Samfélagsöryggi og viðnámsþróttur efla lýðræði og réttarríkið á Norðurlöndum

Við, dómsmálaráðherrar á Norðurlöndum, viljum undirstrika mikilvægi þess að efla samfélagsöryggi, viðnámsþrótt og viðbúnað á Norðurlöndum. Örar breytingar í umheiminum og aðsteðjandi krísur krefjast þess að sjálfbær samfélög séu undir margs konar ógnir og sviðsmyndir búin.

Saman berjumst við gegn skipulagðri glæpastarfsemi sem teygir anga sína yfir landamæri, glæpastarfsemi ungmenna, fjölþátta ógnum, flugumönnum, spillingu af ýmsu tagi og mansali. Við á Norðurlöndum leggjum áherslu á gagnkvæmt samspil lýðræðisins og réttarríkisins. Jafnvel þegar krísur steðja að skal takast á við þær án þess að grundvallarfrelsi, réttindum og sameiginlegum gildum sé stofnað í hættu. Þetta norræna líkan viljum við standa vörð um og efla.

Í maí 2025 samþykktu norrænu forsætisráðherrarnir sameiginlega yfirlýsingu um að efla viðnámsþrótt og tryggja skilvirkar almannavarnir. Í yfirlýsingunni er það áréttað að norrænt samstarf á réttarsviði miði að því að styrkja réttarríkið og lýðræðið og berjast gegn ofbeldisfullri öfgahyggju, hryðjuverkum og skipulagðri brotastarfsemi, sem eflir öryggi og viðnámsþrótt samfélagsins. Á fundi norrænna dómsmálaráðherra í júní 2025 var jafnframt sameiginlegur skilningur á því að efla beri viðnámsþrótt réttarríkisins og berjast gegn fjölþátta ógnum efldur.

Við, dómsmálaráðherrar Norðurlanda, undirstrikum að lönd okkar eru öflug og virk lýðræðisleg réttarríki sem tryggja sameiginleg norræn gildi og samheldni, einnig á erfiðum tímum. Við áréttum þörfina á því að efla viðnámsþrótt norrænu landanna með því að stuðla að altækum og umfangsmiklum fyrirbyggjandi viðbúnaði gagnvart krísum, öryggis-, net- og fjölþátta ógnum sem beinast gegn samfélaginu. Markmið okkar er að fjölþátta árásir og netárásir, hryðjuverk, skemmdarverk, ofbeldisfull öfgahyggja og öfgavæðing eða myndun glæpagengja sem ógna samfélagslegri reglu fái heldur ekki að dafna í samfélaginu þegar neyðarástand skapast.

Við teljum mikilvægt að samfélagsöryggi norrænu landanna, viðnámsþróttur og geta þeirra til að takast á við mismunandi hættur verði þróuð og æfð í sameiningu fyrir fram.

Mikilvæg samstarfssvið

Í samstarfsáætlun norrænu dómsmálaráðherranna fyrir tímabilið 2025–2030 er áhersla lögð á mikilvægi norræns samstarfs til að efla samfélagsöryggi og viðnámsþrótt á Norðurlöndum. Með vísan til hinna almennu markmiða um samræmda norræna löggjöf, öflug og virk réttarríki og lýðræði á Norðurlöndum og um að koma í veg fyrir og vinna gegn glæpastarfsemi vill MR-JUST undirstrika mikilvægi samstarfs á eftirfarandi undirsviðum til að tryggja öryggi og viðnámsþrótt í samfélaginu og vill sérstaklega:

• Tryggja næga miðlun upplýsinga og samráð um góða starfshætti í tengslum við greiningu á netógnum og blönduðum ógnum og viðbúnað gagnvart þeim. Sem hluta af viðbúnaðinum viljum við efla samstarfið á milli helstu stjórnvalda og annarra aðila þannig að við á Norðurlöndum getum í sameiningu búið okkur undir krísur tekist á við þær.

• Undirstrika þýðingu góðs samstarfs og upplýsingamiðlunar á milli jafnt ráðamanna sem embættismanna nú og framvegis. Skipulögð glæpastarfsemi, spilling og mansal teygja sig oft yfir landamæri og því skiptir sköpum að norrænu löndin skiptist á upplýsingum og reynslu til þess að geta fyrirbyggt og upprætt brot á skilvirkari hátt um allt svæðið, þar með talið sem hluta af fyrirbyggjandi viðbúnaði gagnvart krísum.

• Efla traust almennings til stjórnvalda. Traust er lykilforsenda fyrir viðnámsþrótti samfélagsins. Það styrkir samstarf á milli stjórnvalda, frjálsra félagasamtaka og borgara og eykur þannig hæfni til að bregðast sameiginlega við, jafnvel við óvenjulegar aðstæður. Samfélag sem byggist á réttarríki og lýðræðislegum gildum styrkir þennan viðnámsþrótt og eflir varnargetu okkar.

• Hvetja til þess að mál er varða viðbúnað og tengjast réttarsviðinu verði framvegis reglulega upp á norrænum fundum á dómsmálasviðinu og í norrænum starfshópum á vegum MR-JUST til þess að efla miðlun upplýsinga og reynslu.

Dómsmálaráðherrar norrænu landanna sem skrifað hafa undir yfirlýsinguna:

Peter Hummelgaard, Danmörku

Leena Meri, Finnlandi

Bjarni Kárason Petersen, Færeyjum

Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, Íslandi

Astri Aas-Hansen, Noregi

Gunnar Strömmer, Svíþjóð

Ingrid Zetterman, Álandseyjum