Lotta Lotass
Á undanförnum tuttugu og fimm árum hefur Lotta Lotass byggt upp sterkan höfundarferil og aldrei veigrað sér við alvarlegum og háleitum viðfangsefnum sem kunna að virðast á skjön við tíðarandann. Heilindi hennar sem höfundar sjást í textum sem koma stöðugt á óvart með fagurfræði sinni og efnisvali og í því hvernig útgáfuformið hverju sinni vitnar um kjark og nýstárlega hugsun. Með þetta í huga er ofureðlilegt að einn stærsti bókmenntaviðburður ársins í Svíþjóð sé gráleit og fyrirferðarlítil ljóðabók sem gefin er út af örforlagi og hverfist um afar ónútímalegt viðfangsefni – herforingja úr sögubókum: Sesar og Alexander, Ajas og Akkilles.
Hér birtast þessir fjórir stríðsmenn okkur ekki sem hetjurnar sem þeir hafa oftast fengið að vera. Þess í stað eru þeir ringlaðir, óöruggir og fastir í tímabili sem við lesendurnir höfum löngu glatað fyrir tilstilli sögulegra skrifa, uppspuna, gleymsku og falskra minninga.
Þeir eru þó ekki hið raunverulega viðfangsefni ljóðabókarinnar. Lotass virðist ekki hafa sérstakan áhuga á þeim sögulegu tímaskeiðum sem tengjast örnefnunum Rúbíkon, Issus og Tróju, að frátöldum spurningum um forgengileika og eilífleika og það hvernig söguleg skrif og ljóð geta varpað ljósi á heiminn og byrgt hann sjónum okkar í senn. Sesar og Alexander vita ekki hver endalokin verða – en þeim er ekki sama um dóm sögunnar. Í áhrifamiklum, nánast formlega fullkomnum ljóðlínum – sem einkennast af óvenjulegri hrynjandi og minna á sexliðahátt söguljóðanna – gerir Lotta Lotass manneskjuna að tilviljanakenndum gesti í heimi sem er sama um hana, hvað sem hún nú heitir. Ljóð Lotass bera vitni um tryggð skáldsins við alla möguleika tungumálsins og geyma einnig bergmál frá langri ljóðahefð Evrópu: Skyndilega verður það ljóst hvernig þessar sígildu frásagnir geta enn verið frjóar og algildar – á hátt sem við bjuggumst ekki við.
Í Rubicon / Issos / Troja er lesandinn fluttur á sögulega staði og tímabil sem hafa orðið að nánast óraunverulegum ævintýrum fyrir tilstilli sögubóka og fjölmargra skáldverka sem byggjast á þeim: við lesum um morguninn sem Sesar þarf að fara yfir Rúbíkonfljót, orrustu Alexanders gegn Persunum við Issus og svo Trójustríðið sem átti sér kannski stað og kannski ekki. Steinarnir í lok bókarinnar virðast mikilvægari en hefð sagnaritara sem elskuðu orrustur. Jafnvel stríðsherrar verða öllum gleymdir á endanum.
Rubicon / Issos / Troja ber vott um kjark Lottu Lotass sem ljóðskálds: Hún velur eitthvað sem virðist úr sér gengið og skoðar það frá glænýju sjónarhorni sem er alfarið hennar eigið. Þar með blæs hún nýju lífi í bókmenntasögu sem þarfnast þess sárlega. Einnig ber ljóðabókin vitni um sjaldséða færni í ljóðagerð.
Lotta Lotass (f. 1964) er á meðal virtustu rithöfunda Svíþjóðar. Skáldskapur hennar teygir sig oft yfir mörk hinna hefðbundnu bókmenntagreina samtímans. Öll hennar verk bera vott um getu til að nýta sér þá möguleika tónlistar og hljómfegurðar sem búa í tungumálinu. Fyrsta bókmenntaverk Lotass, skáldsagan Kallkällan, kom út árið 2000 og síðan hefur hún skrifað fjölda skáldsagna, ljóðabóka, leikrita og útvarpsleikrita. Verk hennar eru orðin ríflega fjörutíu og ekki er alltaf auðvelt að flokka þau; sum hafa verið gefin út í fallegu bandi en önnur sem rafrænn texti. Á meðal margra bókmenntaverðlauna sem hún hefur hlotið má helst nefna sérstaka viðurkenningu frá Samfundet De Nio, skáldsagnaverðlaun sænska ríkisútvarpsins og bókmenntaverðlaun dagblaðsins Borås Tidning fyrir bestu frumraun. Árið 2006 var skáldsaga hennar Skymning: gryning tilnefnd til bókmenntaverðlauna Norðurlandaráðs. Lotass er einnig bókmenntafræðingur. Árið 2002 varði hún doktorsritgerð um Stig Dagerman og með vinnu sinni við heimasíðuna Litteraturbanken hefur hún beitt sér fyrir því að gera sögulegar sænskar bókmenntir aðgengilegar almenningi. Hún var tekin inn í Sænsku akademíuna árið 2009 en hætti formlega í henni árið 2018, sama ár og lagabreyting gerði það mögulegt.