Grunnskóli í Svíþjóð

Ef þú flytur til Svíþjóðar og barnið þitt hefur gengið í skóla í öðru norrænu landi skaltu hafa samband við sænska skólann til að fá upplýsingar um hvaða skjöl þú þarft að taka með þér. Skjölin þurfa að vera á skandínavísku máli eða ensku.

Barnið þitt á rétt á skólagöngu í Svíþjóð á sama stigi og í heimalandi þess, með jafnöldrum sínum, óháð tungumálakunnáttu.

Í Svíþjóð hefja börn skólagöngu í forskólabekk („förskoleklass“) árið sem þau verða sex ára til þess að búa sig undir skólagöngu. Forskólabekkurinn er hluti af skólaskyldunni og er oft samræmdur hluti af grunnskólanum. Námskrá forskólabekksins inniheldur hluta af námsskrá grunnskólans.

Nánari upplýsingar um sænska skólakerfið fást með því að hafa samband við viðkomandi sveitarfélag.

Í Svíþjóð eiga öll börn rétt á og eru skyldug til að fá grunnskólakennslu í níu ár, og með forskólabekknum samtals tíu ár. Flest börn byrja í forskóla þegar þau eru 6 ára og í 1. bekk í grunnskóla þegar þau eru 7 ára. Bæði forskólabekkurinn og grunnskólinn eru skylda fyrir öll börn. 

Grunnskólinn samanstendur af níu skólaárum (1.-9. bekk) og skiptist hvert skólaár í haust- og vorönn. Aðrar skólagerðir eru einnig til fyrir börn með fötlun í grunnskóla, svo sem grunnsérskóli og sérskóli.

Hvernig er skólunum stjórnað?

Skólunum í Svíþjóð er stjórnað af ríkinu með lögum, reglum og námsáætlunum sem setja markmið og viðmiðunarreglur fyrir kennsluna. Skolverket eru skólayfirvöld í Svíþjóð, sem meta og þróa skólastarfsemina.

Hver fjármagnar og rekur skólana?

Sveitarfélögin bera meginábyrgð á grunnskólunum, sem eru fjármagnaðir af hinu opinbera og án kostnaðar fyrir nemendur. Grunnskólar eru bæði á vegum sveitarfélagsins og einkareknir („fristående skoler“). Flest börn ganga í þann skóla sveitarfélagsins sem er næstur heimilinu, en minnihluti þeirra gengur í einkarekinn skóla.

Hver er munurinn á skólum sveitarfélaganna og einkareknu skólunum?

• Skólar sveitarfélaga: Flestir skólar í Svíþjóð eru á vegum sveitarfélaganna. Námið er ókeypis og aðlagað að þörfum hvers staðar fyrir sig.
• Einkareknir skólar: Þessir skólar eru einnig fjármagnaðir af hinu opinbera en eru ekki í eigu sveitarfélags heldur fyrirtækis, stjórnar eða félags. Einkareknir skólar skulu fylgja sömu námsáætlun og skólar sveitarfélaganna en geta haft sérstakt áherslu, svo sem í tengslum við kennslufræði eða trú.

Hvaða sérstaka framboð er að finna?

Allir grunnskólar fylgja sömu námsáætlun en sérhæfing og framboð skólanna geta verið mismunandi og þannig geta þeir boðið upp á kennslu á ensku, menningar- og íþróttanám og aðrar sérhæfðar námsleiðir.

Starfsþjálfun í grunnskóla

Samkvæmt sænskum skólalögum þurfa allir nemendur að ljúka starfsþjálfun í 8. og/eða 9. bekk. Hún nefnist „prao“ (praktisk arbejdslivsorientering), sem gefur nemendum reynslu af vinnumarkaðnum.

Nánari upplýsingar um grunnskóla í Svíþjóð fást með því að hafa samband við Skolverket eða viðkomandi sveitarfélag.

Í sumum norrænum löndum er fræðsluskylda en í Svíþjóð er skólaskylda. Skólaskylda felur í sér að börn verða að sækja í kennslu í skóla nema gild ástæða sé fyrir fjarveru.

Hvenær byrjar skólaskylda?

Skólaárið í Svíþjóð skiptist í tvær annir: vorönn og haustönn. Skólaskylda hefst á haustönn þess almanaksárs sem barn verður sex ára. Skólaskyldu lýkur að jafnaði að loknu tíunda skólaári. Ef barnið er í sérskóla lýkur skólaskyldu að loknu ellefta ári.

Um gjaldfrjálsa grunnskólagöngu

Öll börn sem almenn skólaskylda nær til eiga rétt á ókeypis grunnskólagöngu.

Nánari upplýsingar um skólaskyldu og grunnskólakennslu í Svíþjóð fást með því að hafa samband við viðkomandi skóla eða sveitarfélag.

Í Svíþjóð geta foreldrar valið skóla fyrir barn sitt innan þess sveitarfélags sem þau búa í. Í sumum hlutum Svíþjóð gilda einungis staðbundnir samningar sem gera foreldrum kleift að velja skóla hvar sem er innan lénsins.

Val á skóla og nálægðarreglan

Skólaskylda takmarkast ekki við bæjarhluta eða þann hluta sveitarfélags sem barnið býr í. Óskir um ákveðinn skóla geta þó ekki gengið á rétt annars nemenda til að ganga í skóla nærri heimili sínu, og nefnist það nálægðarreglan („närhetsprincipen“). Við val á skóla mun sveitarfélagið taka tillit til bæði óska foreldra og barns um skóla og til nálægðarreglunnar, en ekki er tryggt að barnið komist í ákveðinn skóla.

Skólar sveitarfélaganna og einkareknir skólar

Foreldrar og nemendur geta valið um skóla á vegum sveitarfélagsins og einkaskóla (einkarekinna skóla). Hafðu í huga að nauðsynlegt getur verið að skrá barn á biðlista fyrir einkaskóla fáeinum árum áður en nám hefst til þess að komast að. Einkaskólar bera sjálfir ábyrgð á inntökuferli sínu og hafa sín eigin skilyrði.

Svona er skóli valinn

Í Utbildningsguiden er hægt að sjá hvaða skólar eru í boði fyrir barn. Ef þú flytur til Svíþjóðar þarftu að hafa samband við það sveitarfélag sem þú flytur til til þess að fá upplýsingar um hvernig á að skrá barn í þann skóla sem óskað er eftir.

Börn sem eru búsett í Svíþjóð um skamman tíma eða sem hafa þörf fyrir alþjóðlega menntun eiga rétt á því að ganga í alþjóðlegan skóla ef skólinn er viðurkenndur sem alþjóðlegur skóli af Skolinspektionen í Svíþjóð. Til þess að fá það samþykkt verður nám í skólanum að vera metið sem jafngilt námi í sænskum grunnskóla.

Í sænskum grunnskólum er notaður sex þrepa einkunnakvarði frá A til F. Einkunnir A-E sýna að nemandi hafi staðist nám en F er falleinkunn, sem merkir að nemandinn hafi ekki staðist próf.

Hvenær eru einkunnir gefnar?

Frá og með 6. bekk fá nemendur einkunnir í lok hverrar annar („terminsbetyg“) fyrir þau fög sem þau hafa fengið kennslu í. Skólastjóri getur einnig ákveðið að skóli gefi einkunnir frá 4. bekk.

Lokaeinkunnir

Í lok 9. bekkjar fá nemendur lokaeinkunnir („slutbetyg“), sem notaðar eru til að sækja um í framhaldsskóla.

Einkunnir í grunnskólum og einkareknum skólum í Svíþjóð

Í grunnsérskólum eru aðeins gefnar einkunnir ef nemandi eða forráðamaður nemanda óskar eftir því. Í sérskólum eru einkunnir gefnar frá 7. bekk til 10. bekkjar.

Skólakerfin í norrænu löndunum eru ekki alveg eins. Hér að neðan má sá hvernig bekkjarkerfið lítur út í hverju norrænu landanna fimm. Tölur innan sviga sýna að stig sem ekki falla undir skólaskyldu.

Árgangur 0 er forskóli („förskola“) og á eftir fylgir 9-10 ára skólaganga, eftir því um hvaða land er að ræða.

Svíþjóð          Danmörk          Finnland         Ísland          Noregur          Aldur

0                     0                      (0)                 1                  1                 6

1                       1                      1                    2                  2                 7

2                      2                       2                   3                  3                 8

3                      3                       3                   4                  4                 9

4                      4                       4                   5                  5                10

5                      5                       5                   6                  6                11

6                      6                       6                   7                  7                12

7                      7                       7                   8                  8                13

8                      8                       8                   9                  9                14

9                      9                       9                  10                10               15

-                    (10)                   (10)                 -                   -               16

Í Svíþjóð eiga nemendur að uppfylltum vissum skilyrðum rétt á móðurmálskennslu ef foreldrar þeirra hafa annað móðurmál en sænsku. Hér eru mikilvægustu kröfurnar og möguleikar:

Krafa um móðurmálskennslu

Nemandi á rétt á móðurmálskennslu í öðru tungumáli en sænsku ef eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt.

1. Dagleg notkun á heimili: Tungumálið þarf að vera talað daglega á heimilinu.
2. Grunntök á tungumáli: Nemandinn þarf að hafa grunntök á tungumálinu.
3. Eftirspurn í sveitarfélagi: Að minnsta kosti fimm nemendur þurfa að óska eftir móðurmálskennslu í þessu tungumáli í sveitarfélaginu.

Undanþágur vegna minnihlutatungumála

Ef móðurmál foreldra er viðurkennt sænskt minnihlutatungumál á nemandi rétt á móðurmálskennslu jafnvel þótt tungumálið sé ekki talað daglega á heimilinu eða þó færri en fimm nemendur óski eftir móðurmálskennslu í tungumálinu.

Viðurkennd minnihlutatungumál í Svíþjóð eru: Finnska, meänkieli (tornedalsfinnska), samíska (allar mállýskur), romani, chib og jiddíska.

Þú færð nánari upplýsingar um móðurmálskennslu og hvernig sótt er um hana með því að hafa samband við viðkomandi skóla eða sveitarfélag.

Í Svíþjóð geta grunnskólanemar tekið þátt í starfsemi á frístundaheimili („fritidshem“), í opnu frístundastarfi eða í gæslu frá því þau eru sex ára og til loka vorannar á því ári sem þau verða 13 ára.

Til eru bæði frístundaheimili á vegum sveitarfélaganna og einkarekin („fristående“). Einkarekin frístundaheimili geta verið rekin af fyrirtækjum, trúarsamfélögum, sjóðum eða sameignarfélögum.

Hlutverk sveitarfélaganna

Sveitarfélögin bera ábyrgð á að tryggja að nægilegt pláss sé á frístundaheimilunum og þau veita einkareknum frístundaheimilum leyfi og hafa með þeim eftirlit, en þau fylgja að mestu leyti sömu reglum og þau sem rekin eru af sveitarfélögunum.

Opnunartími og kostnaður

Frístundaheimilin eru opin frá því snemma á morgnana fram á kvöld til þess að mæta þörfum foreldra fyrir umönnun barna á meðan þeir eru í vinnu eða skóla. Foreldrar greiða alla jafna gjald fyrir umönnunina.

Í flestum tilföllum eru frístundaheimilin samþætt skólunum og lúta sömu stjórn.

Nemendur sem eiga heima langt frá skóla, búa við fötlun eða eru með sérþarfir geta í vissum tilvikum átt rétt á ókeypis skólaakstri („skolskjuts“). Hafðu samband við sveitarfélagið þitt til að fá nánari upplýsingar um hvort barnið þitt eigi rétt á skólaakstri.