Í rúm 30 ár hefur verið unnið að auknu jafnrétti kynjanna innan norræns samstarfs. Framtíðarsýnin er að norrænt jafnréttisstarf verði það besta í heiminum og fyrirmynd annarra landa. Þa�� á að vera sjálfsagt að karlar og konur á Norðurlöndum njóti sömu tækifæra og fái sömu meðferð á öllum sviðum samfélagsins.

Norrænt jafnréttissamstarf byggir á tveimur stefnumörkunarskjölum; I: 5 ára framkvæmdaáætlun fyrir árið 2006 - 2010 Samfélag þar sem jafnrétti ríkir milli kynjanna og II: og framtíðarsýn sem lýsir því hvernig samstarfið skuli sýna árangur samstarfsins, og leggja áherslu á jafnréttissamstarf alls staðar í samfélaginu. Framtíðarsýnin skiptist í tvennt: 1) að norræna jafnréttissamstarfið verði það besta í heiminum og fyrirmynd öðrum löndum og 2) að samstarfið hafi þýðingu fyrir samfélagsþróunina á Norðurlöndum og í alþjóðasamstarfi sem Norðurlöndin taka þátt í. Framtíðarsýnin var samþykkt á fundi jafnréttisráðherrana í október 2007.

Á árinu 2010 verður gerð ný fjögura ára samstarfsáætlun.

Auk áætlana til margra ára eru einnig unnar sértækar áætlanir fyrir ólík svið, með skilgreindum árlegum framkvæmdaáætlunum.

Hvað er jafnrétti?

Jafnrétti felur í sér jafna skiptingu valda, umönnunar og áhrifa. Konur og karlar skulu hafa sömu réttindi, skyldur og tækifæri á öllum sviðum og samfélagið skal vera laust við kynbundið ofbeldi. Virðing, jöfnuður, skilningur, lífsgæði og sjálfsmynd eru þau grundvallargildi sem jafnrétti byggir á.

Þetta þýðir til dæmis að konur og karlar á Norðurlöndum eiga rétt á sömu launum fyrir sömu vinnu og karlar eiga að fá tækifæri til að sameina launaða vinnu og foreldrahlutverkið. Konur, karlar og börn eiga ekki að þurfa að búa við ofbeldi á heimlinu og stúlkur eiga að geta valið hefðbundin „drengjafög" í skólanum og jafnframt eiga drengir að geta valið hefðbundin „stúlknafög".

Íbúar Norðurlandanna og Færeyja, Grænlands og Álandseyja eru með ólíkan bakgrunn bæði hvað varðar félagslegar aðstæður, kynþátt, trúarbrögð o.s.frv. Eitt af verkefnum jafnréttisstarfsins á Norðurlöndum er margbreytileiki og að ná til allra hópa í ákvörðunarferlinu og í opinberri umræðu þar sem jafnréttisstefnan er mótuð.

Jafnréttisstefna er síbreytilegt ferli og jafnréttissjónarmiðið er orðið hluti sífellt fleiri sviða samfélagsins. Samþætting jafnréttis í loftslagsumræðuna er eitt af þeim þemum sem verða mikilvæg á komandi árum. Konur og karlar hafa áhrif á loftslagið á ólíkan máta og verða fyrir ólíkum áhrifum af völdum loftslagsbreytinga. Afleiðingin er sú að jafnrétti verður að vera hluti af loftslagsumræðunni.

Hvers vegna samstarf?

Jafnrétti er hluti af norrænni sjálfsímynd og samstarfið byggir á sameiginlegum hefðum. Norðurlöndin og sjálfstjórnarsvæðin eru um margt lík og eiga við svipuð vandamál að stríða, en jafnframt er jafnréttisstefnan ólík í löndunum. Þess vegna getum við auðveldlega lært af reynslu hvers annars, átt pólitískar umræður og séð hvaða stefnur eru árangursríkastar við að ná sameiginlegum markmiðum.

Frá því á sjöunda áratug síðustu aldar hefur tilurð norrænu velferðarríkjanna og löggjöf á sviði jafnréttis orðið til þess að stór hluti markmiða janréttisstarfsins hafa náðst. Engu að síður eru mikilvæg vandamál enn til staðar sem eftir á að leysa.

Það á til dæmis við um vinnumarkaðinn og menntageirann sem enn eru kynjaskiptir. Dæmi um það er til að mynda að karlar eru enn í flestum stjórnunarstöðum. Og þó að karlar taki meiri þátt en áður í umönnun barna og heimilisstörfum, eru það enn konurnar sem bera meginábyrgð á heimilinu. Tvö vandamál sem við höfum enn ekki náð að koma í veg fyrir á Norðurlöndum eru mansal í vændistilgangi og ofbeldi gegn konum og börnum. Þetta eru málefni sem mikilvægt er fyrir norrænt jafnréttissamstarf að takast á við.

Mikilvægasta verkfæri norrænu jafnréttisráðherranna við framkvæmd jafnréttisverkefna er Norræna rannsóknastofnunin í kvenna og kynjafræðum (NIKK) sem aðsetur hefur í Ósló. NIKK er norræn þekkingar- og upplýsingamiðstöð um kynja- og jafnréttisrannsóknir.

Norræna ráðherranefndin og norrænu stofnanirnar greina árlega stjórnmálamönnum sem sitja í Norðurlandaráði frá ástandi jafnréttismála á Norðurlöndum.

Alþjóðlegt samstarf

Á Norðurlöndum er ekki eingöngu unnið að jafnréttismálum innan ríkjanna, heldur einnig oft með Eystrasaltsríkjunum þremur Eistlandi, Lettlandi og Litháen og með Norðvestur-Rússlandi og Kalíníngrad.

Öll halda Norðurlöndin sameiginlega hliðarviðburði á jafnréttisráðstefnu Sameinuðu þjóðanna (CSW) í New York, með það að markmiði að dreifa upplýsingum um norræna jafnréttisstarfið. Norrænu jafnréttisráðherrarnir hittast á óformlegum fundi við þetta tækifæri.