Mörg tungumál

Opinber tungumál á Norðurlöndunum eru danska í Danmörku, finnska og sænska í Finnlandi, færeyska í Færeyjum, grænlenska á Grænlandi, íslenska á Íslandi, norska í Noregi og sænska í Svíþjóð. Á svæði norsku, sænsku og finnsku er samískt menningar- og tungumálasvæði, þvert á landamæri.

Í Finnlandi, á Íslandi, í Færeyjum og á Grænlandi er eitt af skandínavísku tungumálunum skyldufag í grunnskólanum.

Önnur tungumál eru skilgreind sem minnihlutatungumál á vissum svæðum á Norðurlöndunum. Meänkieli (tornedalsfinnska) romani, jiddíska, kvænsk og þýska og norræn táknmál.

Á Norðurlöndunum eru töluð um 200 tungumál sem ekki eru móðurmál Norðurlandabúa. Fjölbreytni í tungumálum hefur aukist mikið undanfarna áratugi á Norðurlöndum með auknum fjölda innflytjenda.

Nánari upplýsingar um tungumálin á Norðurlöndum eru í bókinni Norræn tungumál - með rætur og fætur.

Hvernig gengur með norrænan málskilning?

Til þess að varðveita norræna tungumálaheiminn verður stöðugt að þróa tækifæri til að styrkja tungumálaskilninginn.

Rannsókn gerð í Háskólanum í Lundi bendir til þess að Norðurlandabúar eigi sífellt erfiðara með að skilja hver annan. Sérstaklega á þetta við unga fólkið.

Stjórnmálamenn gera sér grein fyrir þessu og Norðurlöndin vinna því í samningu að því að efla málskilninginn

Árið 2006 samþykktu norrænu menntamálaráðherrarnir yfirlýsingu um norræna tungumálastefnu.

Ráðherrarnir voru sammála um að styrkja skyldi undirstöðutungumálin á Norðurlöndunum þannig að þau verði áfram sterk og lifandi tungumál.

Það að tungumál sé undirstöðutungumál felur í sér að tungumálið er nýtt á opinberum vettvangi, til að mynda við kennslu og lagasetningu.

Í framtíðinni mun norrænt samstarf áfram fara fram á skandínavísku tungumálunum.

Árangur

Tungumálasamstarfið á Norðurlöndunum hefur haft í för með sér mikinn ávinning fyrir almenning á Norðurlöndunum.

Norræni tungumálasáttmálinn veitir norrænum þegnum rétt til að nýta eigið tungumál og að fá túlkaþjónstu eða þýðingu þegar þeir hafa samband við stjórnvöld í öðru norrænu ríki.

Tungumálasáttmálinn var gerður í framhaldi af tillögu Norðurlandaráðs til norrænu ríkisstjórnanna árið 1996. Samkomulagið er lagalega bindandi og ráðherrar norræna samstarfsins bera ábyrgð á því að samkomulaginu sé fylgt.

Samkomulagið hefur einnig leitt til samstarfs norrænu ríkjanna um yfirlýsingu um norræna tungumálastefnu. Þó svo að yfirlýsingin sé í sjálfu sér ekki lagalega bindandi, hafa norrænu ráðherrarnir skuldbundið sig til að markmið yfirlýsingarinnar til lengri tíma litið verði framkvæmd.

Í yfirlýsingunni er tungumálaréttindum Norðurlandabúa lýst jafnframt því að í henni eru skilgreind markmið sem stefnt skal að innan norrænnar tungumálastefnu. Markmiðið með tungumálastefnunni er að tryggja að stefna Norrænu ráðherranefndarinnar hvað varðar tungumál sé heildstæð og í samhengi.

Tungumálayfirlýsingin á að vera undirstaða árangursríkra aðgerða til langs tíma um tungumálastefnu.

Styrkir á tungumálasviðinu

Almenningur á Norðurlöndunum á þess kost að sækja um styrki til áætlunarinnar Nordplus tungumála- og menningaráætlun.

Markmið áætlunarinnar er að efla tungumálaskilning á Norðurlöndunum og auka áhuga á þekkingu og skilning á norrænni menningu, tungumálum og lífsskilyrðum. Styrkir eru meðal annars veittir til námsferða, mannaskipta, uppbyggingar tengslaneta og námskeiða.

Sérfræðingahópurinn Norræna tungumálanefndin ákveður hvaða verkefni fá styrki.

Kennsla í norrænum tungumálum, menningu og samfélagsaðstæðum á sér stað við rúmlega 200 háskóla utan Norðurlandanna. Kennarar geta sótt um styrki til verkefna í sjóð sem nefnist lektorpuljen.

Styrki til þýðinga á norrænum bókmenntum er hægt að sækja um hjá Lista- og menningaráætlun Norrænu ráðherranefndarinnar.

Norræni menningarsjóðurinnveitir einnig styrki til tungumálaverkefna. Meðal annars hefur Menningarsjóðurinn styrkt rannsókn Háskólans í Lundi á tungumálaskilningi milli Norðurlanda.

Auk þeirra styrkjamöguleika sem til staðar eru innan opinbera norræna samstarfsins, má einnig sækja styrki til norræna verkefna hjá nokkrum einka- og tvíhliða sjóðum.

Styrkjaáætlanir á tungumálasviðinu