Mikilvægi lagasetningar

Lagasetning í samfélögum okkar fæst við mörg ólík málefni og veitir ein og kunnugt er leiðbeiningar um það hvernig borgarar og opinberir aðilar skuli haga sér við mismunandi aðstæður. Meðal annars er lagasetning notuð til að leysa ósætti sem upp kemur milli einstaklinga, til dæmis þegar ósætti kemur upp í tengslum við kaupsamninga.

Í öðrum tlvikum segja lögin til um hvað ekki má gera í samfélaginu, þ.e.a.s. hvað telst vera afbrot og hvað gerist ef brotið er gegn þessum reglum, þ.e.a.s. hvaða refsingu er hægt að dæma í við lögbrot. Löggjöfin segir ekki síst til um grundvallar reglur samfélagsins, þ.e.a.s. meðal annars hvernig landi er stjórnað og hver setur lögin.

Hvers vegna samstarf?

Norðurlöndin hafa átt samstarf um ólík lagasetningarverkefni í rúma öld. Einn liður í þessu starfi er það sem kallast Norræni lögfræðingafundurinn, sem fyrst var haldinn árið 1870 og síðan þriðja hvert ár.

Norrænt samstarf leiddi meðal annars til þess í byrjun síðust aldar eftir að sameingileg lagasetningarverkefni höfðu verið unnin, að mjög lík lög voru sett á Norðurlöndunum, meðal annars um kaup- og samningarétt. Þessi lög eru enn í gildi að ákveðnu marki.

Sameignleg norræn lagasetningarverkefni með það að markmiði að samræma lagasetningu voru síðan unnin á 20. öldinni. Lík lagasetning á Norðurlöndum hefur yfirleittkomið til án þess að til grundvallar liggi samningar milli landanna. Þetta er nokkuð sem einkennir norrænt samstarf.

Það eru ríkar hefðir fyrir því að lönd og samfélög eigi samstarf um lagasetningar, eða séu undir áhrifum frá lögum og réttarhugsun hvers annars. Samfélögin hafa ávallt staðið andspænis svipuðum vandamálum og það er því eðlilegt að samstarf eigi sér stað við lausn þeirra, til dæmis með því að læra hver af öðrum hvernig ákveðin vandamál eru leyst á lagalegan hátt. Svipaðar reglur auðvelda einnig til að mynda verslun milli landanna.

Samstarfið nú á tímum

Samstarfið nú á tímum byggir á norræna samstarfssamningnum frá 1962, hinum svonefnda Helsinkisáttmála. Í formála sáttmálans er fjallað um að Norðurlöndin muni vinna að því að reglur á Norðurlöndum verði líkar á eins mörgum sviðum og unnt er.

Á grunni þessa skal lagasamstarf á Norðurlöndum leitast við að sérstaklega lög um einkarétt verði eins lík og mögulegt er (grein 4) Ennfremur skal leitast við að ákvæði um afbrot og refsingu verði svipuð (grein 5), og auk þess önnur lagasetning þar sem ástæða þykir til (grein 6).

Núverandi samstarf fjallar ekki eingöngu um lagasetningu, heldur einnig um önnur lagaleg málefni. Til dæmis á sér stað samstarf og upplýsingamiðlun um málefni eins og lögreglu-, ákæru- og dómsvald. Enn fremur er samstarf um afbrotafræði og refsiframkvæmd. Síðast en ekki síst á sér einnig stað samstarf um málefni tengd ESB/EES.

Hluti af þessu starfi eru sameiginlegar skýrslur skrifaðar af sérfræðinganefndum og vinnuhópum.

Norræna embættismannanefndin um lagasetningar (EK-IOV) styrkir einnig ýmis verkefni á þessu sviði fjárhagslega.

Alþjóðasamstarf

Norðurlöndin eiga einnig samstarf við Eystrasaltsríkin á um lagaleg málefni. Meðal annars eru haldnir sameiginlegir fundir dómsmálaráðherra Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna og einnig embættismanna.

Sömuleiðis eru haldnir reglulegir fundir á þessu sviði milli þingmanna í Norðurlandaráði og Eystrasaltsráðinu [en]. Í því samhengi eru meðal annars haldnar námstefnur og ráðstefnur.