Wetterberg  lýsti hugmyndum sínum um "nýtt Kalmarsamband" norrænu ríkjanna fyrst í grein í sænska dagblaðinu Dagens Nyheter í október í fyrra. Greinin vakti mikla athygli, bæði meðal stjórnmálamanna og almennings.

Í bókinni, sem kemur út mánudaginn 1. nóvember, útfærir Wetterberg hugmyndir sínar nánar og lýsir uppbyggingu sambandsríkisins og hvernig verkefni skuli skiptast milli þess og einstakra aðildarríkja.

Wetterbergs leggur til að Norðurlönd myndi með sér sambandsríki með sameiginlega stjórnarskrá, stjórn og þing. Hann telur að hægt verði að gera þessa hugmynd að veruleika á 15-20 árum.

Wetterberg vill að sambandsríkið fari með utanríkis- og öryggismál, verslun og málefni innflytjenda. Það þurfi jafnframt að samhæfa stefnuna í efnahagsmálum, en að flest sem þau varði verði áfram í höndum einstakra aðildarríkja, Evrópusambandsins og sveitarfélaga og annarra  stjórnsýslueininga.

Atvinnumál, grunnkerfi, rannsóknir og háskólamenntun eru að mati Wetterbergs einnig málefni sem sambandsríkið eigi að hlutast til um í samstarfi við aðildarríkin.

Auðveldara að takast á við alþjóðlegar hagsveiflur

Wetterberg færir meðal annars rök fyrir því að sameining norrænu ríkjanna myndi auka hagvöxt.

Hann telur jafnframt að vegna þess að hversu ólíkt efnahagslífið er í löndunum fimm myndi sambandsríkið eiga auðveldara með að takast á við alþjóðlegar hagsveiflur heldur en einstök ríki.

Kreppa, til dæmis í skógarhöggsiðnaðinum, olíuiðnaði eða á fjarskiptamarkaði myndi þannig hafa mikil áhrif í einstökum löndum, en uppgangur í atvinnugreinum í öðrum hlutum sambandsríkisins gæti vegið á móti og meðal annars tekið við vinnuafli.

Wetterberg telur að sambandsríkið verði að hafa sameiginlegan gjaldmiðil, hvort sem það er evran eða sérstakur norrænn gjaldmiðill. Ríkisfjármálin eigi að miklu leyti að vera í höndum einstakra aðildarríkja, en að sambandsríkið verði þó að hafa burði til þess að aðstoða einstaka hluta ríkisins sem verða fyrir áföllum. Það þurfi jafnframt að vinna að samræmingu og eftirlit.

"Kreppan á Íslandi er umhugsunarverð í þessu sambandi," segir Wetterberg meðal annars.

Ef sambandsríkið hefði verið til þegar áfallið reið yfir hefði verið til staðar kerfi til að bregðast við strax í upphafi. Sum vandamálanna hefði kannski líka verið hægt að fyrirbyggja ef til hefði verið sameiginlegt norrænt fjármálaeftirlit.

Stórveldi á norðurskautssvæðinu

Miðað við tölur Alþjóðabankans um þjóðarframleiðslu ríkja heims árið 2008 yrði norrænt sambandsríki ellefta stærsta hagkerfi heims, stærra en það kanadíska og indverska, og rétt undir því rússneska og spænska.

Þetta myndi til dæmis opna Norðurlöndum leið inn í G20 þar sem þau gætu fundað með stærstu og öflugustu ríkjum heims og þar með haft komið sínum sjónarmiðum í öryggis-, umhverfis- og orkumálum að.

Sambandsríkið myndi að mati Wetterbergs líka efla utanríkisþjónustu landanna. Hægt yrði opna sendiráð víðar, og þau yrðu sýnilegri og áhrifameiri.

Áhrif Norðurlanda innan Evrópusambandsins myndu einnig aukast, að mati Wtterbergs.

Hættan á því að valtað sé yfir mann í samstarfinu hefur valdið efasemdum hjá mörgum um aðild yrði til góðs. Hættan á því að sambandsríkið Norðurlönd verði undir er mun minni en fyrir Ísland eða Noreg. Evrópusambandið getur virt lönd á borð við Danmörku, Svíþjóð eða Finnland vettugi, en tæplega lönd á borð við Ítalíu, Spán eða Pólland, og það er um það bil í þeim flokki sem sameinuð Norðurlönd myndu lenda.

Wetterberg telur jafnframt að sambandsríkið yrði stórveldi á norðurheimsskautssvæðunum og það myndi jafnframt geta beitt sér í málefnum Atlantshafsins og Eystrasaltsins.

Aukið samstarf  í öryggis- og varnarmálum

Árið 2009 kynnti Thorvald Stoltenberg, fyrrverandi utanríkisráðherra Noregs, skýrslu sem hann vann fyrir utanríkisráðherra Norðurlanda um möguleika á auknu samstarfi landanna í öryggismálum.

Stoltenberg mælti meðal annars með því að löndin hefðu samstarf um loftrýmisgæslu yfir Íslandi, eftirlit með hafssvæðum allt í kringum Norðurlöndum og samstarf í alþjóðaverkefnum.

Á undanförnum árum hafa Norðurlönd aukið samstarf sitt í öryggimálum, meðal annars hvað varðar þjálfun og menntun, æfingar og áætlanagerð á vettvangi NORDEFCO

Wetterberg bendir á að innan norræns sambandsríkis væri hægt að efla þetta samstarf enn frekar, auka vægi Norðurlanda á alþjóðavettvangi og gera þeim kleift að takast á við stór verkefni.

Fleiri læri íslensku og finnsku

Tungumálin er viðfangsefnið sem þarf að huga vel að við stofnun sambandsríki, að mati Wetterbergs.

Mikilvægt er að sem flestir skilji tungumál annarra landa innan sambandsins.

Stofnun sambandsríkisins verður jafnframt hvati til þess að læra fleiri tungumál, og ekki aðeins skandinavísku tungumálin heldur líka finnsku og íslensku. Aukinn samgangur og samstarf gefi tungumálakunnáttunni aukið hagnýtt gildi.

Hugmynd sem lengi hefur verið rædd

Fram kemur í bók Wetterbergs að hugmyndir um mun nánara samstarf Norðurlanda og stofnun sambandsríkis hafa oft verið ræddar áður.

Gunnar Gunnarsson rithöfundur var einarður talsmaður norræns sambandsríkis og skrifaði mikið um þær hugmyndir á þriðja áratugnum.

Árið 1927 gaf hann meðal annars út ræðu- og ritgerðasafn með titilinn "Det Nordiske Rige" þar sem hann færir rök fyrir því að Norðurlandabúar tilheyri í raun og veru einni þjóð, og að þeir verði að sameinast vilji þeir hafa áhrif í Evrópu. Þar segir meðal annars:

Íhugum stöðu okkar: Við erum fimm ríki - fimm lítil ríki - með þrjá konunga og einn forseta. Hvaða þýðingu hafa svo þessi fimm ríki, konungarnir og forsetinn í evrópskum stjórnmálum? Enga - nákvæmlega enga. Það er rétt með naumindum að við fáum að sitja við samningaborðið. Þegar við höfum fengið tækifæri til að sýna hvað við erum vel upp alin er kominn háttatími fyrir okkur því þá þarf fullorðna fólkið að fara að ræða málin.

Gunnar taldi á hinn bóginn að sameinað ríki Norðurlanda yrði evrópskt stórveldi sem myndi drottni yfir Eyjastralti og sem engum öðru ríki myndi detta í hug sýna vanvirðingu eða yfirgang.

Jesper F. Schou-Knudsen
Telefon +45 33 96 03 55
E-post jsk@norden.org