Mats Jonsson

Hefði hún verið karlmaður hefði fólk sagt að hún væri hávaxin og myndarleg, en þess í stað var hún kona sem ætlaði aldrei að hætta að stækka. Með frumlegu og ljóðrænu teiknimyndasögunni Stinas jojk („Jojksöngur Stinu“) leggur Mats Jonsson sitt af mörkum til að lýsa konu með óvenjuleg örlög. Hún hét Kristina Katarina Larsdotter og fæddist inn í fjölskyldu hreindýrahirða í Malå árið 1819. Frá 18 ára aldri ferðaðist hún ásamt Söru systur sinni um Evrópu til að koma fram á sýningum og varð þekkt sem Stóra-Stina, Langa lappastúlkan og Tröllkonan frá Lapplandi. Innan við ári eftir lát hennar voru líkamsleifarnar grafnar upp og sendar til Karolinska institutet í Stokkhólmi, þar sem beinagrind hennar var höfð til sýnis. Í maímánuði 2024 var Stina flutt aftur til Malå og grafin þar. 

Mats Jonsson sýnir lesendum sínum mikið traust í þessari uppvaxtarsögu sem nær til margra kynslóða, þar sem flókin frásagnartækni bætir mörgum lögum við söguna af Stinu og hið breiðara samhengi sem felst í nýlenduhyggju, framsetningu framandleika og læknisfræðilegum inngripum. Stina stígur fram gegnum minningar Söru systur sinnar í tússaðri furðusögu sem gerir aðalpersónuna fulla af lífi, viðkunnanlega og fallega. Í Stinu sér Jonsson kvalda utangarðskonu sem tekst að skapa sér rými til aðgerða einmitt vegna þess að hún er utangarðs í tvennum skilningi. Hún vill sjá heiminn, hún vill eiga sitt eigið heimili í landi Sama, hún er persóna sem lesendur geta séð sjálfa sig í. 

Einn af mörgum kostum við Stinas jojk er mikil söguleg þekking og næmni fyrir viðfangsefninu, en einnig húmorinn í frásögninni og geta höfundar til að láta lesendur finna fyrir reiði, huggun og von. Listrænt séð einkennist frásögnin af sérkennum myndasöguformsins, meistaralegum lausnum og stemningsríkum kúnstpásum. Hjarta bókarinnar slær í þeim senum sem draga fram tengsl Söru og Stinu við fenjasvæðin, goðsagnirnar og hvor aðra. 

Mats Jonsson (f. 1973) hefur lengi verið áberandi í sænskri myndasögugerð, meðal annars sem ritstjóri teiknimyndablaðsins Galago. Frumraun hans, teiknimyndabókin Unga norrlänningar, kom út árið 1998. Síðan hefur hann sent frá sér fjölda sjálfsögulegra verka fyrir börn og fullorðna sem hlotið hafa lof og ýmis verðlaun. Hann hefur einstakt lag á að flétta saman sjálfsævisögu og þjóðfélagsádeilu, hvort sem viðfangsefnið er að skotið sé á mótmælendur í Ådalen, gjáin milli borgar og dreifbýlis, hinar samísku rætur höfundarins sjálfs eða óttinn við tré sem vindurinn hefur feykt upp með rótum.