnu í ljósi alþjóðlegrar þróunar (áfengisstefnu ESB og WHO) og hlutverk Norðurlandanna. Umræður ársins 20009 hafa fjallað um þýðingu og afleiðingar alþjóðlegra viðskiptasamninga fyrir áfengisneyslu sem lýðheilsuvandamál.

Flest norrænu ríkjanna hafa orðir fyrir þrýstingi um að grípa til aðgerða vegna lægra verðs á áfengi í grannlöndunum, en verðlagsþróunin er afleiðing breyttra pólitískra aðstæðna. Í þeim löndum þar sem smásalan er á einni hendi, hefur einokunin verið afar mikilvæg til að tryggja að áfengi sé selt á félagslega ábyrgan hátt. Með auknum heimildum til innflutnings hefur sú ábyrgð fengið minna vægi í aðgerðum stjórnvalda. Ólíkar reglur um það magn sem ferðamenn mega flytja með sér, ættu að hafa haft breytileg áhrif á neysluna. Þessar afleiðingar hafa verið rannsakaðar og eru niðurstöðurnar aðgengilegar í Norræna áfengis- og fíkniefnaritinu (Nordisk alkohol- och narkotikatidskrift 2/2009)

Miðlun upplýsinga og þekkingar um norræna áfengisstefnu fer fram á vefsíðunni NOSAM. Vefsíðan hefur vaktað norræna áfengisstefnu og áfengisauglýsingar á Norðurlöndum síðan 2005. Vefsíðan fylgist með þeim málefnum sem eru efst á baugi á sviði norrænnar áfengisstefnu, en kynnir einnig bakgrunnsupplýsingar, til dæmis um hvernig ríkin taka á (hæpinni) markaðssetningu áfengis, og einnig nýjar áfengistengdar rannsóknir. Á vefsíðunni er viðeigandi upplýsingum safnað saman, um löggjöf, rannsóknir, pólitískar ákvarðanir og aðrar markverðar aðgerðir á þessu sviði.

Alþjóðasamstarf

Norrænt samstarf í áfengis og fíkniefnamálum hefur náð talsverðum árangri og vegna náins samstarfs hafa Norðurlöndin einnig haft tækifæri til að hafa áhrif á áfengis- og fíknisefnastefnu innan ESB og á alþjóðavettvangi.

Sameinuð Norðurlönd eru sterkari og geta haft meiri áhrif á alþjóðavettvangi. Norrænt samstarf er mikilvægt til þess að efla alþjóðlega þróun á sviði áfengis- og fíkiniefnarannsókna og miðla þekkingu sem byggist á gögnum.