Álenskur heimabyggðarréttur

Til að mega kjósa og bjóða sig fram í þingskosningum, stunda atvinnurekstur og eiga land eða fasteign á Álandseyjum þarf einstaklingur að hafa heimabyggðarrétt. Einstaklingar yngri en 18 ára hverra foreldrar hafa heimabyggðarrétt fá sjálfkrafa heimabyggðarrétt. Það þýðir að ef barn er með lögheimili á Álandseyjum við fæðingu og a.m.k. annað foreldra þess hefur heimabyggðarrétt fær það heimabyggðarrétt við fæðingu. Landsstjórn Álandseyja getur einnig veitt heimabyggðarrétt eftir umsókn.

Í mörgum tilfellum er hægt að stunda atvinnurekstur eða eiga fasteign án heimabyggðarréttar. Þá þarf sérstakt leyfi, til dæmis leyfi til landakaupa eða rekstrarleyfi. Landsstjórn Álandseyja annast umsóknir um heimabyggðarrétt og leyfi. Sjá nánar á vef landsstjórnarinnar.

Einstaklingar yngri en 18 ára hverra foreldrar hafa heimabyggðarrétt fá réttinn sjálfkrafa. Það þýðir til dæmis ef barn sem fæðist hefur lögheimili á Álandseyjum, hefur finnskan ríkisborgararétt og a.m.k. annað foreldra þess hefur heimabyggðarrétt fær það heimabyggðarrétt við fæðingu. Heimabyggðarréttur er meðal annars nauðsynlegur til að kjósa og bjóða sig fram í þingkosningum, eiga land eða reka fyrirtæki á Álandseyjum.

Til að geta sótt um heimabyggðarrétt þarf alltaf að hafa finnskt ríkisfang, búa á Álandseyjum og búa yfir fullnægjandi sænskukunnáttu. 

Það hve lengi einstaklingur þarf að hafa búið á Álandseyjum fer eftir fyrri tenging hans við eyjarnar. Að meginreglunni til þarf einstaklingur að hafa búið á Álandseyjum í a.m.k. fimm ár frá síðasta flutningi til þeirra. Í undantekningatilfellum getur heimabyggðarréttur verið veittur eftir skemmri tíma með því að taka sérstakt próf, hafa búið í minnsta kosti þrjú ár á Álandseyjum og ef eitthvað af eftirfarandi á við:

• hafa áður haft heimabyggðarrétt
• hafa áður haft samfellda búsetu á Álandseyjum í a.m.k. fimm ár
• hafa áður búið á Álandseyjum á mismunandi tímabilum í samanlagt sjö ár
• foraldrar hafa eða hafa haft heimabyggðarrétt

Einstaklingar geta einnig misst heimabyggðarrétt sinn ef þeir búa utan Álandseyja í meira en fimm ár. Hins vegar telst námsdvöl erlendis í minna en fimm ár ekki til þess tíma. Þegar flutt er aftur til Álandseyja er hægt að sækja um að fá aftur heimabyggðarrétt. 

Landsstjórn Álandseyja afgreiðir umsóknir gegn gjaldi og er afgreiðslutíminn yfirleitt einn til tveir mánuðir. Sótt er um heimabyggðarrétt í rafrænni þjónustu landsstjórnarinnar, þar sem einnig má finna upplýsingar um hvaða gögn þurfa að fylgja með umsókninni. Upplýsingar um finnskan ríkisborgararétt er að finna á síðum Info Norden.

Tilgangur álenskra reglna um landakaup er að halda Álandseyjum í eigu Álandseyinga. Einstaklingar með heimabyggðarrétt á Álandseyjum eiga einnig sjálfkrafa rétt á að kaupa, leigja eða með öðrum hætti eiga land á Álandseyjum án þess að þurfa sérstakt leyfi. Einstaklingar sem ekki hafa heimabyggðarrétt en vilja eiga fasteign eða landareign á Álandseyjum þurfa að sækja um leyfi til landakaupa hjá landsstjórn Álandseyja.

Algengustu spurningar og reglur um leyfi til landakaupa og hvernig sótt er um það er að finna á vef landsstjórnar Álandseyja.

Öll fyrirtæki sem vilja hafa starfsemi á Álandseyjum þurfa að sækja um rekstarleyfi hjá landsstjórn Álandseyja áður en starfsemin hefst. Einstaklingar sem hafa heimabyggðarrétt á Álandseyjum eða hafa búið í fimm ár samfellt á Álandseyjum geta stundað atvinnurekstur án þess að þurfa að sækja um rekstrarleyfi.

Við stofnun einkahlutafélags eða hlutafélags þarf yfirleitt einn hluthafanna eða stjórnarmannanna að hafa heimabyggðarrétt eða hafa búið á Álandseyjum í fimm ár samfellt. Í atvinnustarfsemi á Álandseyjum þarf að nota sænsku.

Nánari upplýsingar um rekstarleyfi á Álandseyjum er að finna á vef landsstjórnarinnar eða síðu Info Norden um atvinnurekstur á Álandseyjum.

Einstaklingar sem fæðast á Álandseyjum eða eru finnskir ríkisborgari sem fluttust til Álandseyja fyrir 12 ára aldur og njóta heimabyggðarréttar eru undanþegnir finnskri herskyldu.

Álandseyjar eru herlausar og hlutlausar. Það þýðir m.a. að herir mega ekki hafa viðveru á Álandseyjum og að halda verður Álandseyjum utan átaka í stríði. Samkvæmt hlutleysisstefnunni ber Finnlandi skylda til að verja Álandseyjar fyrir árásum. Nánari upplýsingar má finna á síðunni „Spurningar og svör um herleysi Álandseyja“.