Andlát og arfur í Danmörku

Það þarf að huga að mörgu þegar einhver nákominn fellur frá, meðal annars lögfræðilegum atriðum. Því er mikilvægt að skilja bæði ferlið og lögin svo auðveldara sé að takast á við slíkar aðstæður.

• Dánarvottorð: Þegar einstaklingur deyr í Danmörku framkvæmir læknir líkskoðun. Læknirinn fyllir út dánarvottorð sem inniheldur ýmsar upplýsingar um andlátið. Ef andlátið á sér stað á heimili er það heimilislæknir hins látna eða læknavaktin sem gefur út dánarvottorðið. Ef andlátið verður á sjúkrahúsi er það læknir þaðan.
• Tilkynning andláts: Í flestum tilfellum fer fram rafræn tilkynning um andlátið og þá er ekki nauðsynlegt að afhenda útfararstjórn dánarvottorðið. Þó geta verið tilvik þar sem nauðsynlegt er að útfararstjórn fái dánarvottorðið. Hafðu samband við útfararstjórn í sókninni þar sem hinn látni bjó til að fá nánari leiðbeiningar.
• Banki: Þegar andlátstilkynningin hefur verið skráð í þjóðskrá eru bankareikningar hins látna yfirleitt frystir. Sameiginlegir bankareikningar eru einnig frystir og sem eftirlifandi maki getur þú ekki tekið út peninga fyrr en þú hefur fengið skiptavottorð.
• Aðgangur að stafrænum pósti: Þegar einstaklingur deyr er öllum aðgangi að pósthólfinu lokað. Það þýðir að aðgangi hins látna er eytt, sem og aðgangi allra sem höfðu fengið lesaðgang. Ef þú sem aðstandandi vilt fá aðgang að stafrænum pósti hins látna frá hinu opinbera þarftu að hafa skiptaumboð sem ásamt skiptavottorði er notað sem sönnunargagn þegar þú stofnar beiðni þína í réttindagátt fyrir stafrænan póst. Ef skiptarétturinn tilnefnir skiptastjóra, yfirleitt lögfræðing, fær sá aðili aðgang að stafrænum pósti hins látna.

Ef engir aðstandendur eða aðrir nánir einstaklingar eru til staðar er það lögheimilissveitarfélag hins látna sem þarf að tilkynna andlátið, auk þess sem sveitarfélagið greiðir kostnaðinn við útförina. Í slíkum aðstæðum er það einnig sveitarfélagið sem ákveður hvernig útförin skuli fara fram og sveitarfélagið tekur yfir dánarbúið.

Þú getur sjálf(ur) samið við kirkjugarð og bálstofu eða falið útfararstjóra það.

Þegar þú sækir um jarðarför eða bálför þarftu að tilgreina hvar hinn látni verður jarðsettur. Hafðu því samband við kirkjugarðinn eða grafreitinn þar sem hinn látni verður jarðsettur og semdu um hagnýt atriði áður en þú sendir inn beiðnina.

Eigi að fara fram bálför þarftu einnig að tilgreina hjá hvaða bálfararstofu hún á að fara fram. Hafðu samband við bálfararstofuna til að ákveða nánar.

Hægt er að sækja um útfararstyrk ef dánarbúið hefur verið tekið til meðferðar hjá skiptarétti og ef hinn látni átti rétt á dönskum sjúkratryggingum. Það hefur ekki áhrif á útfararstyrkinn hvort hinn látni er jarðsettur eða brenndur.

Sem foreldri getur þú átt rétt á leyfi með dagpeningum ef barn þitt fæðist andvana eða deyr áður en það nær 18 ára aldri. Þetta er kallað sorgarleyfi. Það er læknisfræðilegt mat hvort um fósturlát eða andvana fæðingu er að ræða. Að jafnaði er um fósturlát að ræða þar til fóstrið er 22 vikna gamalt.

Skipti

Þegar einstaklingur deyr þarf að gera upp dánarbúið og skipta því rétt. Það er kallað skipti. Ýmis atriði ráða því á hvaða hátt hægt er, á að eða má ekki skipta dánarbúi. Það hefur meðal annars þýðingu hvort hinn látni hafi gert erfðaskrá, hvort hinn látni lætur eftir sig maka eða börn, hversu mikils virði dánarbúið er og hvort hinn látni hafi verið skuldsettur o.fl.

Það er skiptarétturinn sem ákveður hvernig gera á upp búið. Ef þú sem erfingi óskar eftir því að búið verði meðhöndlað á ákveðinn hátt, t.d. sem óskipt bú eða einkaskipti, þarftu að tilkynna það til skiptaréttarins sem síðan tekur afstöðu til þess hvort skilyrði fyrir því séu uppfyllt.

Dánarbú eru allar eignir, verðmæti og skuldir sem einstaklingur á þegar hann/hún deyr. Skiptaréttur í því umdæmi þar sem hinn látni bjó tryggir að dánarbúið sé gert upp og því skipt á réttan hátt.

Þegar Dani deyr í öðru Norðurlandaríki

Ef danskur ríkisborgari deyr í öðru Norðurlandaríki eru það yfirvöld þar sem gefa út dánarvottorð.

Ef hinn látni átti lögheimili í öðru Norðurlandaríki er ekki víst að yfirvöld þar tilkynni yfirvöldum í Danmörku um andlátið. Sem aðstandandi getur þú haft samband við danska sendiráðið í viðkomandi landi. Þú getur fundið dönsk sendiráð og aðalræðisskrifstofur erlendis á vefsíðu utanríkisráðuneytisins.

Ef danskur eða erlendur ríkisborgari með skráð lögheimili í Danmörku deyr í öðru Norðurlandaríki tilkynnir danska sendiráðið í viðkomandi landi venjulega dönskum yfirvöldum um andlátið. Ef það gerist ekki geta aðstandendur hins látna haft samband við danska sendiráðið í viðkomandi landi (sjá hér að ofan), hugsanlega í gegnum utanríkisráðuneytið í Kaupmannahöfn, til að vekja athygli á að andlátið hafi ekki verið skráð í þjóðskrá. Sendiráðið mun þá fylgja málinu eftir við yfirvöld viðkomandi lands svo hægt sé að skrá andlátið.

Ef norrænn ríkisborgari deyr í Danmörku

Ef norrænn ríkisborgari deyr í Danmörku gefa dönsk yfirvöld út dánarvottorð.

Hafi hinn látni átt lögheimili í Danmörku fer skráningin fram samkvæmt dönskum reglum. Ef hinn látni bjó ekki í Danmörku er andlátið venjulega meðhöndlað samkvæmt reglum heimalands hans, en yfirvöld í Danmörku verða samt að skrá andlátið ef það á sér stað á danskri grund.

Aðstandendur ættu að hafa samband við sendiráð heimalands hins látna til að fá leiðbeiningar um tilkynningu til viðeigandi yfirvalda.

Flutningur hins látna heim

Það þarf sérstakt leyfi til að flytja líkkistu með látnum einstaklingi yfir landamæri. Slíkt leyfi er þó ekki nauðsynlegt við flutning milli Færeyja og Danmerkur eða til og frá Borgundarhólmi um Svíþjóð. Milli Grænlands og Danmerkur er krafa um líkflutningsleyfi. Ekki þarf leyfi til að flytja lík ef hinn látni hefur verið brenndur í landinu þar sem hann/hún lést og er síðan fluttur til heimalandsins í duftkeri.

Líkflutningsleyfi eru gefin út í Danmörku af dönsku sjúkraöryggisstofnuninni (Styrelsen for Patientsikkerhed).

Arfur og skipti erlendis

Þegar einstaklingur deyr eru það stofnanir í því landi sem hann var búsettur sem hafa umsjón með málefnum dánarbús. Danskur skiptaréttur sér að jafnaði aðeins um dánarbú ef hinn látni átti lögheimili í Danmörku.

Ef þú átt í erfðamáli erlendis mælir utanríkisráðuneytið með því að þú notir lögmann á staðnum. Dönsk sendiráð og ræðisskrifstofur í landinu geta hjálpað til við að finna lögmann á staðnum en geta ekki ábyrgst eða verið gerð ábyrg fyrir þeirri aðstoð sem lögmaðurinn veitir.

Athugið að erlend yfirvöld eða einkaaðilar kunna í sumum tilfellum að biðja um evrópskt erfðaskírteini. Þetta skjal er ekki gefið út í Danmörku þar sem Danmörk stendur utan við erfðaréttarreglugerð ESB.

Arfur frá öðru norrænu ríki

Ef þú færð arf frá útlöndum er arfinum að jafnaði skipt samkvæmt reglum þess lands þar sem hinn látni átti lögheimili við andlátið.

Arfurinn er alla jafna skattlagður samkvæmt reglum þess lands þar sem skiptin fara fram.

Hafðu samband við skattyfirvöld á staðnum ef þú vilt fá nánari upplýsingar um skattlagningu arfs.